بهترین سرمایه‌گذاری در ابهام اقتصادی چیست؟

به گزارش سرمایه فردا، در شرایطی که آینده اقتصادی و سیاسی ایران بیش از هر زمان دیگری «مبهم» و «غیرقابل پیش‌بینی» است، یکی از سؤال‌هایی که ذهن خیلی‌ها را درگیر کرده این است که الان پول را کجا نگه داریم؟ نقد بمانیم یا به سمت طلا و ارز برویم؟ اصلاً در این شرایط، سرمایه‌گذاری معنا دارد یا نه؟ پاسخ کوتاه: بله، اما با تحلیل و مدیریت ریسک.

وضعیت فعلی؛ تورم بالا، ریسک سیاسی، و چهار سناریوی محتمل

قبل از مقایسه بازارها، باید ببینیم دقیقاً کجا ایستاده‌ایم. اقتصاد ایران با تورم بالا و مزمن درگیر است. نرخ تورم نقطه به نقطه در اردیبهشت ۱۴۰۵ حدود ۵۰ درصد بوده است. تورم در کوتاه‌مدت (۶ تا ۱۲ ماه آینده) قرار نیست از بین برود و پول ملی نسبت به ارزهای مرجع همچنان ضعیف است. با این حال، این ضعف همیشه با شدت ثابت ادامه پیدا نمی‌کند؛ کم و زیاد می‌شود و به شرایط سیاسی و انتظارات مردم بستگی دارد.

سه سناریوی محتمل برای آینده نزدیک (۶ تا ۲۴ ماه آینده) وجود دارد:

∆ سناریوی اول (ادامه وضعیت موجود): تورم بالا باقی می‌ماند. (نرخ تورم بین ۴۰ تا ۵۰ درصد)، نرخ ارز در محدوده ۱۶۰ تا ۱۸۰ هزار تومان نوسان می‌کند، و بورس نیز رشد نسبی (اما با نوسانات شدید) را تجربه می‌کند.

∆ سناریوی دوم (بهبود سیاسی و کاهش تنش‌ها): تورم کاهش می‌یابد (به ۳۰ تا ۳۵ درصد)، اما این کاهش ابتدا با رکود همراه است. بازارها جمع می‌شوند، معاملات کم می‌شود، و نقدشوندگی پایین می‌آید. پس از چند ماه (۳ تا ۶ ماه)، بازارها خود را با شرایط جدید تطبیق می‌دهند و بورس رشد قابل توجهی را تجربه می‌کند.

∆ سناریوی سوم (تشدید تنش‌ها و جنگ): تقریباً همه بازارها قفل می‌شوند. نقل و انتقال پول سخت می‌شود، بعضی بازارها متوقف یا بسیار کم‌تحرک می‌شوند، و عملاً تفاوت زیادی ندارد که پول دستتان ریال است، طلا است، یا سهام. مهم‌ترین سؤال در این سناریو، این است که این دوره قفل شدن چقدر طول می‌کشد. اگر طولانی و پرهزینه باشد، «پول ملی بیشتر آسیب می‌بیند و دارایی‌های واقعی (طلا، دلار، و مسکن) نقش محافظ را ایفا می‌کنند. اگر کوتاه باشد، احتمال تقویت ریال نیز وجود دارد و شرایط برعکس می‌شود.

تحلیل چهار بازار اصلی

بازار کالایی (مسکن): در کوتاه‌مدت، مسکن به شدت به قدرت خرید و جو روانی وابسته است و در دوره‌های ابهام (مانند شرایط فعلی) معاملات آن می‌خوابد. با این حال، در بلندمدت (۳ تا ۵ سال)، به دلیل ماهیت فیزیکی و محدود بودن عرضه، معمولاً از تورم جا نمی‌ماند. اگر سرمایه‌گذاری زیرساختی شکل بگیرد و درآمدها افزایش یابد، شهرها گسترش پیدا می‌کنند و ارزش‌گذاری املاک دیگر مثل امروز یکنواخت نیست؛ کیفیت، موقعیت، و کاربری تعیین‌کننده‌تر می‌شوند. برای سرمایه‌گذاری بلندمدت (۵ سال به بالا)، مسکن یک گزینه «مقاوم» (اما با نقدشوندگی پایین) است.

بازار ارز و طلا: این بازارها بیشتر نقش پوشش ریسک (Hedge) را دارند، نه موتور رشد پایدار. رشدهای شدید ارز و طلا معمولاً حاصل شوک و ترس است، نه وضعیت عادی اقتصاد.» در سناریوی اول و سوم (ادامه وضعیت موجود یا تشدید تنش‌ها)، طلا و دلار بازدهی مثبت (اما نه انفجاری) خواهند داشت. در سناریوی دوم (بهبود سیاسی و کاهش تنش‌ها)، طلا و دلار ممکن است با افت موقتی (۱۰ تا ۲۰ درصدی) مواجه شوند. بنابراین، انتظار بازده‌های خیلی بزرگ از این بازارها (بیش از ۵۰ درصد در سال) منطقی نیست.

سپرده‌گذاری بانکی: در تورم بالا، سود بانکی (۲۲ تا ۲۵ درصد) بیشتر نقش نگه‌دارنده نقدینگی را دارد تا ابزار سرمایه‌گذاری. حتی با سودهای اسمی بالا،  بازده واقعی (پس از کسر تورم) منفی است‌ (حدود ۲۵- تا ۳۰- درصد). در سناریوی دوم (بهبود سیاسی و کاهش تورم)، کاهش نرخ سود و تقویت ریال محتمل‌تر است و بازده واقعی سپرده‌ها همچنان پایین باقی می‌ماند. بنابراین، سپرده‌گذاری بیشتر جای پارک پول است تا ساختن ثروت.

بازار سرمایه (بورس): بورس فقط یک تابلوی هیجانی نیست؛ در اصل، بازتاب دارایی‌ها، سودآوری، و آینده شرکت‌ها است.‌در شرایط تورمی، درآمد اسمی شرکت‌ها رشد کرده است و این به بازار کمک می‌کند تا بازدهی مثبت (حتی بیشتر از تورم) داشته باشد. در شرایط بهبود اقتصادی، با کم شدن ریسک‌ها، نگاه سرمایه‌گذارها تغییر می‌کند و ارزش‌گذاری‌ها (نسبت P/E) بالا می‌رود. بورس، با انتخاب درست و نگاه تحلیلی، بیشترین ظرفیت رشد را در بین چهار بازار دارد. با این حال، این رشد برای همه شرکت‌ها یکسان نیست. اولش ممکن است بازار یک حرکت تند و هیجانی بزند، اما بعدها راه‌ها از هم جدا می‌شوند.‌ شرکت‌هایی که بهره‌وری ندارند یا نمی‌توانند با شرایط جدید کنار بیایند، یا حذف می‌شوند یا مجبور به ادغام می‌گردند. برای همین، انتخاب سهم درست، خیلی مهم‌تر از صرفاً حضور در بازار است.

استراتژی سرمایه‌گذاری برای شرایط مبهم

با توجه به تحلیل فوق، یک استراتژی سرمایه‌گذاری عقلایی برای شرایط فعلی به شرح زیر است:

∆ ۳۰ تا ۴۰ درصد سبد: صندوق‌های طلا و نقره (به عنوان پوشش ریسک و محافظت در برابر تورم و تشدید تنش‌ها).

∆ ۳۰ تا ۴۰ درصد سبد: سهام شرکت‌های بنیادی (دارویی، غذایی، زراعتی، بانکی، و سیمانی) با P/E پایین و نرخ رشد سودآوری بالا. (از طریق صندوق‌های سهامی یا خرید مستقیم).

∆ ۱۰ تا ۲۰ درصد سبد: نقدینگی (سپرده کوتاه‌مدت یا صندوق‌های درآمد ثابت) برای استفاده از فرصت‌های لحظه‌ای.

∆ ۰ تا ۱۰ درصد سبد: مسکن (فقط برای سرمایه‌گذاری بلندمدت و با افق ۵ ساله).

آخرش هم باید این را بپذیریم که سرمایه‌گذاری یعنی مدیریت عدم قطعیت، نه پیش‌بینی آینده. هیچ‌کس نمی‌تواند با قطعیت درباره آینده حرف بزند. اما کاری که می‌توانیم انجام دهیم این است که اوضاع را تحلیل کنیم، سناریوها را بچینیم، و بر اساس احتمال‌ها، نه هیجان، تصمیم بگیریم.تصمیم‌های مهم، معمولاً با متن‌های ساده اما دقیق شروع می‌شوند.