یکشنبه ۱۹ بهمن ۱۴۰۴
این متخصص تنوع زیستی اثر دیگر نوسانات دمایی را بر رویش گیاهان اعلام میکند. با این تغییرات تولید غذا برای جانوران با مشکل مواجه میشود و چنین تغییراتی سبب خواهد شد که موجود زنده غذای مناسب و با کیفیت دریافت نکند اما این فقط یک سوی ماجرای گرم شدن زمستان است زیرا این تغییرات، الگوی مهاجرتهای فصلی و دائمی حیات وحش در مناطق مختلف را هم تحت تاثیر قرار میدهد.
به گزارش سرمایه فردا، حال و هوای زمستان امسال آنطور که باید زمستانی نیست و پیشبینیها از قبل نشان میداد که زمستان گرمی را پشت سر خواهیم گذاشت. گرمایی که برای انسانها صرفا به کاهش درجه وسایل گرمایشی ختم میشود، اثرات بسیار سوء و بلند مدتی بر محیط زیست خواهد داشت. کارشناسان میگویند نوسانات دمایی در طول فصول بر الگوی مهاجرت و زاد و ولد حیات وحش اثر گذاشته و زندگیشان را مختل میکند. در این شرایط گیاهان ممکن است فعالیت زیستی خود را زودتر شروع کنند و با خطرسرمازدگی مواجه شوند. نوسانات دمایی، درختان بهویژه انواع گرما دوست را بیشتر از سایر گونهها تحت تاثیر قرار میدهد.
زمستان را در حالی پشت سر میگذاریم که جز بارشهای برفی محدود در برخی نقاط کشور، هیچ خبری از زمستان در پهنههای وسیعی از ایران نبود. بسیاری از روزهای این به ظاهر فصل سرد سال، بیشتر شبیه پاییز بود و این روزها که تازه به نیمه بهمن رسیدهایم، بوی بهار میآید. نوسانات دمایی در ایران رو به افزایش است و در پاییز امسال هم پیشبینی شده بود که زمستان گرمی را پشت سر خواهیم گذاشت. گرمای هوا در وسط فصل سرد سال اثر چندانی بر فعالیتهای انسانها ندارد و حتی مطلوب سیاستگذاران نیز هست زیرا استفاده از وسایل گرمایشی و به دنبال آن مصرف سوخت را کاهش میدهد اما آنچه مطلوب انسان است، مخاطرات جدی برای دیگر زیستمندان کره زمین به همراه خواهد داشت.
گاوسانان در ایران شامل کل و بز، قوچ و میش و گوزنها از نوسانات دمایی آسیب میبینند. پرندهها، خزندگان، جوندگان و همه اینها از یک الگوی حرارتی برای تنظیم اعمال حیاتی خود و ادامه نسلشان استفاده میکنند. با نوسانات دمایی اولین اتفاق بدی که میافتد، آن است که این تقویم و الگو به هم میخورد و زمان به دنیا آمدن تولهها، جوجهها و نسلهای بعدی پس و پیش میشود.
مجید دریکوند کارشناس محیط زیست در گفتوگو با هفت صبح نوسانات دمایی را عاملی برای تغییر در تعادل اکوسیستم اعلام کرده و تغییر درجه حرارت را عاملی میداند که بر زمان تولید مثل گربهسانان اثر میگذارد؛ زیرا تداوم نسل این دسته از موجودات به درجه حرارت و سردبودن هوا وابسته است. در شرایطی که هوا به اندازه کافی سرد نیست، شناسنامه ژنتیکی حیوان تشخیص نمیدهد که زمان تولید مثل است. در نتیجه ممکن است اشتباهاتی در زمانبندی جفتگیری بهوجود آید و تولهها زمانی به دنیا بیایند که درجه حرارت برای زندگی آنها اصلا مناسب نیست.
به گفته او، گاوسانان در ایران شامل کل و بز، قوچ و میش و گوزنها -مثل مرال و گوزن زرد ایرانی و شوکا- از نوسانات دمایی آسیب میبینند. پرندهها، خزندگان، جوندگان و همه اینها از یک الگوی حرارتی برای تنظیم اعمال حیاتی خود و ادامه نسلشان استفاده میکنند. با نوسانات دمایی اولین اتفاق بدی که میافتد، آن است که این تقویم و الگو به هم میخورد و زمان به دنیا آمدن تولهها، جوجهها و نسلهای بعدی پس و پیش میشود.
این متخصص تنوع زیستی اثر دیگر نوسانات دمایی را بر رویش گیاهان اعلام میکند. با این تغییرات تولید غذا برای جانوران با مشکل مواجه میشود و چنین تغییراتی سبب خواهد شد که موجود زنده غذای مناسب و با کیفیت دریافت نکند اما این فقط یک سوی ماجرای گرم شدن زمستان است زیرا این تغییرات، الگوی مهاجرتهای فصلی و دائمی حیات وحش در مناطق مختلف را هم تحت تاثیر قرار میدهد. مهاجرت حیوانات، رفتاری در جهت وفق دادن آنها با سرما و گرما است و وقتی که درجه حرارت زمستان به شکلی باشد که حیوان را گول بزند، ممکن است مهاجرت زودتر آغاز شود و حیوان در مسیر مهاجرت، دچار نوسانات آب و هوایی شود.
