جمعه ۸ اسفند ۱۴۰۴
گفتوگوهای فشرده تهران و واشنگتن با میانجیگری عمان به مرحله بررسی مؤلفههای توافق رسید، عراقچی از «پیشرفت خوب» سخن گفت.
به گزارش سرمایه فردا، دور سوم گفتوگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا روز پنجشنبه در ژنو به پایان رسید. این دور در یکی از ساختمانهای متعلق به سفارت عمان برگزار شد. هیأتها در دو نوبت صبح و بعدازظهر مذاکره کردند. یک وقفه چندساعته میان دو جلسه در نظر گرفته شد تا با پایتختها مشورت شود.
فضای مذاکرات، به گفته منابع مختلف، جدی و فشرده بود. این دور از نظر مدت زمان، از طولانیترین نشستهای ماههای اخیر به شمار میآید. بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان که نقش میانجی را بر عهده دارد در پایان روز از «پیشرفت قابل توجه» مذاکرات سخن گفت و اعلام کرد نشستهای فنی هفته آینده در وین برگزار میشود.
جنگ منطقهای در آستانه وقوع / ترامپ جهان را به جنگ میکشاند؟
عباس عراقچی، مهمترین روایت رسمی از مذاکرات را ارائه داد. او پس از پایان نشست در گفتوگو با خبرنگاران تأکید کرد: «پیشرفت خوبی داشتیم.» او این دور را «یکی از بهترین، جدیترین و طولانیترین مذاکرات» توصیف کرد.
عراقچی اظهار کرد: گفتوگوها این بار وارد «عناصر یک توافق» شده است. این عبارت، کلید فهم مرحله جدید است. به گفته او، طرفین درباره مؤلفههایی که میتواند شالوده یک توافق باشد بحث کردهاند و «در مورد بیشتر آنها تفاهم وجود دارد».
او توضیح داد که تنفس میان دو جلسه به معنای توقف روند نبود. بلکه نشانه ورود به بحثهای عمیقتر بود. صبح چهار ساعت مذاکره انجام شد. سپس هیأتها برای مشورت داخلی وقفه گرفتند. بعدازظهر گفتوگوها از سر گرفته شد.
وزیر خارجه ایران تصریح کرد که اکنون مرحله جزئیات فنی فرارسیده است. به همین دلیل قرار شد کارشناسان دو طرف با کمک آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین دیدار کنند. توافق شد که از روز دوشنبه، تیمهای فنی در وین و در آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بررسیهای کارشناسی فنی را آغاز کنند تا برخی موضوعات فنی در قالب یک چارچوب مشخص تنظیم شود و سپس با مطالبات و ملاحظات سیاسی دو طرف تطبیق داده شود.
او گفت پس از آماده شدن اسناد و بررسیهای لازم، نشست سیاسی بعدی نیز احتمالا حدود یک هفته دیگر برگزار خواهد شد.
گزارشهای منتشر شده از رسانههای آمریکایی نشان میدهد اختلافها همچنان پابرجاست. بر اساس روایتهای منتشرشده، طرف آمریکایی بر محدودسازی سطح غنیسازی و نظارت بلندمدت تأکید دارد. در برخی گزارشها آمده بود واشنگتن خواهان انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده به خارج از ایران و اعمال محدودیتهای زمانی گسترده است.
در مقابل، ایران تأکید کرده است که توقف کامل غنیسازی یا برچیدن تأسیسات را نمیپذیرد. یک منبع ایرانی گفته بود پیشنهاد تهران شامل کاهش سطح ذخایر به میزان پایین و ادامه فعالیت تحت نظارت آژانس است.
عراقچی در اظهارات خود به شکل مستقیم وارد جزئیات اختلافها نشد. اما تأکید کرد که موضوع شورای امنیت و تحریمهای یکجانبه در دستور کار ایران بوده است. او گفت این موارد از خواستههای اصلی تهران است و قرار شده هفته آینده به صورت دقیقتر بررسی شود.
این دور در شرایطی برگزار شد که همزمان مقامهای آمریکایی از گزینههای دیگر سخن گفتهاند. دونالد ترامپ اعلام کرده تصمیمگیری درباره ایران با اوست. او گفت ترجیح میدهد توافق حاصل شود، اما در صورت عدم توافق «آن روز برای آن کشور بسیار بد خواهد بود».
همزمان برخی رسانههای آمریکایی گزارش دادند فرماندهان نظامی گزینههای مختلفی را ارائه کردهاند که شامل حملات محدود تا عملیات گسترده است. کاخ سفید این گمانهزنیها را تأیید نکرد.
شبکه خبری سیانان نیز گزارش داد در حالی که دونالد ترامپ تلاش میکند گزینههای خود را در قبال ایران باز نگه دارد، واقعیتهای میدانی و محدودیتهای نظامی و سیاسی، دامنه انتخابهای او را محدودتر کرده است. به نوشته این شبکه، پس از دور سوم مذاکرات ژنو، کاخ سفید با تصمیمی حساس روبهروست. ادامه مسیر دیپلماسی یا حرکت به سوی درگیری. سیانان تأکید کرده تجمع گسترده نیروهای آمریکایی بیشتر جنبه بازدارنده دارد و اولویت واشنگتن همچنان توافقی سریع است. این گزارش همچنین میافزاید حملات محدود یا جنگ طولانی میتواند پیامدهای پیشبینیناپذیر و پرهزینهای برای آمریکا به همراه داشته باشد.
در همین رابطه جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا روز جمعه در گفتوگویی با «واشنگتن پست» اعلام کرد که آمریکا گزینه دیپلماتیک را در قبال ایران ترجیح میدهد. ونس در این گفتوگو عنوان کرد که نمیداند «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا چه تصمیمی در قبال ایران خواهد گرفت.
وی مدعی شد که گزینههای موجود شامل اقدام نظامی برای «اطمینان یافتن از اینکه ایران به سلاح هستهای دست پیدا نکند» و همچنین حلوفصل این مسئله از طریق روشهای «دیپلماتیک» است. ونس در رابطه با با تحلیل برخی رسانهها مبنی بر احتمال درگیری طولانیمدت در خاورمیانه عنوان کرد: «این تصور که ما قرار است سالها در یک جنگ خاورمیانهای بدون چشمانداز پایان درگیری باشیم – هیچ شانسی ندارد که چنین اتفاقی بیفتد.»
معاون رئیسجمهور آمریکا در ادامه تاکید کرد که همچنان خود را «منتقد مداخلات نظامی خارجی» میداند؛ توصیفی که به باور او همچنان درباره ترامپ نیز صدق میکند. وی در انتها گفت: ««فکر میکنم همه ما گزینه دیپلماتیک را ترجیح میدهیم اما واقعا بستگی دارد به اینکه ایرانیها چه میکنند و چه میگویند.»
در مقابل نیز عراقچی در پاسخ به پرسشی درباره فضای تهدید گفت: «آمریکا باید یا راه گفتوگو را انتخاب کند یا راه مقابله و تنش.» او افزود موضوع هستهای ایران از مسیر نظامی حل نمیشود. به گفته او، تجربه گذشته نیز نشان داده فشار نتیجهای نداشته است.
این موضعگیری عراقچی را میتوان پیام روشن تهران نیز دانست. ایران میگوید مسیر موجود باید حفظ شود و از اقدامهایی که روند دیپلماتیک را مختل میکند پرهیز شود.
اما سلطنت عمان همچنان حلقه اتصال دو طرف است. البوسعیدی پس از پایان نشست اعلام کرد که گفتوگوها در سطح فنی در وین ادامه مییابد. او از تلاش مذاکرهکنندگان و همکاری آژانس قدردانی کرد.
حضور آژانس در مرحله جدید اهمیت دارد. هر توافق احتمالی نیازمند چارچوب نظارتی روشن است. نشست کارشناسی میتواند درباره میزان ذخایر، سطح فعالیت و شیوه راستیآزمایی گفتوگو کند. این تحول نشان میدهد مذاکرات از مرحله کلیات عبور کرده و به مباحث تخصصی نزدیک شده است.
اما اظهارات وزیر خارجه ایران را میتوان در چند محور خلاصه کرد: نخست، تأکید بر پیشرفت و جدیت. او گفت «بیش از گذشته جدیت در دو طرف مشهود بود». دوم، ورود به عناصر توافق. این جمله نشان میدهد بحثها از سطح مواضع عمومی فراتر رفته است. سوم، اشاره به تحریمها و شورای امنیت به عنوان مطالبه تهران. چهارم، تأکید بر این که تنها راه، گفتوگو است. او گفت هیچ راهی جز رسیدن به راهحل از طریق مذاکره وجود ندارد. این چهار محور چارچوب روایت رسمی ایران را شکل میدهد.
قرار است هفته آینده نشست فنی در وین برگزار شود. سپس دور چهارم در سطح سیاسی انجام خواهد شد. زمان دقیق آن از طریق تماسهای دیپلماتیک تعیین میشود.
اکنون مسئله اصلی این است که آیا تفاهم بر سر عناصر کلی میتواند به توافق نهایی منجر شود یا نه. صد البته که رسیدن به پاسخ در این باره به نحوه حل اختلافها درباره سطح غنیسازی، مدت محدودیتها و چگونگی رفع تحریمها بستگی دارد. آنچه در پایان دور سوم روشن است، ادامه مسیر است. نه قطع مذاکرات اعلام شده و نه بنبست رسمی. هر دو طرف از ادامه گفتوگو سخن گفتهاند.
در عین حال، رفتار بازیگران کلیدی نشان میدهد که تصمیم نهایی هنوز در سطح سیاسی اتخاذ نشده است. منابع غربی تأکید دارند که کاخ سفید همزمان با پیشبرد مسیر گفتوگو، سناریوهای فشار را نیز روی میز نگه داشته است. این دوگانگی، بخشی از راهبرد چانهزنی واشنگتن تلقی میشود؛ افزایش اهرم فشار برای گرفتن امتیاز بیشتر در میز مذاکره. در مقابل نیز تهران تلاش دارد با حفظ خطوط قرمز اعلامی خود، از تبدیل مذاکرات به فرآیند تحمیل جلوگیری کند.
ورود پرونده به سطح فنی در وین، مرحلهای تعیینکننده خواهد بود. تجربه توافقهای پیشین نشان داده که گرههای اصلی معمولاً در جزئیات فنی مربوط به سطح غنیسازی، حجم ذخایر، نحوه نظارت و زمانبندی رفع محدودیتها شکل میگیرد. اگر تیمهای کارشناسی بتوانند فرمولی متوازن طراحی کنند، فضای سیاسی نیز آماده تصمیمگیری خواهد شد.
با این حال، شکاف بیاعتمادی همچنان عمیق است. هرگونه اظهارنظر تند یا اقدام میدانی میتواند روند شکننده فعلی را تحت تأثیر قرار دهد. دور سوم ژنو نشان داد که مسیر گفتوگو هنوز باز است، اما ادامه آن به میزان انعطاف طرفین در روزهای آینده بستگی دارد؛ روزهایی که میتواند سرنوشت این تلاش دیپلماتیک را مشخص کند.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا