بمباران زیستگاه آهوی ایرانی

سرمایه فردا؛ لیلا مرگن: آمریکا و اسرائیل چند روز پیش جزیره خارک را به طرز وحشیانه‌ای بمباران کردند. این جزیره، صرفا یک مرکز نفتی نیست بلکه یکی از سه زیستگاه اصلی آهوی ایرانی و منطقه‌ای ارزشمند در خلیج فارس از نظر تنوع زیستی به شمار می‌رود. جزیره خارک در حالی به صورت وحشیانه بمباران می‌شود که هشت هزار ساکن بومی آن، روال عادی زندگی خود را می‌گذراندند. از سرنوشت حیات وحش این جزیره اطلاعات دقیقی در دسترس نیست و به گفته مسئولان محیط زیست، شرایط این مسئله در حال بررسی است. در چنین شرایطی ترامپ در فضای مجازی اعلام کرده که بار دیگر قصد تجاوز به این پهنه مهم تنوع زیستی خلیج فارس را دارد و گویا قصد دارد این جنایت محیط زیستی را تکرار کند.

بمب افکن‌های متجاوز دشمن یکی پس از دیگری بمب‌هایشان را بر سر جزیره خارک تخلیه می‌کنند. به دنبال این تجاوز بچه‌ها فریاد می‌کشند و به آغوش مادرانشان پناه می‌برند. ساکنان بومی جزیره خارک تلاش می‌کنند در نقاط امن پناه بگیرند تا از حمله وحشیانه دشمن در امان بمانند اما در این میان زیستمندانی هم بودند که تعریفی از جنگ نداشتند. کسی برای آنها فرمول بستن کوله اضطراری را تجویز نکرده بودند، اصلا نمی‌دانستند کدام نقطه جزیره برایشان امن است.

باکلان‌ها با اولین صدا به صورت غریزی به پرواز درآمدند. لاکپشت‌ها به امن‌ترین جای جهان یعنی لاک‌هایشان پناه بردند و آهوان ایرانی که سال‌ها قبل به جزیره خارک منتقل شده بودند و حالا جمعیتشان به حدی رسیده که نام خارک را در لیست سه زیستگاه اصلی این گونه به ثبت رسانده‌اند با تمام قدرت به نقطه‌ای نامعلوم دویدند اما ممکن بود سرعت موج حاصل از انفجارها بیشتر از قدرت پاهای آنها باشد. کسی نمی‌داند در جریان این حمله وحشیانه چه بلایی بر سر تنوع زیستی جزیره خارک آمده و مسئولان محیط زیست بوشهر در حال بررسی شرایط هستند.

پیامدهای احتمالی زیست محیطی حمله به خارک

عبدالرحمن مرادزاده، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان بوشهر در گفت‌وگو با هفت صبح، حمله به جزیره خارک را دارای پیامدهای احتمالی محیط زیستی توصیف می‌کند و توضیح می‌دهد که جزیره خارک تنها یک پایانه نفتی نیست، بلکه یکی از زیست‌بوم‌های ارزشمند خلیج‌فارس به شمار می‌رود؛ جزیره‌ای که در کنار نقش اقتصادی مهم، از منظر تنوع زیستی و زیستگاهی جایگاهی کم‌نظیر دارد.

به گفته او، خارک زیستگاه گونه‌های ارزشمند حیات‌وحش از جمله آهوی ایرانی (Gazella subgutturosa) است که طی دهه‌های گذشته تحت حفاظت قرار گرفته و امروز جمعیتی قابل توجه از آن در زیستگاه‌های طبیعی جزیره زندگی می‌کنند.

این گونه از جمله گونه‌های حمایت‌شده کشور محسوب می‌شود و خارک یکی از زیستگاه‌های شناخته‌شده آن در جنوب ایران است. در اکوسیستم‌های خشکی و ساحلی جزیره خارک و آب‌های پیرامونی، گونه‌های متعددی از پرندگان دریایی و ساحلی مانند کاکایی‌ها، پرستوهای دریایی، حواصیل‌ها و باکلان‌ها زیست می‌کنند. همچنین آب‌های پیرامون جزیره خارک زیستگاه دلفین‌های گوژپشت خلیج فارس و مسیر زادآوری لاک‌پشت‌های دریایی در معرض تهدید نظیر لاک‌پشت سبز و لاک‌پشت منقار عقابی است.

به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست استان بوشهر، در محدوده جزایر خارک و خارکو نیز زیستگاه‌های مرجانی ارزشمندی با گونه‌های مختلف مرجان، ماهی و بی‌مهرگان دریایی وجود دارد که از ذخایر مهم حفاظتی خلیج فارس به شمار می‌روند.

تاثیر انفجارها بر آرامش حیات وحش

مرادزاده از انجام بررسی‌های اولیه در رابطه با اثرات حمله به جزیره خارک خبر می‌هد و می‌گوید که هرچند بر اساس اطلاعات موجود، تأسیسات عمده نفتی جزیره دچار آسیب جدی نشده، اما انفجارهای هوایی و ارتعاشات ناشی از آن بر رفتار و آرامش حیات‌وحش جزیره اثرگذار بوده است. این موضوع در برخی بخش‌ها می‌تواند موجب شود که بخشی از زیستگاه‌های طبیعی آهوی ایرانی و سایر گونه‌های وابسته تخریب شود. به همین دلیل تیم‌های کارشناسی در حال بررسی دقیق ابعاد زیست‌محیطی این رویداد هستند.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان بوشهر با اشاره به ظرفیت‌های متنوع دیگر جزیره از جمله میراث تاریخی و فرهنگی و ترکیب طبیعت، تاریخ و فعالیت‌های اقتصادی در خارک، این جزیره را نمونه‌ای متمایز در خلیج فارص توصیف می‌کند و بر این باور است که حفاظت از این ظرفیت‌ها، نیازمند همکاری دستگاه‌های مسئول در سطح ملی و نهادهای بین‌المللی زیست‌محیطی است.

مرادزاده ارائه گزارش نهایی از وضعیت حیات وحش ساکن در جزیره را به انجام بررسی‌های دقیق میدانی و جمع‌بندی گزارش‌ها موکول می‌کند اما تاکید می‌کند که صیانت از گونه‌های ارزشمند و زیستگاه‌های طبیعی جزیره خارک در اولویت برنامه‌های حفاظتی محیط زیست استان قرار دارد.

آسیب دیدن بخشی از طبیعت ایران

معصومه صفایی معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش سازمان محیط زیست نیزدر گفت‌وگو با هفت صبح توضیح می‌دهد که چگونه خارک به یکی از زیستگاه‌های مهم آهوی ایرانی تبدیل می‌شود.

به گفته او، آهوان خارک در واقع ساکنان غیربومی جزیره هستند و توسط یکی از شیوع منطقه به تعداد بسیار کم به این جزیره منتقل شده و رهاسازی می‌شوند. در حال حاضر، هزار آهو در این جزیره زندگی می‌کنند که حاصل زاد و ولد همان جمعیت اولیه هستند.

سوابق موجود نشان می‌دهد که جمعیت آهوان ایرانی ساکن در خارک به حدی افزایش می‌یابد که سازمان محیط زیست مجوز انتقال بخشی از جمعیت به دیگر زیستگاه‌ها را صادر می‌کند. سخنان صفایی هم تایید می‌کند که جمعیت آهوهای موجود در جزیره، بیش از ظرفیت زیستگاهی است.

معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش سازمان محیط زیست می‌گوید که به دلیل درون آمیزی در آهوان خارک، شاهد یک ضعف ژنتیکی در جمعیت آنها هستیم تا جایی که این مسئله به وضوح در فنوتیپ آهوان جزیره قابل تشخیص است اما این جانداران هم جزئی از طبیعت ایران هستند که در جریان جنگ، آسیب می‌بیند.

فقط چند ساعت پس از اینکه جزیره خارک یکی از سنگین‌ترین حملات هوایی دشمن را پشت سر می‌گذارد، ترامپ رئیس جمهور آمریکا در فضای مجازی اعلام می‌کند که شاید برای تفریح، بار دیگر به این جزیره ارزشمند حمله کند. ترامپ به شوخی این جزیره خلیج فارس را هدف قرار می‌دهد اما مردم و زیستمندان خارک، جدی جدی می‌میرند و فاجعه‌ای زیست محیطی در قلب خلیج فارس رقم می‌خورد.