به گفته دریکوند، این روند به خصوص برای پرندگان که مهارتهای خاصی در استفاده از جریانات بادی دارند، مشکل ایجاد میکند و تبعا باید این حیوان در فصل مناسب، مهاجرت خود را انجام دهد. در جنوب ایران گاندوها به شدت به دلیل نوسانات دمایی دچار مشکل میشوند. خرسها به جای خواب زمستانه (رخوت زمستانه) بیدار میشوند و از پناهگاه خارج شده و شاید نتوانند غذای مناسب برای خود پیدا کنند. در نتیجه نوسانات دمایی بینهایت در تعاریف و تفاسیر مختلف، اثر سوء و نامطلوب روی زندگی حیات وحش خواهد داشت.
یکی دو روز هوای گرم در میان زمستان چندان تاثیری بر زندگی حیوانات ندارد اما دریکوند میگوید که اگر تعداد این روزها افزایش یابد و به بیش از ۱۵ روز برسد، جاندار آن را بهعنوان سیگنال تغییر فصل در نظر میگیرد و بر همین اساس مدل زندگیاش را تعریف میکند. اگر طی ۱۵ روز تا یک ماه درجه حرارت نسبت به میانگین گذشته ۱۵ تا ۲۰ درصد کمتر یا بیشتر باشد، میتواند اثرش را روی حیات وحش بگذارد.
تغییرات دمایی فقط حیوانات را تحت تاثیر قرار نمیدهد و گیاهان هم با این نوسانات دچار سردرگمی میشوند. کیومرث سفیدی مدیر کل محیط زیست اردبیل و اکولوژیست در این رابطه به هفت صبح میگوید: آغاز فصل رویش با تغییر دما شروع میشود. وقتی تغییرات دمایی رخ میدهد، گیاهانی که شرایط برای رویششان مناسب نیست، فعالیتهای حیاتی خود را زودتر از موعد آغاز میکنند و این رفتار ممکن است خطرات بعدی برای آنها داشته باشد و گیاهان را در معرض سرمازدگی قرار دهد.
به گفته سفیدی، آغاز فصل رویش زودتر از موعد، زندگی جوامع جانوری همسو با گیاهان را هم تحت تاثیر قرار میدهد. در کوهستانها و مناطق مرتفع این نوسانات دمایی ممکن است آسیبهای خیلی بیشتری به همراه داشته باشد و تغییرات دمایی اثرات خود را خیلی زودتر نشان میدهد زیرا این مناطق مرز رویش هستند.
وقتی گیاهی فعالیتهای رویشی خود را آغاز میکند، اگر با شوک سرمایی مواجه شود، شکوفههایش آسیب میبیند. با سرما ساختمان گل آسیب میبیند و در نتیجه چنین گیاهی بذردهی موفقی برای سال بعد ندارد. البته سفیدی توضیح میدهد که گیاهان در بلند مدت میتوانند خود را با نوسانات دمایی سازگار کرده و با شرایط منطبق شوند اما در کوتاه مدت، بذردهی و رویش گیاه با اختلال مواجه میشود. در چنین شرایطی آنچه مهم است، آن است که فعالیت انسانی فشارهای وارده را تشدید نکند تا خطرات برای ادامه حیات گیاهان دو برابر شود.
مدیر کل محیط زیست استان اردبیل سرمای مداوم طی یک هفته را عاملی میداند که منجر به بروز خزان در درختان میشود. این تغییرات دمایی، زمینه تغییر آنزیمهای گیاه را فراهم میکند و تغییر آنزیمها، پیامی به درخت مخابره میکند که برای اجتناب از سرمای زمستان، میزان محتوای آب شیره گیاهیش را کاهش دهد و آن را غلیظ کند. در نقطه مقابل اگر میانگین دمای روزانه، ۱۰ روز پیاپی بالای ۱۰ درجه باشد، این پیام به درخت مخابره میشود که شیره گیاهی خود را از طریق آنزیمها تغییر داده و رقیقتر کند تا برگ دهی و رویش با جذب بیشتر آب از خاک آغاز شود. در چنین شرایطی یک شوک دمایی، میتواند زمینه از دست رفتن اندامها و فعالیتهای گیاه را فراهم کند.
سفیدی درباره تاثیر نوسانات دمایی بر انواع مختلف گیاهان علفی، درختی و درختچهای میگوید که این نوسانات بر روی گیاهان علفی به دلیل آنکه کمزی بوده و تعدادشان زیاد است، تاثیر چندانی ندارد اما بر روی درختان و درختچهها اثر بیشتری دارد. در میان درختان هم گونههای گرمادوست بیشتر تحت تاثیر نوسانات دمایی قرار میگیرند.
زمستانهای گرم شاید در ظاهر برای انسان مطلوب باشد اما در لایههای پنهان طبیعت، زنگ خطری جدی برای حیات وحش و پوشش گیاهی کشور به صدا در میآورد. برهم خوردن تقویم طبیعی گونهها، اختلال در زادآوری، مهاجرت و رویش گیاهان، تنها بخشی از پیامدهای نوسانات دمایی است که در صورت تداوم، میتواند تعادل اکوسیستمهای ایران را بهطور جبرانناپذیری برهم بزند.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا