دوشنبه ۱۳ بهمن ۱۴۰۴
قیمت پوشک در دی ماه ۱۴۰۴ حدود ۸۰ درصد گران شده است به طوری که مثلاً پوشک سایز ۴ مای بی بی از ۳۷۰ هزار تومان به ۶۷۰ هزار تومان رسیده درحالی که بهمن ۱۴۰۳ حدود ۲۵۰ هزار تومان قیمت داشت یعنی در یک سال بیش از صد درصد گران شده است. آیا در این شرایط بین قیمت پوشک و فرزندآوری رابطهای وجود ندارد؟
به گزارش سرمایه فردا، حاکمیت در سالهای اخیر تاکید ویژه ای بر فرزندآوری داشته و حتی گفته زمین رایگان برای فرزند سوم میدهم و وام ۴۰ میلیون تومانی فرزندآوری هم وعده داده اما بانک ها در پرداخت آن کارشکنی می کنند یا زمین را وسط بیابان پیشنهاد می کنند که به کار نمی اید. با این حال مشکل عمیقتر از این چیزهاست. تا همین یکی دو سال قبل، پوشک در سبد هزینه خانوار، کالایی دردسرساز به حساب نمیآمد. خانوادهها میدانستند هر ماه باید چند بسته بخرند، قیمتش بالا میرود اما این گران شدن در حدی بود که میشد با کمی جابهجایی در هزینهها از پسش برآمد. این تصویر در ماههای اخیر بهکلی تغییر کرده است.
پوشک حالا به یکی از نمادهای گرانیهای عجیب بازار تبدیل شده است. کالایی مصرفی، ضروری و بدون جایگزین واقعی که افزایش قیمتش مستقیما روی آرامش خانوادههایی با نوزاد و کودک خردسال اثر میگذارد. بررسیهای میدانی «هفت صبح» از فروشگاههای زنجیرهای، داروخانهها و فروشگاههای آنلاین نشان میدهد قیمت اغلب برندهای پوشک در فاصله چند ماه، چند پله جهش داشته است. فروشندهها از «قیمتهای جدیدی که مدام میرسد» حرف میزنند و خریداران از «سردرگمی بین برند، سایز و توان مالی.»
در ابتدای تابستان، قیمت یک بسته پوشک متوسط برندهای پرفروش، در بازهای قرار داشت که برای بخش بزرگی از خانوادهها قابل مدیریت بود. از اواخر تابستان، موج اول افزایش قیمتها آغاز شد. مهر و آبان با رشد دوباره همراه بود و در دیماه، بسیاری از خریداران با برچسبهایی روبهرو شدند که شباهتی به ماههای قبل نداشت. بررسی قیمتها نشان میدهد برخی بستهها نسبت به ابتدای سال، افزایشی در حد چندده درصد را ثبت کردهاند و در مواردی، قیمتها به حدود دو برابر سال قبل نزدیک شده است.
این افزایش برای خانوادهای که ماهانه چند بسته پوشک مصرف میکند، معنای روشنی دارد. هزینهای رو به رشد و حذف نشدنی که هر ماه سهم بیشتری از درآمد را میبلعد. یکی از فروشندگان لوازم بهداشتی کودک در مرکز تهران میگوید: «قبلا مشتریها روی برند حساس بودند، الان بیشتر دنبال مدلی میگردند که ارزانتر تمام شود. خیلیها برند عوض کردهاند، بعضیها بستههای کوچکتر میخرند که پول کمتری را یکجا بدهند.»
قیمت پوشک در دی ماه ۱۴۰۴ حدود ۸۰ درصد گران شده است به طوری که مثلاً پوشک سایز ۴ مای بی بی از ۳۷۰ هزار تومان به ۶۷۰ هزار تومان رسیده درحالی که بهمن ۱۴۰۳ حدود ۲۵۰ هزار تومان قیمت داشت یعنی در یک سال بیش از صد درصد گران شده است. آیا در این شرایط بین قیمت پوشک و فرزندآوری رابطهای وجود ندارد؟
پاسخ تولیدکنندگان و فعالان بازار، ترکیبی از چند عامل آشناست. مواد اولیه پوشک، وابستگی بالایی به پلیمرها و محصولات سلولزی دارد. موادی که یا وارداتیاند یا قیمتشان به نرخ ارز و بازار جهانی گره خورده است. افزایش هزینه انرژی، حملونقل، دستمزد و مالیات هم به این زنجیره اضافه شده است.
در کنار این عوامل، نوسانهای ارزی و بیثباتی در تأمین مواد اولیه، برنامهریزی تولید را دشوار کرده است. برخی تولیدکنندگان میگویند قیمت تمامشده محصول در فاصله کوتاه بالا رفته و امکان تثبیت قیمت برای دورههای طولانی وجود ندارد. نتیجه این شرایط، انتقال فشار هزینه به مصرفکننده نهایی است. مصرفکنندهای که انتخاب دیگری ندارد. از سوی دیگر، بازار پوشک رقابت گستردهای را تجربه نمیکند. تعداد بازیگران محدود است و ورود برند جدید، نیازمند سرمایهگذاری سنگین و دسترسی پایدار به مواد اولیه به شمار میرود. همین ساختار، فضا را برای افزایش قیمتها آمادهتر کرده است.
