پنجشنبه ۹ بهمن ۱۴۰۴
با گذشت پنج سال پیاپی از بارشهای کمتر از نرمال، ایران در آستانه ورود به ششمین سال خشکسالی قرار دارد. کاهش شدید بارندگی، افت سطح آبهای زیرزمینی، تهدید امنیت غذایی و بحران تأمین آب شرب، نشانههایی از یک سال آبی پرخطر هستند که تنها با اصلاح حکمرانی آب و بازنگری در الگوی مصرف میتوان از تبعات آن کاست.
به گزارش سرمایه فردا، دادههای اقلیمی و گزارشهای رسمی نشان میدهند که ایران در یکی از بحرانیترین دورههای خشکسالی خود قرار دارد. بارشهای کمتر از نرمال، افزایش دمای میانگین، افت شدید منابع زیرزمینی و کاهش کیفیت آب، همه و همه حکایت از آن دارند که اگر روند فعلی ادامه یابد، نهتنها سهمیهبندی آب و آسیب به کشاورزی اجتنابناپذیر خواهد بود، بلکه تبعات امنیتی، اقتصادی و اجتماعی نیز گریبان کشور را خواهد گرفت. گفتوگوی اخیر با رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، تصویری روشن از وضعیت بارشی کشور در سال آبی گذشته و پیشبینیهای نگرانکننده برای نیمه دوم سال جاری ارائه میدهد—تصویری که نشان میدهد امید به ترسالی، بیش از آنکه علمی باشد، آرزویی دور از واقعیت است.
در صورت ادامه این روند یک چیز قطعی است. اینکه قطعا سهمیهبندی آب اتفاق می افتد،کشاورزی ضربه شدیدی خواهد خورد و وابستگی غذایی کشور بیشتر میشود، فرونشست زمین بیشتر از الان خواهد بود، کیفیت آب کاهش پیدا می کند؛ مثل شور شدن و آلودگی بیشتر. همه این موارد یعنی بحران آب و البته چالشهای امنیتی، اقتصادی و اجتماعی که به همراه دارد. بنابراین در سال آبیِ پرخطر تنها راه نجات، اصلاح کشاورزی و مدیریت حکمرانی در بخش آب است که نقش مردم مکمل این مسیر خواهد بود.
در این خصوص «احد وظیفه»، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور با ابراز نگرانی از وضعیت موجود معتقد است که یکماه از پاییز را سپری کردیم و بارندگی های کشور بسیار کمتر از نرمال است. تا الان باید متوسط کشور بیش از ۶ میلی متر بارندگی دریافت می کرد اما بارشی که کشور دریافت کرد ۸/۱ میلی متر است!، این عدد هم محدود به نوار شمالی کشور است. بنابراین از نظر بارندگی بیش از ۷۰درصد بارشها در پاییز سال جاری زیر استاندارد است. در ادامه ماحصل گفت و گوی «هفت صبح» با وی را در زیر می خوانید که ترسیمی است از وضعیت بارشی پیش روی ایران در نیمه دوم سال.
گزارش های ما نشان می دهد که در سال آبی گذشته هر ۳ فصل بارش آن یعنی بهار، پاییز و زمستان بارندگی بسیار کمتر از معمول و متوسط بلندمدت بوده است. در این میان بهار سال گذشته از همه سال، بدتر بود بطوریکه در این فصل متوسط بارندگی کشور ۴۶درصد از متوسط بارش بلندمدت کمتر بود. یعنی کم بارشی شدیدی وجود داشت و خشکسالی شدید و استثنایی را در برخی نقاط شاهد بودیم . به طور کلی سال آبی گذشته از نظر بارندگی یکی از کم بارش ترین سالها بود. آمارها نیز نشان می دهد که در رتبه کشوری در ۵۰ سال گذشته، این سال «آبی»، سومین سال کم بارش نیم قرن اخیر بوده است، اما از آنجاییکه دمای متوسط کشور نیز گرمتر از معمول بود – بخصوص در پاییز۱۴۰۳ که دما خیلی بالاتر از حد نرمال بود – این امر باعث شد تا شدت خشکسالی به صورت استثنایی و بسیار شدید در اغلب نقاط کشور حاکم و احساس شود.
