رامتین لطیفی: جهان در حال ورود به مرحلهای تازه از رقابت قدرتهای بزرگ است؛ مرحلهای که دیگر فقط در اتاقهای دیپلماتیک یا پشت میز مذاکره جریان ندارد، بلکه از اعماق کارخانههای تولید تراشه و آزمایشگاههای هوش مصنوعی تا آبهای متلاطم دریای جنوبی چین و رزمایشهای موشکی در اقیانوس آرام امتداد یافته است. تنها در دو هفته نخست ماه مه، رشتهای از رخدادهای سیاسی، نظامی و اقتصادی در منطقه هندـآرام رخ داده که بسیاری از تحلیلگران آن را تصویری فشرده از آینده نظم جهانی میدانند؛
آیندهای که در آن آمریکا و چین، همراه با شبکهای از متحدان و شرکای منطقهای، درگیر رقابتی همهجانبه خواهند بود؛ رقابتی که مرز میان اقتصاد، امنیت، فناوری و ژئوپلیتیک را از میان برده است. در مرکز این تحولات، سفر دونالد ترامپ به چین قرار دارد؛ سفری که در ظاهر بر تجارت و ثبات اقتصادی متمرکز است اما در واقع زیر سایه یکی از حساسترین دورههای تقابل واشنگتن و پکن انجام میشود؛ تقابلی که از تایوان و دریای جنوبی چین تا جنگ تراشهها و مواد معدنی حیاتی را دربرگرفته است.
در یکی از مهمترین تحولات نظامی هفتههای اخیر، نیروهای آمریکا و ژاپن در چارچوب رزمایش مشترک «بالیکاتان» در فیلیپین، برای نخستین بار موشکهای دوربرد تاماهاوک را با سامانه پرتاب «تایفون» شلیک کردند؛ اقدامی که در کنار استفاده از موشکهای ضدکشتی «تایپ ۸۸» ژاپنی، پیام آشکاری برای چین داشت. رزمایش بالیکاتان سالهاست برگزار میشود، اما نسخه امسال آن تفاوتی بنیادین با دورههای گذشته داشت.
برای نخستین بار، سامانههایی با قابلیت هدفگیری اهداف دریایی و زمینی در فواصل بسیار دور، در نزدیکی حساسترین آبراههای آسیا مستقر شدند؛ جایی که چین آن را بخشی از حوزه نفوذ راهبردی خود میداند. از نگاه پکن، این رزمایش تنها یک مانور نظامی نبود، بلکه بخشی از پروژه بزرگتر آمریکا برای ایجاد کمربند مهار نظامی پیرامون چین بهشمار میرود؛ پروژهای که از ژاپن و کره جنوبی تا فیلیپین و استرالیا امتداد یافته است. کارشناسان نظامی میگویند استقرار سامانه «تایفون» در فیلیپین، به آمریکا امکان میدهد در صورت وقوع بحران، اهداف دریایی و زمینی چین را در عمق بیشتری تهدید کند. همین مسئله باعث شده مقامهای چینی این اقدام را «تحریکآمیز» توصیف کنند.
در کنار تحرکات آمریکا، ژاپن نیز آرامآرام در حال عبور از محدودیتهایی است که پس از جنگ جهانی دوم بر سیاست دفاعی این کشور سایه انداخته بود. توکیو در روزهای اخیر توافق تازهای برای همکاری دفاعی با اندونزی امضا کرد؛ توافقی که تنها مدت کوتاهی پس از کاهش محدودیتهای صادرات تسلیحات ژاپنی نهایی شد. این روند نشان میدهد ژاپن دیگر نمیخواهد فقط یک قدرت اقتصادی باشد، بلکه بهدنبال ایفای نقشی فعالتر در معماری امنیتی آسیاست. برای دههها، قانون اساسی صلحطلب ژاپن مانعی جدی برسر توسعه توان نظامی این کشور بود.
اما افزایش قدرت نظامی چین، آزمایشهای موشکی کره شمالی و نگرانی فزاینده درباره آینده تایوان، سیاستمداران ژاپنی را به این نتیجه رسانده که دوران احتیاط مطلق به پایان رسیده است. پکن اما این تحولات را با سوءظن دنبال میکند. وزارت خارجه چین در واکنشی کمسابقه، روند بازتسلیح ژاپن را به «کرگدنی خاکستری که بهسوی صلح و نظم حمله میکند» تشبیه کرد؛ عبارتی که در ادبیات سیاسی چین برای تهدیدهای آشکار اما نادیدهگرفتهشده بهکار میرود. این موضعگیری، نشاندهنده نگرانی عمیق چین از احیای تدریجی قدرت نظامی ژاپن است؛ کشوری که خاطره اشغال بخشهایی از چین در جنگ جهانی دوم هنوز در حافظه تاریخی پکن زنده است.
در میانه این رقابت فزاینده، تایوان همچنان حساسترین نقطه اصطکاک میان واشنگتن و پکن باقی مانده است. پارلمان تایوان در روزهای اخیر بستهای ویژه به ارزش ۲۵ میلیارد دلار برای خرید تسلیحات تصویب کرد؛ تصمیمی که پس از ماهها اختلاف و بنبست سیاسی اتخاذ شد. این بودجه قرار است صرف خرید سامانههای دفاع هوایی، موشکهای ضدکشتی، تجهیزات اطلاعاتی و فناوریهای مرتبط با جنگ نامتقارن شود. این اقدام در حالی صورت میگیرد که بسیاری از سیاستمداران و فرماندهان آمریکایی، دولت واشنگتن را برای تسریع تحویل تسلیحات به تایپه تحت فشار قرار دادهاند.
نگرانی اصلی آنان این است که چین ممکن است در سالهای آینده، پنجرهای مناسب برای اعمال فشار نظامی بر تایوان پیدا کند. چین، تایوان را بخشی جداییناپذیر از خاک خود میداند و بارها اعلام کرده در صورت لزوم، برای «وحدت مجدد» از زور استفاده خواهد کرد. در مقابل، آمریکا اگرچه به طور رسمی استقلال تایوان را بهرسمیت نمیشناسد، اما مهمترین حامی نظامی و سیاسی این جزیره محسوب میشود. همین ابهام راهبردی، تایوان را به خطرناکترین نقطه جهان تبدیل کرده است؛ جایی که یک اشتباه محاسباتی میتواند بحران جهانی ایجاد کند.
در چنین فضایی، سفر دونالد ترامپ به چین توجه گستردهای را به خود جلب کرده است. انتظار میرود او و شی جینپینگ درباره طیف وسیعی از مسائل گفتوگو کنند؛ از هوش مصنوعی و رقابت فناورانه گرفته تا تسلیحات هستهای، کشاورزی، تعرفههای تجاری و ثبات اقتصاد جهانی. اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند مهمترین بخش این دیدار، چیزهایی خواهد بود که شاید هرگز علنی نشوند. کریستین وورموث، رئیس «ابتکار تهدید هستهای» و وزیر پیشین ارتش آمریکا، روابط واشنگتن و پکن را «مهمترین رابطه جهان» توصیف کرده و هشدار داده کیفیت این رابطه میتواند بر امنیت هستهای، فناوری زیستی، تجارت جهانی و حتی آینده نظم بینالملل اثر مستقیم بگذارد.
او تأکید کرده مسئله تایوان مهمترین موضوعی است که باید در این دیدار زیر نظر گرفته شود؛ زیرا حتی کوچکترین تغییر در واژگان دیپلماتیک دو طرف میتواند نشانهای از تغییر سیاست تلقی شود. تحلیلگران میگویند شی جینپینگ تلاش خواهد کرد پشت درهای بسته، امتیازاتی درباره تایوان یا محدودیتهای فناورانه از ترامپ بگیرد؛ در حالی که ترامپ نیز ممکن است بیش از هر چیز بهدنبال نوعی آرامش اقتصادی و کاهش تنشهای تجاری باشد.
برآورد تحلیلگران این است که احتمال کاهش نرخ بهره در ادامه کمتر شده است. همین…
بورس ایران سالهاست که عقبماندگی عظیمی نسبت به تورم و دلار دارد. این عقبماندگی یا…
دولت ایران توانایی نوسازی زیرساختها، سرمایهگذاری در آموزش و بهداشت، و ارائه خدمات با کیفیت…
طلا دیگر آن رشد شارپی سابق را ندارد. دلار هنوز راه تا نرخ واقعی خود…
بیش از یک ماه از دستور رئیسجمهور برای حذف شرکتهای پیمانکاری گذشته اما هنوز نشانهای…
افزایش نرخ ارز معمولاً در شرایطی اتفاق میافتد که اقتصاد دچار بحرانهای ناشی از فشارهای…