خاموشی صادرات پتروشیمی؛ زخمی بر تن ارزآوری غیرنفتی نشست

به گزارش سرمایه فردا،  توقف صادرات محصولات پتروشیمی در شرایطی رخ داده که به گفته مقامات صنعت، ایران سالانه حدود ۲۹ میلیون تن محصول پتروشیمی به ارزش ۱۳ میلیارد دلار صادرات داشت، اما حملات گسترده به تأسیسات پتروشیمی در عسلویه و ماهشهر، عملاً دست و پای این اژدهای ارزآور را بسته است. در این گزارش، می‌خواهیم ببینیم این توقف چه ابعادی دارد، چه عواملی پشت پرده است و چه بلایی بر سر اقتصاد کشور می‌آورد.

ابلاغیه NPC؛ چرا شیر صادرات بسته شد؟

تو شرایط عادی، صنعت پتروشیمی بعد از نفت، دومین منبع درآمد ارزی ایران است. اما این روزها هیچ چیز عادی نیست. متن نامه NPC می‌گوید: «نظر به آسیب‌های ناشی از جنگ و حملات دشمن آمریکایی-صهیونی علیه کشور، حمایت از صنایع و مصرف‌کنندگان داخلی، اهمیت و حساسیت بسیار زیادی دارد.» یعنی دولت برای اینکه کارخانه‌های پایین‌دستی و بازار مصرف با کمبود مواد اولیه مواجه نشوند، دستور داده همه محصولات تولیدی داخل بماند و هیچ چیزی بیرون نرود.

نکته جالب ابلاغیه این است که قیمت‌ها را هم تثبیت کرده. با وجود اینکه قیمت‌های جهانی حسابی بالا رفته، قیمت فروش داخلی محصولات پتروشیمی را همان نرخ‌های بین‌المللی قبل از ۹ اسفند ۱۴۰۴ گرفته و ثابت نگه داشته اند. یعنی دولت هم جلوی خروج کالا را گرفته، هم قیمت را برای مصرف‌کننده داخلی شکسته تا تورم کنترل شود.

ریشه‌های بحران؛ حملات هوایی به قلب صنعت پتروشیمی

این تصمیم یکدفعه و از هوا نیامده. طی روزهای اخیر، هاب‌های اصلی پتروشیمی ایران در عسلویه و ماهشهر بارها و بارها بمباران شده‌اند.

عسلویه؛ قلب تولید گاز و پتروشیمی در تیررس: جنگنده‌های آمریکایی پتروشیمی‌های جم و دماوند در عسلویه را زدند. این حمله فقط خطوط تولید را هدف نگرفته؛ شرکت‌های مبین و دماوند که تأمین‌کننده اصلی برق، آب و اکسیژن کل منطقه عسلویه هستند، با خاک یکسان شده‌اند. گفته می‌شود برق تمام پتروشیمی‌های عسلویه تا زمان بازسازی این شرکتها خاموش می‌ماند. یعنی نه فقط کاهش تولید، بلکه توقف کامل.

ماهشهر؛ منطقه ویژه در آتش: ۱۹ فروردین، هاب پتروشیمی ماهشهر برای دومین بار پشت سر هم هدف حمله قرار گرفت. واحدهای متعددی از پتروشیمی‌های امیرکبیر، فجر و بندرامام در این حملات آسیب دیده‌اند.

تحلیلگران بین‌المللی تخمین می‌زنند که این حملات، حدود ۸۵ درصد از ظرفیت صادرات پتروشیمی ایران را به طور موقت از مدار خارج کرده است. با نابودی زیرساخت‌های حیاتی مثل برق و آب، حتی واحدهایی که مستقیم بمباران نشده‌اند هم نمی‌توانند کار کنند.

نقد و تحلیل؛ تصمیمی ضروری اما پرهزینه

ممنوعیت صادرات پتروشیمی مثل یک شمشیر دو لبه است. از یک طرف، برای حفظ امنیت داخلی لازم است. جلوگیری از کمبود مواد اولیه در صنایع پایین‌دستی مثل تولیدکنندگان لوله، کابل، پلیمر و شوینده‌ها، و کنترل قیمت‌ها در بازار داخل، جلوی فروپاشی زنجیره تأمین را می‌گیرد. در شرایط جنگی که کالاهای اساسی خط مقدم بقا هستند، دولت چاره‌ای جز اولویت دادن به بازار داخل ندارد.

اما از طرف دیگر، این تصمیم ترمز جهشی را می‌کشد که صنعت پتروشیمی طی سال‌های اخیر برداشته بود. آن ارز ۱۳ میلیارد دلاری صادراتی عملاً از چرخه اقتصاد حذف می‌شود. این رقم در شرایطی که منابع ارزی کشور به خاطر تحریم‌ها و توقف صادرات نفت حسابی تحت فشار است، یک ضربه سنگین محسوب می‌شود. بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز با چالش خیلی بزرگتری مواجه خواهد شد.

تأثیر بر گزارش‌های بورسی: سهامداران شرکت‌های پتروشیمی باید منتظر افت شدید درآمدزایی در گزارش‌های ماه‌های آینده باشند. شرکت‌هایی که در تحلیل‌های قبلی پارسیس رشدهای بالای ۱۰۰ درصد داشتند، مثل کرماشا و شپدیس، حالا با واقعیت تلخ «فروش اجباری داخلی با قیمت‌های دستوری» مواجه شده‌اند. آن رشد ۱۱۳ درصدی فروش کرماشا در ماه‌های آینده قطعاً تکرار نخواهد شد.

جمع‌بندی و چشم‌انداز

توقف صادرات پتروشیمی، یک اقدام اضطراری و عاقلانه برای جلوگیری از بحران داخلی است، اما بهایی که پرداخت می‌کند، متوقف کردن یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصادی و تأمین ارز کشور است. تنها راه برون‌رفت از این بحران، برگشتن به شرایط عادی و ترمیم زیرساخت‌های آسیب‌دیده در عسلویه و ماهشهر است.

توصیه به سرمایه‌گذاران: در کوتاه‌مدت، سهام گروه پتروشیمی تحت فشار شدید قرار می‌گیرد. بهتر است سبدتان را به سمت صنایع داخلی‌تر مثل دارویی یا غذایی که از توقف صادرات ضربه نمی‌خورند، متعادل کنید. چشم‌انداز بهبود این صنعت، مستقیم به اخبار بازسازی مجتمع‌های آسیب‌دیده گره خورده است.