به زبان ساده، سال آبی که گذشت پنجمین سال پی در پی با بارشهای کمتر از معمول را پشت سرگذاشتیم. البته سال ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ برای جنوب غرب کشور مثل خوزستان، کهگیلویه، چهارمحال و لرستان سال آبی خوبی بود و بارندگی ها فراتر ازحد نرمال بود ولی در شهرهایی مثل تهران، البرز، قزوین و خراسانها این مقدار زیر حد استاندارد بود. در مجموع می توان گفت که میانگین بارشهای کشور پایین تر از حد نرمال بوده است.
ببینید، خشکسالی پدیده ای نیست که فقط یک کشور را هدف بگیرد. به عنوان مثال در همین سال آبی که از آن صحبت می کنیم، همه کشورهای منطقه با بارندگی های کمتر از متوسط بلندمدت یا نرمال مواجه بوده اند. کشورهایی مانند ترکیه، سوریه، عراق، ترکمنستان، کشورهای حوزه خلیج فارس و …. البته این وضعیت در خاورمیانه، آسیای میانه، جنوب اروپا، شمال آفریقا که عمده این کشورها با کم بارشی شدید و نابهنجاری دمایی گرمتر از معمول مواجه بودند، حتی باعث شد تا کشورهایی مثل اسپانیا، پرتغال، یونان، ایتالیا و ترکیه با آتش سوزیهای گسترده مواجه شوند و در عین حال کم بارشی ها باعث کمبود آب شدید در بسیاری از کشورها، بخصوص در خاورمیانه شد.
خبر. در کشور شهری نداشتیم که بارش بالاتر از نرمال را داشته باشیم. گرچه این مساله فقط شامل کشور ما و شهرهای بزرگ ایران نمی شد. در خاورمیانه و ایران، ما انتظار سال کم بارشی را داشتیم که البته همین اتفاق هم رخ داد. در مناطق دیگر جهان اما رفتارهای غیرمترقبه و غیرقابل پیش بینی رخ رخ داد که دولت ها را غافلگیر کرد و بارندگی های فراتر از انتظار و وقوع سیلاب ها، سبب تلفات زیادی هم شد. مثل هند و پاکستان. در تگزاس حتی بر اثر سیل افرادی کشته شدند. در صورتی که در جنوب غرب آمریکا وکشورهای حوزه مدیترانه با خشکسالی و دمای فراتر از نرمال هم مواجه بوده اند. بنابراین در تغییر اقلیم، خشکسالی و سیل ممکن است با هم رخ دهند.
اصولا سیل؛ خیلی قابل پیش بینی نیست و فرآیند کوتاه مدتی دارد. ایران امسال کم بارش بود و سامانه هایی که کشور را تحت تاثیر قرار داد در آن حد قوی نبودند؛ بنابراین بارشهای حاصل از آنها خیلی زیاد نبود. در پایان پاییز سال قبل آبی، بارشهای کشور۴۲ درصد، در زمستان ۳۰درصد و در بهار ۴۶درصد زیر استاندارد بودند. در مجموع در طول سال آبی گذشته یعنی از اول مهر ۱۴۰۳ تا پایان شهریور ۱۴۰۴ میانگین بارش کشور حدود ۴۰درصد و زیر حد نرمال استاندارد بود.
فکر می کنم پایتخت نیز ناترازی بارش های زیادی را با استانداردها داشته است.
بله. البته نه فقط تهران که همانطور که گفته شد، بسیاری دیگر از شهرهای ما نیز به همین درد دچار بودند. به عنوان مثال در استانی مانند تهران بارشها ۵۰درصد ، در استان هرمزگان حدود ۷۰درصد زیر استاندارد، درگیلان در حد نرمال و در غرب مازندران بیش از نرمال بوده ولی در همین بازه زمانی، در شرق مازندران بارش ها زیر نرمال بوده است. بنابراین وقتی بارندگیها زیر نرمال باشد آورده رودخانه ها کم می شود و سدها پر نمی شوند و زودتر هم خالی می شوند. طبق اخبارها در آخر تابستان، اغلب سدها با شرایطی نامناسب و حتی بحرانی، دست و پنجه نرم می کردند، از جمله سدهای تهران که واقعا جای نگرانی دارد.
آنچکه مسلم است این است که به دلیل خشکسالی طولانی، وضعیت آبی کشور ما اصلا مناسب نیست. بسیاری از استانها با شرایط کم آبی شدید و مفرط دست و پنجه نرم می کنند به گونه ای که الان تامین آب شرب به چالشی جدی در بخش های زیادی از کشور بدل شده است. این همان شرایطی است که می توان از آن به عنوان «بدترین» وضعیت خشکسالی یاد کرد. این شرایط تا ۳ هفته آینده ادامه خواهد داشت تا اینکه انشالله بارندگی ها شروع شود. البته برای پاییز، سال آبی بسیار کم بارشی انتظار می رود. در نیمه دوم آبان به بعد بخصوص اواخر پاییز انتظار این است تا شرایط بهبود پیدا کند. ۲۵درصد بارش سال که در استانها است مربوط به پاییز است. تا امروز پیش بینی ما این بود که باید در کشور حدود ۶ میلی متر بارش می داشتیم که این رقم تاکنون فقط ۷/۱ میلی متر بوده است که آن هم مربوط به استانهای شمالی کشور است و بقیه نقاط کشور اصلا بارندگی نداشته اند!.
بله، حتی الان نسبت به اواخر تابستان شرایط آبی بدتر شده است. وضعیت بسیار خشک است. بارش ها و طولانی شدن تابستان، کشاورزی را به تاخیر انداخته و چرخه طبیعی رشد گیاهان را مختل کرده که همین امر می تواند باعث بروز خسارت های سنگین در بخش کشاورزی شود. از طرف دیگر تامین آب شرب هم با چالش جدی مواجه است. نگرانی از این است که با کمبود بارش ها، منابع زیرزمینی به شدت تحلیل می رود، بنابراین برای تامین آب در سال آینده با چالش جدی تر از امسال مواجه خواهیم شد.
اما انتظار این است که انتهای پاییز تا زمستان شرایط بهبود پیدا کند. فقط می توانم بگویم که«امیدارم» شرایط خوب شود، ولی زیاد امیدوار نیستم که تاثیر بزرگی رخ دهد. در حقیقت خوشبینی ما در این حد است که بارندگی ها بخصوص در نیمه غربی و جنوب غرب کشور به شرایط عادی برسد ولی انتظار ما این است که در شرق کشور همچنان در طول زمستان بارش های کمتر از حد معمول را داشته باشیم و همچنان در حسرت سهم نرمال بارش را در این مناطق بمانیم!
سال جاری آبی پنجمین سال پیاپی خشکسالی بخصوص در نیمه شرقی کشور بوده و اگر امسال هم این رویه ادامه پیدا کند، وارد ششمین سال خشکسالی خواهیم شد. سالی که در آن، تامین آب برای نیمه شرقی کشور با چالش بیشتری برای فصل گرم آینده مواجه است. ولی برای نیمه غربی بخصوص جنوب غرب و غرب کشور انتظار این است در زمستان بارندگی های نسبتا خوبی را شاهد باشیم، حداقل سهم زمستانی را نزدیک به نرمال داشته باشد. اگر این اتفاق رخ دهد حداقل، چالش ها برای سال آینده آبی شرایط در نیمه غربی تا جنوب غرب کشور، بهتر از آنچه که امسال بود، می شود.
برمبنای اصول علمی، تر سالی و خشکسالی یک مفهوم کوتاه مدت و یک مفهوم بلند مدت دارند. وقتی منطقه ای در بلند مدت با کم بارشیهای بسیار طولانی روبرو بوده و سطح آب زیرزمینهایش به شدت افت کرده باشد، حتی یک فصل خوب بارندگی هم نمی تواند افت سطح آبهای زیرزمینی را جبران کند. بنابراین آن منطقه در چرخه آب خود دچار کمبود مفرط است و با یک فصل خوب بارندگی نیز، به شرایط عادی برنمی گردد. در نتیجه ممکن است در کوتاه مدت بارشها خوب باشد، ولی این روند، آثار بلندمدت خشکسالی را نمی توانند جبران کنند.
خشکسالی در کشور ما بلندمدت است و رودخانه ها کم جان شده اند در نتیجه ممکن است بارشهای خوب فصل زمستان، تا حدودی شرایط را در سطح خاک بهبود دهد ولی به دلیل کمبودهای شدیدی که دهه های گذشته در منابع زیرزمینی آب ایجاد شده قطعا قابل جبران نیستند و همچنان با کمبودها مواجه هستیم. ضمن اینکه تامین آب روزانه در استان تهران از منابع زیرزمینی است و باید از این شرایط با هر روشی جلوگیری شود. کم بارشیهای گسترده سطح آبهای زیرزمینی را خیلی پایین برده و امید دارم زمستان امسال نسبت به سال قبل بهتر شود در غیر این صورت ما با چالش خیلی جدی مواجه خواهیم بود.
سال ۱۴۰۳، کمیسیون اصل ۹۰ به دلیل نقض قوانین و مقررات و همچنین اصلاح طرز کار غلط، به موضوع تخصیص بودجه به طرحهای فاقد ارزیابی زیست محیطی ورود کرد و خواستار توقف تخصیص منابع مالی به طرحهای بدون ارزیابی و برخورد با مسئولان خاطی شد.
مدیر کل دفتر ارزیابی زیست محیطی سازمان حفاظت محیط زیست در تخلفی آشکار، طی نامهای سد مشمپا را دارای مجوز ارزیابی زیست محیطی اعلام میکند و به گفته برخی منابع، همین اظهار غیر واقعی، سبب میشود که چهار و نیم میلیارد تومان در بودجه امسال، بر خلاف قانون به این سد فاقد گزارش ارزیابی زیست محیطی اختصاص یابد. البته رضا رمضانی فعال محیط زیست اتکای سازمان برنامه و بودجه برای تخصیص منابع را نامه شاکری نمیداند اما آنچه مسلم است، در سازمان محیط زیست تخلفی رخ داده که طبق ماده ۵۴۰ قانون مجازات اسلامی، قابل پیگرد قانونی است.
اسناد حاکی از آن است که مرجان شاکری مدیر کل دفتر ارزیابی زیست محیطی سازمان حفاظت محیط زیست در مرداد ماه امسال در پاسخ به درخواست وزیر نیرو طی نامه شماره ۱۹۰۲۷/۳۴۰/۱۴۰۴ که خطاب به عیسی بزرگزاده مدیر کل دفتر برنامهریزی کلان منابع آب و تلفیق بودجه وزارت نیرو نوشته شده، سد مشمپا و باهوش را دارای مجوز ارزیابی زیست محیطی اعلام میکند و گویا همین نامه زمینه تخصیص ردیف بودجه برای این پروژه مخرب که تکمیلش هیچ توجیهی ندارد را فراهم میکند.
موضوع وقتی دارای اهمیت میشود که به سوابق تخصیص بودجه به طرحهای فاقد مجوز محیط زیستی رجوع کنیم. سال ۱۴۰۳ بود که متعاقب شکایت واصله به کمیسیون اصل نود قانون اساسی، فهرستی از طرحهای تملک دارایی سرمایهای دو وزارتخانه نیرو و راه و شهرسازی که فاقد مجوزهای زیست محیطی مرتبط و قانونی بودند، تهیه شد. کمیسیون اصل ۹۰ به دلیل نقض قوانین و مقررات و همچنین اصلاح طرز کار غلط، به موضوع تخصیص بودجه به طرحهای فاقد ارزیابی زیست محیطی ورود کرد و خواستار توقف تخصیص منابع مالی به طرحهای بدون ارزیابی و برخورد با مسئولان خاطی شد. با توجه به اسناد رسیده به هفت صبح، شاید بتوان سر نخ برخی از تخلفات را در نامههای صادر شده از سوی مدیران اتوبوسی سازمان محیط زیست پیدا کرد.
اما آیا نامه صادر شده از سوی سازمان محیط زیست زمینه تخصیص بودجه به سد مشمپا را فراهم کرده است؟ رضا رمضانی فعال محیط زیست در گفتوگو با هفت صبح تاکید میکند که اگر بدون داشتن مجوز ارزیابی زیست محیطی، نامهای از سوی سازمان محیط زیست صادر شده باشد، مصداق جرم محیط زیستی است. زیرا طبق ماده ۵۴۰ قانون مجازات اسلامی، اگر مسئولی تصویب نامهای را صادر کند که خلاف منافع دولت باشد، نه تنها باید خسارت بدهد بلکه باید شلاق هم بخورد.
به گفته این فعال محیط زیست، وقتی شاکری اعلام کرده است که سد مشمپا مجوز دارد، باید آن مجوز را هم ارائه بدهد. در حالی که چنین مجوزی وجود ندارد و بر اساس استعلامی که اخیرا برخی از فعالان رسانهای در زنجان از طریق سامانه انتشار آزاد اطلاعات از سازمان محیط زیست دریافت کردهاند، هنوز مجوز زیست محیطی برای سد مشمپا صادر نشده است.
البته به اعتقاد رمضانی، کمیسیون ماده ۲۳ سازمان برنامه و بودجه، بر اساس نامهای که در سال ۱۴۰۲ به امضای ایرج حشمتی معاون انسانی وقت سازمان حفاظت محیط زیست رسیده و یک نامه بین سازمان حفاظت محیط زیست و اداره کل محیط زیست زنجان درباره اصلاحات گزارش ارزیابی زیست محیطی سد مشمپا بوده، اقدام به تخصیص بودجه برای این سد کرده است، در صورتی که کمیسیون ماده ۲۳ صلاحیتی برای تفسیر نامه ندارد و به نظر میرسد که دفتر ارزیابی سازمان محیط زیست به همراه سازمان برنامه و بودجه، دست به تخلفی قانونی زدهاند.
در ردیفهای بودجه امسال، بر خلاف قوانین رایج کشور برای سدی که مجوز ارزیابی زیست محیطی ندارد و نباید به آن بودجهای تخصیص داد، ۴.۵ همت اعتبار در نظر گرفتهاند که گویا قرار است دو و نیم همت آن را بخش خصوصی و شرکت ماهان تامین کند تا بعدها از آب پشت سد برای پستهکاری استفاده کنند و بخش دیگر را هم دولت تامین کند.
به گفته رمضانی، اعضای بخش خصوصی که قرار است در تامین اعتبار سد مشارکت داشته باشند، سابقه همکاری طولانی با تیمهای سدساز دارند.
آب را پشت سد مشمپا جمع کنیم، نه تنها آب خود سد شور میشود بلکه چاههای اطراف را هم شور میکند. زیرا هماکنون هم این مشکل بوجود آمده و با شروع ساخت این سد، روستاهای پایین دست که قبلا آب چاهشان حداقل برای کشاورزی مناسب بود، اکنون با شوری آب دست و پنجه نرم میکنند
سد مشمپا در استان زنجان سازهای است که تکمیل آن با اما و اگرهای زیادی روبرو است. زیرا فعالان محیط زیست بر این باورند که دادههای توجیحی ارائه شده برای ساخت سد از نظر کمی و کیفی دچار اشکال است و میزان آورد رودخانه، آنقدر تغییرات داشته که دیگر محاسبات قبلی درست از آب در نمیآید.
رمضانی برای اثبات این ادعا به تکمیل نشدن ظرفیت سدهای بالادست مشمپا اشاره میکند و میگوید که سد تالوار در سال ۱۳۹۲ آبگیری شده اما طی ۱۲ سال گذشته با وجود آنکه هیچ بهرهبرداری از این سد انجام نشده، اما هنوز مخزن سد تالوار برای استفاده از آب پشت آن تکمیل نشده است.
او نگرانیهایی هم درباره آلودگی مخزن سد از نظر فلزات سنگین به دلیل وجود رگههایی در بالادست سد و مخزن انگوران اشاره میکند و بر این باور است که سد مشمپا تغییرات عمده در شرایط زیستگاهی منطقه ایجاد خواهد کرد که در مطالعات لحاظ نشده است. در این میان متاسفانه سازمان محیط زیست هم حاضر نشده درباره سد مشمپا مکاتبه خیلی صریح انجام دهد و بگوید که از نظر زیست محیطی، ساخت این سد مردود است.
سد مشمپا که در تخلفی آشکار توسط یکی از مدیران کل سازمان حفاظت محیط زیست دارای مطالعات ارزیابی معرفی شده، در صورت تکمیل، مشکلات عدیدهای برای کشور ایجاد میکند. این سد هم قرار است گتوند شماره دو باشد و تبدیل به کارخانه شورابه سازی شده و مایه عبرت جهانیان شود!
آنطور که رمضانی میگوید: نتایج آنالیز مربوط به سد مشمپا نشان میدهد که درجه شوری آب شور تخلیه شده از محل ساخت سد، بالای ۵۸ هزار است. در حالی که درجه شوری آب دریا خیلی کمتر از این رقم است. بر اساس آنالیزهای آب منطقهای زنجان، میزان درجه شوری آب قبل از ساختگاه سد بیش از ۶ هزار است و به محض عبور آب از ساختگاه سد مشمپا، این درجه شوری به بالای هفت هزار میرسد. این یعنی میزان شوری آب با عبور از نقطه استقرار مخزن سد، ۱۵۰۰ میکرو زیمنس افزایش مییابد. چنین آبی به هیچ وجه برای اهداف کشاورزی، صنعت و شرب مناسب نیست.
این فعال محیط زیست، خروجی سد مشمپا را شورتر از آب مدیریت شده مخزن سد گتوند معرفی میکند زیرا آب با درجه شوری ۴ هزار از دریچههای سد گتوند رهاسازی میشود اما خروجی مخزن مشمپا نزدیک به دو برابر این عدد و حدود هفت هزار است. ضمن آنکه کل مخزن این سد لایههای نمکی دارد و اگر آب را پشت سد مشمپا جمع کنیم، نه تنها آب خود سد شور میشود بلکه چاههای اطراف را هم شور میکند. زیرا هماکنون هم این مشکل بوجود آمده و با شروع ساخت این سد، روستاهای پایین دست که قبلا آب چاهشان حداقل برای کشاورزی مناسب بود، اکنون با شوری آب دست و پنجه نرم میکنند.
او با اشاره به افزایش پتانسیل تبخیر به دنبال سدسازی، این پدیده را عاملی معرفی میکند که میزان شوری آب مخزن سد مشمپا را در آینده افزایش خواهد داد.
اگرچه رمضانی علیه سازمان برنامه و بودجه در سامانه سامد شکایت کرده اما بلافاصله پس از طرح شکایت، با این توجیه که اسناد کافی نیست، شکایتش رد میشود و حال برایش این پرسش مطرح شده که چرا سامانهای که قرار است به بهبود شرایط و جلوگیری از خطاها کمک کند، به سرعت درخواست شهروندان را رد میکند.
آنچه امروز درباره سد مشمپا پیش روی افکار عمومی قرار دارد، صرفاً اختلافنظر کارشناسی یا یک خطای اداری ساده نیست؛ بلکه آزمونی جدی برای پایبندی نهادهای مسئول به قانون، شفافیت و منافع عمومی است. وقتی پروژهای فاقد مجوز زیستمحیطی با اتکا به نامهای محل تردید، میلیاردها تومان از بودجه عمومی را میبلعد، پرسش اصلی نه فقط درباره یک سد، بلکه درباره سازوکار تصمیمگیری در کشور است. اگر تجربههای پرهزینهای چون گتوند قرار است دوباره تکرار نشود، اکنون زمان ورود نهادهای نظارتی، ارائه اسناد شفاف از سوی سازمان حفاظت محیط زیست و توقف تخصیص بودجه به پروژههای فاقد مجوز قانونی است؛ پیش از آنکه هزینه یک تخلف اداری، به خسارتی ماندگار برای طبیعت و مردم تبدیل شود.
به روز رسانی خبر یک بهمن ۱۴۰۴/ احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی: افت آبهای زیرزمینی به حدی است که هر چقدر باران ببارد، باز هم به درون خاک تشنه نفوذ میکند تا کمبود آب آبراههای زیرزمینی را جبران کند
با توجه به تغییر وضعیت بارشها از اواخر آذرماه در بخشهای مختلف کشور و بیشتر شدن آن، بر اساس دادههای مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی؛ بررسی توزیع بارش در پایان آذرماه ۱۴۰۴ (۲۴روز قبل) نشان میدهد همچنان ۱۶استان کشور با بارشهای منفی نسبت به بلندمدت مواجه بودند. با این وجود سازمان هواشناسی اعلام کرده در شرایطی که ایران درگیر خشکسالی چندین ساله است، حتی در صورت وقوع بارشهای مناسب نیز خشکسالی موجود بهطور کامل جبران نخواهد شد.
گزارشهای هواشناسی حکایت از آن دارد میانگین بارشها در پهنه ایران از اواخر آذرماه، مطابق پیشبینی به شرایط نرمال نزدیک شده و حتی در بازهای به بیش از حد نرمال بلند مدت رسیده است. این در حالی بود که برای مدتی میانگین بارش کل کشورحتی از بارشی که ایران در دهههای گذشته در همین بازه زمانی تجربه کرده بود، بیشتر شد.
براساس دادههای مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، بررسی توزیع بارش در پایان آذرماه ۱۴۰۴ (۲۴ روز قبل) نشان میدهد ۱۶استان کشور با بیهنجاری منفی بارش نسبت به بلندمدت مواجه بودند. با این وجود میزان بارش کل کشور در آذرماه ۲.۵۶ میلیمتر ثبت شد و نسبت به سال گذشته ۲.۴۴ میلیمتر و بلندمدت، ۱.۲۴ میلیمتر افزایش یافته بود.
در این میان بیشترین کاهش بارش آذرماه نسبت به بلندمدت در استانهای کهگیلویه و بویراحمد، تهران و البرز مشاهده شده است. در مقابل هرمزگان، کرمان، خراسان رضوی و جنوبی، فارس، اصفهان، ایلام، بوشهر، کردستان، آذربایجان شرقی و غربی، زنجان و اردبیل بیشترین میزان مثبت بارش را داشتهاند، چرا که در مدت یک ماهه آذر ۱۴۰۴ نیمه شرقی، مرکز، جنوب و شمال غرب تحت تاثیر بارشها بود. به همین دلیل شرایط خشکی در غالب حوضههای آبریز کمتر شد، بهخصوص نسبت به آبان. این بارشها به گونهای بود که آذرماه ۱۴۰۴، در طول چهل سال گذشته رتبه هفتم پربارشترین آذرماه را به خود اختصاص داد و درعین حال برخی از استانها مانند هرمزگان، کرمان، خراسان جنوبی و رضوی، آذربایجان شرقی و غربی، ایلام، کردستان، زنجان و اصفهان رتبههای اول پر بارشترین ماه آذر خود را نسبت به ۴۰ سال گذشته داشتند اما نباید زیاد خوشحال شد چرا که گزارشهای هواشناسی نشان میدهد میانگین بارش ایران از اول مهر تا ۲۰ دیماه، بار دیگر منفی شده است! موضوعی که حکایت از آن دارد که گویا بنا نیست به این زودیها خشکسالی دست از سر کشور ما بر دارد. مسئلهای که رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی نیز آن را تایید میکند.
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، در گفتوگو با هفتصبح با بیان اینکه خشکسالی پدیدهای نیست که به یکباره شروع شود و به همان نسبت هم یکدفعه تمام شود، میگوید: واقعیت این است که به دلیل خشکسالی طولانی، وضعیت آبی کشور ما اصلا مناسب نیست. بسیاری از استانها با شرایط کم آبی شدید و مفرط دست و پنجه نرم میکنند به گونهای که تامین آب شرب واقعا به مشکل برخورده است.
وی در پاسخ به اینکه چرا بارشهای فراوان هم نمیتواند خشکسالی را کاهش دهد، تصریح میکند: افت آبهای زیرزمینی به حدی است که هر چقدر هم که باران ببارد، باز هم به درون خاک تشنه نفوذ میکند تا کمبود آب آبراههای زیرزمینی را جبران کند. در چنین شرایطی جالب اینجاست که باز هم تامین آب روزانه در استان تهران از محل منابع زیرزمینی است که البته باید به هر طریق ممکن جلوی آن گرفته شود. با وجود بارشهای اخیر، کشور هنوز بیش از ۶۰ درصد کمتر از حد نرمال بارندگی داشته است. این بدان معناست که منابع آبهای سطحی و زیرزمینی همچنان در وضعیت بحرانی قرار دارند.
اما به جز منابع آبی زیرزمینی، سدها چقدر با بارشهای اخیر پر آبتر شدهاند؟ سوالی که وظیفه پاسخ آن را اینگونه میدهد: بهترین پاسخ، بررسی آمار آبگرفتگی سدهاست. براین اساس سدهای تامینکننده آب تهران سال گذشته در همین زمان حدود ۳۸۱ میلیون مترمکعب آب داشتند، اما اکنون این عدد به ۱۷۰میلیون مترمکعب رسیده است. همچنین در مورد بارشها نیز استان تهران باید تاکنون حدود ۶۵ میلیمتر بارندگی دریافت میکرد، اما تنها ۱۰ تا ۱۵ میلیمتر ثبت شده است.
وظیفه با تاکید دوباره بر اینکه در دوره خشکسالی شدید و در عین حال عجیبی به سر میبریم، میگوید که نباید به بارشهای اخیر دلخوش کرد چرا که خشکسالی با ورود چند سیستم بارشی برطرف نمیشود. این در حالی است که به گفته او، با توجه به شرایط بارش در برخی مناطق غرب، کشاورزان برای شروع کشت مشکلی ندارند ولی در عین حال استانهای مرکزی همچنان باید منتظر دریافت بارش باشند!
در نتیجه ممکن است بارشهای خوب فصل زمستان، تا حدودی شرایط را در سطح خاک بهبود دهد ولی به دلیل کمبودهای شدیدی که دهههای گذشته در منابع زیرزمینی آب ایجاد شده قطعا قابل جبران نیستند و همچنان با کمبود میزان آب مواجه هستیم. ضمن اینکه دادهها نیز نشان میدهد اگرچه با بارشهای آذرماه، در ۱۵ استان کشور سهم بارش تامین شد اما بخش قابل توجهی از کشور، همچنان با کم بارشی نسبت به میانگین بلند مدت روبهرو است.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا