شاخص املت؛ روایت تورم از زبان تخم‌مرغ و روغن

اقتصاددانان برای سنجش تورم و قدرت خرید مردم، از شاخص‌های متنوع و پیچیده‌ای استفاده می‌کنند؛ از نرخ تورم کالاهای اساسی گرفته تا شاخص بهای تولیدکننده و مصرف‌کننده. اما شاید هیچ شاخصی به اندازه «شاخص املت» نتواند عمق فاجعه را به یک خانواده ایرانی نشان دهد. در این گزارش، به جای اتلاف وقت با اعداد انتزاعی، سراغ سفره صبحانه رفته‌ایم و پرسیده‌ایم: با صد هزار تومان، چند املت می‌شود پخت؟

—

از ۷۸ املت تا ۳ املت؛ سقوط آزاد ارزش پول ملی

سال ۱۳۹۶، سال نسبتاً خوشی برای سفره‌های ایرانی بود. در آن سال، یک خانواده با صد هزار تومان می‌توانست ۷۸ عدد املت تک‌نفره در خانه خود تهیه کند. بله، درست خواندید؛ ۷۸ املت با مواد اولیه کامل، شامل تخم‌مرغ، روغن، گوجه، نمک و فلفل. اما این روزها، در فروردین ۱۴۰۵، همین صد هزار تومان دیگر حتی برای خرید مواد اولیه دو املت ساده هم کافی نیست. بر اساس محاسبات میدانی، با صد هزار تومان امروز نمی‌توان بیش از ۳ املت درست کرد. یعنی ارزش پول ملی در برابر املت، طی این سال‌ها حدود ۹۶ درصد کاهش یافته است.

—

تخم‌مرغ؛ ۱۷۱ درصد گرانی در یک سال

قلب تپنده هر املتی، تخم‌مرغ است. و تخم‌مرغ خودش یک تراژدی تمام‌عیار است. بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، قیمت هر کیلو تخم‌مرغ در فروردین ۱۴۰۴ حدود ۷۳ هزار تومان بود. همین رقم در فروردین ۱۴۰۵ به بیش از ۱۹۹ هزار تومان رسیده است. این یعنی یک جهش ۱۷۱ درصدی تنها در عرض یک سال. وقتی ماده اصلی املت اینقدر گران می‌شود، دیگر نیازی به محاسبه نیست؛ سفره صبحانه خانواده‌ها دیگر تخم‌مرغی برای شکستن ندارد.

—

روغن مایع؛ ۳۰۸ درصد جهش، فاجعه‌ای به نام سرخ‌کردن

اما تخم‌مرغ تنها قهرمان تراژدی املت نیست. روغن مایع که برای سرخ کردن املت ضروری است، از فروردین ۱۴۰۴ تا فروردین ۱۴۰۵ حدود ۳۰۸ درصد گران شده است. یک بطری روغن مایع ۹۰۰ میلی‌لیتری که سال قبل ۷۴ هزار تومان بود، امروز ۳۰۱ هزار تومان قیمت دارد. یعنی اگر مادری بخواهد یک املت برای فرزندش درست کند، حتی مجبور است برای چند قطره روغن، هزینه نجومی بپردازد. نتیجه این جهش، کوچک شدن سهم روغن در سبد خانوار و البته کاهش کیفیت تغذیه است.

—

۶۰ درصد کاهش شاخص املت در یک سال

اگر همه این ارقام را کنار هم بگذاریم، تصویر نهایی فاجعه‌بار است. در مجموع، شاخص املت که نشان‌دهنده تعداد املت‌های قابل تهیه با صد هزار تومان است، طی یک سال اخیر ۶۰ درصد کاهش یافته است. یعنی اگر سال گذشته با همین مقدار پول می‌توانستید ۷.۵ املت درست کنید، امسال فقط ۳ املت می‌توانید درست کنید. و اگر این روند ادامه یابد، به زودی شاخص املت به زیر یک خواهد رسید؛ یعنی صد هزار تومان دیگر حتی برای خرید مواد اولیه یک املت هم کافی نخواهد بود.

—

شاخص املت، آینه تمام‌نمای تورم

داستان املت، داستان یک کالا نیست؛ داستان تمام سفره‌های ایرانی است. نان، پنیر، سبزی، گوشت، مرغ، برنج، همه و همه همین سرنوشت را داشته‌اند. شاخص املت فقط یک عدد نیست؛ یک هشدار است. هشداری به سیاست‌گذاران که دیگر نمی‌توان با آمارهای میانگین و اعداد انتزاعی، واقعیت را پنهان کرد. وقتی صد هزار تومان یک بنزین ناقابل نمی‌تواند مواد اولیه یک وعده صبحانه ساده را فراهم کند، یعنی یک فاجعه انسانی در حال وقوع است. شاخص املت پایین آمده، اما نرخ بیکاری، فقر و ناامیدی بالا رفته است.

شاخص املت شاید خنده‌دار به نظر برسد، اما پشت آن یک واقعیت تلخ نهفته است: ارزش پول ملی چنان سقوط کرده که یک صبحانه ساده برای یک خانواده متوسط به یک رویا تبدیل شده است. در سال ۱۳۹۶، صد هزار تومان ۷۸ املت می‌خرید؛ امروز همین پول، خجالت‌کشیده به سه املت هم نمی‌رسد. این یعنی تورم فقط یک عدد در آمارنامه‌ها نیست؛ یعنی سفره‌های خالی، معده‌های گرسنه و آینده‌ای مبهم برای نسلی که حتی صبحانه را هم از یاد برده است.