درآمد ایران از تنگه هرمز

به گزارش سرمایه فردا، تنگه هرمز، باریکه‌ای حیاتی در خلیج فارس، بار دیگر در کانون توجه رسانه‌های بین‌المللی قرار گرفته است. بر اساس گزارش سی‌ان‌ان، ایران می‌تواند با اعمال عوارض بر نفتکش‌ها و محموله‌های انرژی عبوری از این مسیر، ماهانه تا ۸۰۰ میلیون دلار درآمدزایی کند. این رقم در شرایطی مطرح می‌شود که تحولات امنیتی اخیر، از جمله حمله اسرائیل و آمریکا به خاک ایران، اهمیت ژئوپلیتیک این آبراه را بیش از پیش آشکار کرده است.

روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز عبور می‌کند؛ معادل حرکت حدود ۱۰ نفتکش بسیار بزرگ (VLCC). اگر برای هر نفتکش عوارضی معادل ۲ میلیون دلار در نظر گرفته شود، درآمد روزانه ایران می‌تواند به ۲۰ میلیون دلار برسد؛ یعنی حدود ۶۰۰ میلیون دلار در ماه تنها از محل نفت. با احتساب محموله‌های ال‌ان‌جی، این رقم به بیش از ۸۰۰ میلیون دلار افزایش می‌یابد. چنین ظرفیتی معادل ۱۵ تا ۲۰ درصد درآمد ماهانه صادرات نفت ایران در سال ۲۰۲۴ است؛ رقمی که می‌تواند در شرایط تحریم و فشار اقتصادی، نقش مهمی در تأمین منابع مالی کشور ایفا کند.

برای مقایسه، مصر از کانال سوئز—یک آبراه مصنوعی تحت کنترل دولت—در سال‌های عادی بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلیون دلار در ماه درآمد کسب می‌کند. اما این درآمد در سال گذشته به دلیل اختلالات دریای سرخ کاهش یافت. این مقایسه نشان می‌دهد که تنگه هرمز، به‌عنوان یک مسیر طبیعی و استراتژیک، ظرفیت درآمدی مشابه یا حتی بالاتر از کانال سوئز دارد.

با این حال، باید توجه داشت که این ظرفیت بالقوه در شرایطی مطرح می‌شود که منطقه درگیر تنش‌های شدید امنیتی است. حمله اسرائیل و آمریکا به ایران نه تنها معادلات نظامی را تغییر داده، بلکه اهمیت اقتصادی و انرژی تنگه هرمز را نیز برجسته کرده است. هرگونه اقدام ایران برای اعمال کنترل بیشتر بر عبور نفتکش‌ها، می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای بر بازار جهانی انرژی داشته باشد؛ از افزایش قیمت نفت گرفته تا تغییر مسیرهای تجاری و فشار بر اقتصادهای وابسته به واردات انرژی.

از سوی دیگر، این درآمد بالقوه تنها در صورتی محقق می‌شود که ایران بتواند سازوکار اجرایی و حقوقی لازم برای دریافت عوارض را ایجاد کند؛ موضوعی که با چالش‌های بین‌المللی و فشارهای سیاسی همراه خواهد بود. کشورهای غربی و متحدان منطقه‌ای احتمالاً چنین اقدامی را تهدیدی علیه امنیت انرژی جهانی تلقی خواهند کرد و واکنش‌های سیاسی و نظامی در پی خواهد داشت.

در جمع‌بندی باید گفت، گزارش سی‌ان‌ان بار دیگر نشان داد که تنگه هرمز نه تنها یک مسیر حیاتی انرژی، بلکه یک ابزار ژئوپلیتیک قدرتمند در دست ایران است. درآمد بالقوه ۸۰۰ میلیون دلاری از این آبراه، در شرایطی که کشور زیر فشار تحریم‌ها و حملات نظامی قرار دارد، می‌تواند به‌عنوان یک برگ برنده اقتصادی مطرح شود. اما این برگ برنده، همان‌قدر که فرصت ایجاد می‌کند، خطر نیز در پی دارد؛ خطری که می‌تواند توازن شکننده امنیت و انرژی در منطقه را به سرعت برهم بزند.