جمعه ۱۲ دی ۱۴۰۴
نقش ستاد احیا در دریاچه ارومیه و زایندهرود در بازگشت آب از دست رفته آنها بسیار کمرنگ است. چراکه بارگذاری خلاف مصوبههای پیشین ستاد احیاست.
به گزارش سرمایه فردا، جلسهای را که در این ویدئو میبینید، اخیراً در فرمانداری شهرستان بوکان و با حضور دبیر ستاد احیا دریاچه ارومیه، یعنی شخص استاندار آذربایجان غربی و مجموعه مدیران استان از جمله مدیر آبمنطقهای و مدیرکل محیطزیست استان برگزار شد. درحالیکه دریاچه ارومیه بدترین شرایط بومشناختی خود را سپری میکند. آقایان مدیران مسوول در حوضه آبخیز دریاچه ارومیه، ستاد احیا و استان آذربایجان غربی همچنان آخرین فشارها برای افزایش بارگذاری را خلاف مصوبههای پیشین ستاد احیا میآورند. باز از شروع دهها پروژه آببر مثل طرح شبکه آبیاری و سد ساروق، سد لیلانچای، سد نازلو، سد دیرعلی، شبکه ۱۳۰۰ هکتاری رحیمخان و ملغیکردن مصوبه کاهش چهلدرصدی مصارف سخن گفته و خواهان اجرای آنها هستند. انگار نه انگار که خشککردن شرمآور دریاچه ارومیه تبدیل به عبرت کودکان استرالیایی در کتابهای درسیشان شده است! راستی چرا نهادهای بازرسی دربرابر چنین تخلفاتی ورود نمیکنند؟ مگر بیش از یک و نیم میلیارد دلار برای احیای دریاچه هزینه نکردید؟ چرا مصوبات ستاد احیا را چنین تلخ به سخره میگیرید؟
در اصفهان و حوضه آبخیز زایندهرود هم همین مشکل در ابعادی دردناکتر وجود دارد. هفته گذشته مدیرکل محیطزیست استان، آقای لاهیجانزاده در جلسهای در کمیته آب مجمع تشخیص مصلحت نظام با دلخوری گفت: به رغم آنکه با توسعه هشتصد هکتاری شهرستان شاهینشهر در قلمرو دشتی که دچار شدیدترین فرونشست است، مخالفت کردم. اما در شورای برنامهریزی استان فقط تهدید شدم و درنهایت تصویب شد. چگونه در شرایطی که اصفهان آب ندارد، همچنان چنین طرحهای ویرانگری تصویب میشود، تاراج کرکسکوه به بهانه فعالیتهای معدنی ادامه مییابد. سیزده طرح توسعه هلدینگ پتروپالایش اصفهان هم چراغ سبز میگیرد! چرا؟ همه این مجوزها یعنی بارگذاری بیشتر، یعنی مصرف آب بیشتر آنهم در استانی که با بدترین بحران کمآبی خود روبروست.
آیا میدانید تعداد واحدهای صنعتی در استان اصفهان از ۸۶۵۰ هم عبور کرده است؟ در استان تهران این رقم ۸۸۳۵ است که با توجه به جمعیت، درواقع استان اصفهان متراکمترین و پرشمارترین محل استقرار صنایع در ایران است. این رقم بیش از ۴ برابر کل واحدهای صنعتی در استانهای خراسان جنوبی، خراسان شمالی، ایلام و سیستان و بلوچستان است. آقایان مدیر و سرمایهداران بزرگوار! باور کنید عشق به ایران، یزد و اصفهان فقط در توسعه صنایع آببر، انرژیبر و آلاینده در آران و بیدگل، نطنز، مبارکه، زرینشهر، اردکان، میبد و … خلاصه نمیشود. اگر ایران را دوست دارید به توزیع عادلانه نقشه صنعتی ایران برپایه اصول آمایش سرزمین در نیمی از خاک کشور، عمدتاً جنوب و شرق کرمان، سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، ایلام، خراسان شمالی، کهگیلویه و بویراحمد و … بپردازید و اگر ایران را دوست دارید، نکوشید شهر و استانتان به بهای نابودی شهر و استانی همجوار آبادانتر شود.
به روز رسانی خبر ۲۸ آبان ۱۴۰۴/ در حالی که کیومرث سفیدی مدیرکل محیط زیست آذربایجان غربی منشا ریزگردهای اواخر مهر استان اردبیل را با تکیه بر تصاویر ماهوارهای، دریاچه ارومیه اعلام کرده بود؛ شینا انصاری رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، این ادعا را رد کرد!
دوشنبه ۲۱ مهرماه گرد و غبار آسمان استان اردبیل را فرا گرفت و حتی برای ساعاتی پروازها در این استان مختل شد. آنطور که کیومرث سفیدی مدیر کل محیط زیست اردبیل به «هفت صبح» گفته بود: سازمان حفاظت محیط زیست با بررسی دادههای هواشناسی منشا ریزگردهای این روز را که تا حوالی چهار بعد از ظهر هم در آسمان این استان باقی مانده بود، زمینهای کشاورزی جنوب دریاچه ارومیه اعلام کرد.
به گفته سفیدی، پایش کیفیت ذرات در دست بررسی بوده و با تعیین درصد نمک مشخص خواهد شد که آیا ریزگردهای نمکین دریاچه ارومیه به استان اردبیل رسیده است یا خیر. اما در حالی که مدیر کل استان چنین خبری را با اتکا به دادهها و عکسهای هوایی سازمان حفاظت محیط زیست اعلام میکند، شینا انصاری رئیس همان سازمان در سفر اخیرش به استان اردبیل، گفتههای مدیر کل استان را تکذیب میکند.
او در جمع خبرنگاران میگوید که منشا ریزگردهای اخیر بر اساس تصاویر ماهوارهای دریاچه ارومیه نبوده و از کانونهای دیگر، این ریزگردها به شهرهای مختلف وارد شده است.
او ادامه میدهد: ما در دریاچه ارومیه با یک چالش ملی روبهرو هستیم و دولت در قالب کارگروه نجات ارومیه سعی دارد تا مشکل بهوجود آمده را به نوعی رفع کند و در این زمینه معاون اول رئیس جمهور اقدامات و پیگیریهای لازم را انجام میدهد.
به گفته رئیس سازمان محیط زیست حقابه دریاچه ارومیه به صورت دقیق بررسی شده و گزارش محیط زیست در این رابطه به معاون اول رئیس جمهور تحویل شده است.
۱۳ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان پول کشور صرف احیای دریاچه ارومیه شد، ولی با گذشت یک دهه از عمر تشکیل ستاد احیای دریاچه ارومیه، تابستان ۱۴۰۴ برای اولین بار تمام سطح این دریاچه خشک شد. البته هنوز دقیق نمیدانیم که چه عددی به ستاد احیای دریاچه ارومیه اختصاص یافته است. بر اساس اعلام عیسی کلانتری یک و نیم میلیارد دلار صرف احیای دریاچه ارومیه شده است. در تابستانی که گذشت هر گاه بادهای محلی معروف به گرمیج وزید، ذرات گرد و غبار دریاچه را به کیلومترها آن طرفتر برد و زندگی عادی مردم استانهای مجاور را هم مختل شد اما همانطور که نمیدانیم دقیقا چقدر از پول ملت صرف احیای بینتیجه دریاچه ارومیه بهعنوان تنها پروژه محیط زیستی با شانس تخصیص اعتبار شده، اکنون هم دقیق نمیدانیم ریزگردهای رسیده به اردبیل آیا حاصل خشکی دریاچه است یا اینکه پای موضوعات دیگری در میان است.
به روز رسانی خبر ۲۹ آذر ۱۴۰۴/دریاچه ارومیه، نامی است که قرن هاست با تاریخ ایران عجین شده است. ششمین دریاچه بزرگ آبشور جهان و بزرگترین دریاچه آبشور خاورمیانه که تا چند دهه پیش یکی از شاخصترین جلوههای طبیعی ایران و از مهمترین جاهای دیدنی ارومیه محسوب می شد. دریاچه ای که زمانی با پهنهای از آبهای نیلگون، سواحل ماسهای، صخرههای تماشایی و ۱۰۲ جزیره منحصربهفرد، زیستگاهی کمنظیر برای پرندگان مهاجر و گونههای جانوری مختلف به شمار میرفت. علاوهبر پرندگان این دریاچه مأمنی برای میگوی شور ارومیهای (گونه اندمیک) و سایر گونههایی است که در زیر آب زندگی میکنند. اما در سالهای اخیراین دریاچه نیز مانند بسیاری دیگر از زیستگاه های طبیعی کشور به سمت مرگ تدریجی نزدیک و نزدیک تر شده است. تغییراتی که نه تنها اکوسیستم منطقه را با بحران روبهرو کرد، بلکه زندگی مردم ارومیه را نیز تحتتاثیر خود قرار داده است.
روند خشکی این دریاچه از سالها پیش شروع شده بود. براساس گزارش برنامه سازمان ملل متحد، خشک شدن دریاچه ارومیه از سال ۱۹۹۵ شروع شده است. با اینکه خشکیدگی این سالهای دریاچه ارومیه به باران نسبت داده میشود، در سالهای اخیر مطالعهای انجام شد که نشان میداد سهم عوامل انسانی در خشک شدن دریاچه ارومیه ۶۹ درصد و سهم عوامل طبیعی مانند خشکسالیهای بلندمدت و کاهش میزان بارش در این خشکی، ۳۱ درصد است.
با این وجود بارش های اخیر و جاری شدن جریان آب در این دریاچه بار دیگر باعث شد تا امیدهایی برای احیاء این دریاچه زنده شود. بارشهای یکی – دوهفته گذشته در حوضه آبریز دریاچه ارومیه سبب شده تا تراز این دریاچه نسبت به روزهای نخست مهرماه سال جاری یعنی حدود ۲.۵ ماه پیش، ۴۰ سانتی متر افزایش پیدا کند.
همزمان تصاویر و فیلم هایی در فضای مجازی منتشر شد که این ادعا را تایید می کرد و بازگو کننده صحنه های زیبایی از بازگشت آب به سطح تشنه دریاچه ارومیه داشت. در همین زمینه غلامرضا ضیائی نماینده استان اردبیل در شورای عالی استان ها بعد از این بارش ها گفت: بارش های اخیردر کشورمان دریاچه ارومیه را از مرگ حتمی نجات داده است. به لطف خدا با بارش های اخیر وضعیت دریاچه ارومیه از جهت حیات وحش و بخشی نیز که قابلیت کشتی رانی پیدا کرده ، بهتر شده است.
در عین حال اما گروهی از کارشناسان و مسئولان مدعی اند که نباید به این بارش ها به چشم نجات دریاچه نگریست. سحر تاجبخش، رییس سازمان هواشناسی کشور همین چند روز قبل در خصوص بهتر شدن وضعیت دریاچه ارومیه با افزایش بارشها گفت: موضوع دریاچه ارومیه جدا از مسئله تغییر اقلیم و میزان بارشها، به نحوه مدیریت منابع آبی نیز بازمیگردد؛ چرا که بخش قابل توجهی از ظرفیت احیای این دریاچه به تأمین و مدیریت صحیح منابع آب ورودی وابسته است. حتی در سالهایی که بارشهایی در منطقه رخ می دهد ، اگر منابع آب ورودی بهدرستی تأمین نشود و حقابه دریاچه به شکل کامل اختصاص نیابد، مشکل دریاچه ارومیه دوباره بروز خواهد کرد؛ زیرا تبخیر بالا، برداشتها و نبود مدیریت مؤثر منابع آبی میتواند شرایط این دریاچه را وخیمتر از وضعیت فعلی کند.
وی همچنین تاکید کرده؛ جبران مشکلات دریاچه ارومیه صرفاً از طریق بارش امکانپذیر نیست و عوامل دیگری نیز باید بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد؛ بهگونهای که در سامانه بارشی فعلی، در شمالغرب کشور بهویژه در استانهای اردبیل و آذربایجان شرقی، بارشهای قابل توجهی رخ نداده و عملاً فعالیت مؤثری در حوزه دریاچه ارومیه مشاهده نشد.
این در حالی است که تاجبخش ثبت حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیمتر بارندگی در حوزه آبریز دریاچه ارومیه را در بارش های سامانه قبلی، تایید کرده است.
در تایید سخنان تاجبخش، صادق ضیائیان رئیس مرکز پیش بینی و مدیریت مخاطرات وضع هوا سازمان هواشناسی کشورنیز اعلام کرده است: «دریاچه ارومیه مشکلات متعدی دارد. یکی از آنها برداشت هایی که سر راهش انجام می شود. پیش از اینکه آب به دریاچه برسد حجم قابل توجهی برداشت برای مزارع و کشاورزی انجام می شود.»
احیا می شود اگر….
اما سامانه جدید وضعیت را بهتر کرده است. براساس گزارش های هواشناسی، در پی ورود سامانه بارشی از غرب و شمالغرب کشور به طور متوسط حدود ۸۰ میلیمتر بارش در حوضه آبریز دریاچه ثبت شده است که نشان می دهد به میانگین بارش بلندمدت نزدیک شده ایم. بارش هایی که نسبت به مدت مشابه سال گذشته شرایط بسیار بهتری را رقم زده است.
با این وجود اما، باز هم شرایط دریاچه ارومیه چندان رضایت بخش نیست. این را سعید عیسیپور رئیس دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه می گوید و تصریح می کند: درست است که بارش های اخیر باعث جریان یافتن آب در این دریاچه شده است اما، مسیر احیای دریاچه ارومیه همچنان طولانی است و در کنار بارشها باید وظایف خودمان را جدیتر دنبال کنیم. کاهش مصرف آب، جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز و اصلاح الگوی مصرف بهویژه در بخش کشاورزی از مهمترین اقداماتی است که باید برای احیاء دریاچه انجام شود.
او از نظارت جدی دستگاههای مسئول در روزهای اخیر خبر داد و گفت: این نظارتها با مشارکت ستاد احیا، استانداری، فرمانداریها، آب منطقهای و محیط زیست انجام شده است تا جریانهای آبی بهدرستی مدیریت شود.
به گفته رئیس دفتر برنامهریزی ستاد احیا دریاچه، به دلیل بارشهای خوب در حوضههای خارج از دریاچه، بهویژه در منطقه پیرانشهر و افزایش ورودی آب به سد کانیسیب، این امکان وجود دارد که رهاسازی حقابه دریاچه ارومیه از سد کانی سیب امسال زودتر از موعد و به جای ابتدای اسفندماه، رهاسازی آب از اواخر دی یا اواسط دیماه انجام شود.
این مسئول ستاد احیای دریاچه ارومیه در عین حال گفته است: در حال حاضر تراز دریاچه نسبت به سال گذشته هنوز پایینتر است، اما مجموعه بارشها، پیشبینیهای هواشناسی و اقداماتی که برای مدیریت مصرف آب در حال انجام است، این امید را ایجاد کرده که وضعیت دریاچه ارومیه در سال جاری نسبت به سال قبل بهبود پیدا کند.
بررسی های مدارک تاریخی نشان میدهد، دریاچه ارومیه یک خشکسالی شدید را در سال ۱۸۰۰ پشتسر گذاشته است، زمانیکه حداکثر عمق دریاچه فقط ۷۵ سانتیمتر بوده است. همچنین، این دریاچه بین سالهای ۱۹۶۵ تا ۱۹۶۸ نیز یک دوره خشکسالی را تجربه کرده و مجدداً احیا شده است.
تجربه هایی که نشان می دهد دریاچه ارومیه میتواند دوباره احیا شود، اما اینبار احیای آن فقط به عوامل طبیعی وابسته نیست و نباید از تبعات اقداماتی چون؛ احداث پروژههای سدسازی و مدیریت ناصحیح آب و… غافل ماند. واقعیت این است که چه بخواهیم و چه نخواهیم، بحران کنونی این دریاچه با دخالت فراوان عوامل انسانی (سدها، کشاورزی، برداشت بیشازحد آب) همراه است. به همین دلیل، نیازمند مدیریت یکپارچه و اقدامات مهندسی برای تضمین بازیابی آن است.
در این میان شاید فقط امیدوار بود. همانطور که «سعید عیسیپور»، مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه، معتقد است که منطقه تحمل خشکشدن دریاچه را ندارد و چارهای جز احیای دریاچه ارومیه نیست؛ زیرا تقریباً هفت میلیون نفر در اطراف این زیستگاه زندگی میکنند و هیچ دولتی نمیتواند تبعات خشکیدن آن را جبران کند. بنابراین باید امیدوار بود که هم بارش ها بیشتر از اینها باشد و ابرها تاوان سوء مدیریت ها را بدهند و هم مدیران به واقع، حجم آب این دریاچه را مدیریت کنند تا مبادا چند ماه دیگر دوباره شاهد شروع سریال « آغاز مرگ دریاچه ارومیه» باشیم!
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا