حاشیه‌های صنعت هوش مصنوعی

سرمایه فردا، رامتین لطیفی: در رقابت بی‌رحمانه و پرشتاب صنعت هوش مصنوعی، دشمنی‌ها عمر چندانی ندارند. در جهانی که میلیاردها دلار سرمایه، صدها هزار تراشه پیشرفته و آینده اقتصاد دیجیتال در میان است، حتی تندترین حملات لفظی نیز می‌تواند ظرف چند هفته جای خود را به شراکت‌های استراتژیک بدهد. تازه‌ترین نمونه این تغییر جهت غافلگیرکننده، توافق میان ایلان ماسک و شرکت «آنتروپیک» است؛ شرکتی که ماسک تنها سه ماه پیش آن را با طعنه «ضدانسان» خوانده بود‌ اما حالا قرار است از ظرفیت عظیم ابررایانه‌های او استفاده کند.

این توافق، در ظاهر یک معامله تجاری ساده برای اجاره توان پردازشی است‌ اما در واقع لایه‌های عمیق‌تری از رقابت ژئوپلیتیکی فناوری، جنگ قدرت میان غول‌های سیلیکون‌ولی و نبرد آینده هوش مصنوعی را آشکار می‌کند؛ نبردی که در مرکز آن سه نام قرار گرفته‌اند: «ایلان ماسک»، «داریو آمودی» و «سم آلتمن». بر اساس گزارش‌ها، شرکت «اسپیس‌ایکس» قرار است کل ظرفیت مرکز داده عظیم «کولوسوس ۱» را در اختیار «آنتروپیک» قرار دهد؛ مجموعه‌ای که بیش از ۳۰۰ مگاوات توان پردازشی و چیزی فراتر از ۲۲۰ هزار پردازنده گرافیکی پیشرفته «انویدیا» را شامل می‌شود.

این یکی از بزرگ‌ترین توافق‌های پردازشی تاریخ صنعت هوش مصنوعی به شمار می‌رود؛ توافقی که می‌تواند توازن قدرت میان شرکت‌های بزرگ این حوزه را تغییر دهد. اهمیت این همکاری زمانی روشن‌تر می‌شود که وضعیت بحرانی «آنتروپیک» در ماه‌های اخیر بررسی شود. داریو آمودی، مدیرعامل این شرکت، در یک کنفرانس توسعه‌دهندگان اعلام کرد درآمد و میزان استفاده کاربران از محصولات «آنتروپیک» در سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ حدود «۸۰ برابر» رشد کرده است؛ رقمی حیرت‌آور که حتی مدیران شرکت نیز انتظارش را نداشتند. برنامه‌ریزی اولیه آن‌ها تنها برای رشد ۱۰‌برابری انجام شده بود. همین جهش انفجاری باعث شد زیرساخت‌های پردازشی شرکت از کنترل خارج شود.

محدودیت‌های استفاده، صف‌های طولانی دسترسی و نارضایتی کاربران حرفه‌ای، به یکی از مشکلات اصلی «آنتروپیک» تبدیل شد. در دنیای هوش مصنوعی امروز، داشتن مدل‌های قدرتمند دیگر کافی نیست؛ شرکت‌ها برای بقا نیازمند برق، تراشه و ابررایانه هستند و همین نقطه بود که منافع «آنتروپیک» و ایلان ماسک به هم رسید. ماسک طی دو سال گذشته میلیاردها دلار صرف ساخت زیرساخت‌های پردازشی عظیم برای شرکت هوش مصنوعی خود، یعنی «ایکس‌ای‌آی»، کرده بود اما برخلاف انتظار اولیه، میزان استفاده کاربران از چت‌بات «گروک» و سایر محصولات «ایکس‌ای‌آی» آنقدر رشد نکرد که تمام این ظرفیت را پر کند.

در نتیجه، بخشی از ابررایانه‌های عظیم او بلااستفاده مانده بودند؛ وضعیتی که برای سرمایه‌گذاران و تحلیلگران مالی، نشانه‌ای نگران‌کننده تلقی می‌شد. طبق برخی گزارش‌ها، تنها حدود ۱۱درصد از ظرفیت کامل انبوه تراشه‌های «ایکس‌ای‌آی» در حال استفاده بوده است. عددی که اگر ادامه پیدا می‌کرد، می‌توانست به یک بحران مالی برای «اسپیس‌ایکس» و پروژه‌های هوش مصنوعی ماسک تبدیل شود. اکنون اما با ورود «آنتروپیک»، این ظرفیت نیمه‌خالی به یک منبع درآمد بالقوه تبدیل شده است.

زمان‌بندی این توافق نیز اتفاقی نیست. گزارش‌ها حاکی از آن است که «اسپیس‌ایکس» در آستانه ارائه اسناد مالی اولیه برای عرضه عمومی سهام خود قرار دارد. در چنین شرایطی، وجود یک مشتری بزرگ و معتبر مانند «آنتروپیک» می‌تواند تصویر مالی شرکت را به‌شدت بهبود ببخشد و از ثبت زیان‌های سنگین ناشی از ظرفیت بلااستفاده جلوگیری کند. در واقع، ماسک با یک حرکت همزمان دو هدف را دنبال می‌کند: نخست، درآمدزایی از زیرساخت‌های بسیار پرهزینه‌ای که میلیاردها دلار برایشان خرج کرده و دوم، ایجاد ائتلافی غیررسمی علیه سم آلتمن و «اوپن‌ای‌آی». رقابت میان ماسک و آلتمن طی سال‌های اخیر به یکی از پرتنش‌ترین درگیری‌های صنعت فناوری تبدیل شده است.

ماسک که خود از بنیانگذاران اولیه «اوپن‌ای‌آی» بود، پس از اختلاف با مدیران این شرکت از آن جدا شد و بعدها بارها «سم آلتمن» را متهم کرد که آرمان اولیه توسعه «هوش مصنوعی برای بشریت» را قربانی منافع تجاری کرده است. کار به جایی رسید که ماسک علیه «اوپن‌ای‌آی» اقامه دعوی حقوقی کرد و تلاش کرد مانع تبدیل کامل این شرکت به ساختاری سودمحور شود. حالا نیز بسیاری از تحلیلگران معتقدند نزدیکی ماسک و «آنتروپیک» بیش از آن‌که اقتصادی باشد، بخشی از جنگ بزرگ‌تر علیه سلطه «اوپن‌ای‌آی» بر بازار هوش مصنوعی است.

جالب آن‌که تنها چند ماه پیش، ماسک در واکنش به ارزش‌گذاری ۳۸۰میلیارد دلاری «آنتروپیک»، این شرکت را «میزانتروپیک» یا «ضدانسان» خطاب کرده بود. اما اکنون، پس از دیدار با مدیران ارشد این شرکت، می‌گوید «تحت تأثیر آن‌ها قرار گرفته» است. تغییر موضعی که نشان می‌دهد در میدان رقابت هوش مصنوعی، منافع استراتژیک می‌تواند حتی تندترین اختلافات ایدئولوژیک را کنار بزند. «اسپیس‌ایکس» اعلام کرده ‌ «آنتروپیک» علاقه‌مند است در پروژه‌های مربوط به ایجاد ظرفیت پردازش هوش مصنوعی در مدار زمین نیز مشارکت کند؛ طرحی جاه‌طلبانه که می‌تواند آینده پردازش ابری و هوش مصنوعی را وارد مرحله‌ای تازه کند.

ایده انتقال بخشی از زیرساخت‌های پردازشی به فضا، اگرچه هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد، اما از نگاه برخی تحلیلگران می‌تواند راه‌حلی برای بحران عظیم مصرف برق مراکز داده باشد. در حال حاضر، شرکت‌های بزرگ فناوری برای آموزش مدل‌های جدید، به مصرف برق در مقیاس شهرهای کوچک نیاز دارند. همین موضوع باعث شده رقابت بر سر دسترسی به برق، تراشه و مراکز داده، به اندازه رقابت بر‌سر خودِ مدل‌های هوش مصنوعی اهمیت پیدا کند. در چنین فضایی، توافق میان «ایلان ماسک» و «آنتروپیک» تنها یک قرارداد تجاری نیست؛ بلکه نشانه‌ای از شکل‌گیری ائتلاف‌های جدید در قلب جنگ جهانی هوش مصنوعی است. جنگی که در آن، هر شرکت برای بقا نیازمند سه چیز است: سرمایه، پردازش و متحدان قدرتمند.