چشم‌انداز تغییر در ایران

به گزارش سرمایه فردا، در روزهای اخیر تحلیل های فراوانی درباره وضعیت کشور و چشم‌انداز پیش‌رو مطرح می‌شود. اعتراضات طی سال‌های گذشته تا یک سطحی ثابت بوده و همچنان بر همان چارچوب تغییر پارادایم استوار است.

بنابراین تغییر در ایران قطعی است؛ ساختار کنونی حکمرانی با شرایط جامعه امروز سازگار نیست و ادامه آن به شکل فعلی نیز امکان‌پذیر نخواهد بود. این تغییر اما، برخلاف تصور برخی، باید در درون چارچوب جمهوری اسلامی رخ دهد. دلیل روشن است؛ هیچ آلترناتیو منسجم و قابل اتکایی وجود ندارد و هر سناریوی جایگزین، کشور را با دوره‌ای طولانی از بی‌ثباتی و فروپاشی اجتماعی مواجه خواهد کرد.

دوم اینکه نارضایتی عمومی از عملکرد نظام سیاسی و اقتصادی گسترده است. اکثریت جامعه از وضعیت موجود رضایت ندارند، اما این نارضایتی به معنای تمایل عملی به براندازی نیست. تجربه اعتراضات از سال ۱۳۸۸ تا امروز نشان داده که مردم، هرگاه احتمال هرج‌ومرج و خلأ قدرت را احساس کرده‌اند، از ادامه مسیر عقب‌نشینی کرده‌اند. جامعه ایران هزینه فروپاشی را بسیار سنگین می‌داند و از آن پرهیز می‌کند.

در سطح بین‌المللی نیز قدرت‌های اصلی مانند آمریکا، انگلستان و روسیه به‌دنبال براندازی نیستند. هدف آنها مدیریت رفتار ایران و همسو کردن آن با منافع خود، بدون ایجاد آشوب منطقه‌ای است. تنها جریان سیاسی که به‌طور علنی از فروپاشی و بی‌ثباتی در ایران استقبال می‌کند، طیف ارتدوکس در اسرائیل است.

با کنار هم قرار دادن این عوامل، تصویر روشنی به دست می‌آید: ایران در مسیر تغییرات عمیق و مثبت قرار گرفته است. همان‌گونه که فاصله میان شهریور ۱۴۰۱ تا دی‌ماه ۱۴۰۴ نشان‌دهنده تحولاتی جدی در جامعه و ساختار قدرت است، در سال‌های آینده نیز شاهد اصلاحات گسترده‌تری خواهیم بود. با این حال، سناریوی فروپاشی یا سقوط نظام سیاسی محتمل نیست؛ نه به دلیل استحکام ساختار قدرت، بلکه بیشتر به دلیل عدم تمایل مردم به ورود به چرخه هرج‌ومرج.

این جمع‌بندی حاصل بیش از یک دهه تحلیل مستمر است. ممکن است با تغییر شرایط، برخی مفروضات دگرگون شود، اما در کلیت ماجرا، مسیر آینده ایران نه به سمت فروپاشی، بلکه به سوی تحول تدریجی در چارچوب موجود خواهد بود؛ حتی در سال ۱۴۰۱ نیز که بسیاری انتظار سقوط داشتند، این تحلیل همچنان پابرجا بود.