در گفتوگوهای میدانی، الگوی مصرف بسیاری از خانوادهها تغییر کرده است. برخی والدین از کاهش دفعات تعویض پوشک در ساعات خاص روز حرف میزنند. برخی دیگر به سراغ برندهای ارزانتر یا تولیدات کمتر شناختهشده رفتهاند. مادر یک کودک یکساله در گفتوگو با «هفت صبح» میگوید: «قبلا بدون حسابوکتاب میخریدیم. الان قبل از خرید، قیمت چند جا را چک میکنم. گاهی خرید پوشک میشود دغدغه چند روز.» این تغییر رفتار مصرفی، نشانهای روشن از فشار اقتصادی است. پوشک کالایی نیست که بتوان مصرفش را به تعویق انداخت یا حذف کرد. همین ویژگی، افزایش قیمت آن را به موضوعی حساس تبدیل کرده است.
در همین فضا، سخنگوی دولت اخیرا اعلام کرده امکان خرید پوشک با کالابرگ الکترونیکی وجود دارد. این اظهارنظر در نگاه اول، تلاشی برای آرامکردن فضای افکار عمومی تلقی شد؛ پیامی که میگوید دولت به افزایش هزینهها توجه دارد و ابزار حمایتی را به کار گرفته است.
کالابرگ، پیشتر برای برخی اقلام خوراکی معرفی شده بود و حالا پوشک هم به این فهرست اضافه شده است. اما تجربه میدانی استفادهکنندگان نشان میدهد این ابزار، فاصله معناداری با واقعیت بازار دارد. اعتبار تخصیصیافته محدود است و با قیمتهای فعلی، بخش کوچکی از نیاز ماهانه خانواده را پوشش میدهد.
مسئله اصلی در بازار پوشک، افزایش ساختاری قیمتهاست. وقتی قیمت پایه کالا بالا میرود، ارائه کالابرگ با اعتبار محدود، فشار را کاهش میدهد اما مسئله را حل نمیکند. خانوادهای که ماهانه چند بسته پوشک مصرف میکند، با کالابرگ شاید بتواند بخشی از هزینه یک یا دو بسته را جبران کند، در حالی که مابقی هزینه همچنان بر دوش اوست.
از سوی دیگر، کالابرگ بر قیمت بازار اثر اصلاحی ندارد. فروشنده قیمت را بر اساس هزینهها و شرایط عرضه تعیین میکند و کالابرگ، صرفا شیوه پرداخت را تغییر میدهد. در چنین شرایطی، ابزار حمایتی به مُسکن شباهت پیدا میکند؛ اثری کوتاهمدت در برابر دردی مزمن.
برخی کارشناسان اقتصادی معتقدند حمایت مؤثر در بازار کالاهای ضروری، نیازمند ترکیبی از سیاستهاست؛ از ثبات در تأمین مواد اولیه گرفته تا ایجاد رقابت، نظارت واقعی بر زنجیره تولید و توزیع و سیاستهای ارزی قابل پیشبینی. بدون این مؤلفهها، هر ابزار حمایتی بهسرعت اثر خود را از دست میدهد.
گرانی پوشک چیزی فراتر از یک عدد در فاکتور خرید است. این افزایش قیمت، مستقیما با کیفیت زندگی خانوادهها گره خورده است. فشار اقتصادی در سالهای اخیر، تصمیم به فرزندآوری را برای بسیاری دشوارتر کرده و هزینههای دوران نوزادی یکی از عوامل بازدارنده به شمار میرود.
وقتی کالایی به این درجه از ضرورت، با چنین سرعتی گران میشود، احساس ناامنی اقتصادی تشدید میگردد. خانوادهها نگران ماههای آیندهاند؛ این پرسش ساده که «ماه بعد قیمت چه میشود؟» به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده است.بازار پوشک در ماههای اخیر، تصویری فشرده از اقتصاد خانوار ایرانی ارائه میدهد. افزایش هزینههای تولید، نوسانهای ارزی، ساختار محدود بازار و ابزارهای حمایتی کماثر. اظهارنظر سخنگوی دولت درباره امکان خرید پوشک با کالابرگ، در بهترین حالت بخشی از فشار را کم میکند اما پاسخگوی موج گرانیهای اخیر به حساب نمیآید.
پوشک کالایی است که حذفپذیر نیست و همین ویژگی، آن را به شاخصی مهم از وضعیت معیشت خانوادهها تبدیل کرده است. تا زمانی که سیاستهای مؤثر برای مهار ریشههای گرانی به کار گرفته نشود، این کالا همچنان یکی از خطهای قرمز سبد هزینه خانوار باقی میماند؛ خطی که هر ماه پررنگتر میشود.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا