استراتژی سرمایه‌گذاری در شرایط بحران

آزاد کلهر: تحولات سیاسی و اقتصادی جهان در روزهای اخیر، منطقه و به ویژه ایران را در وضعیت بسیار حساس و شکننده‌ای قرار داده است. از سفر بحث‌برانگیز ترامپ به چین و اضافه شدن «تهران» به لیست موضوعات مورد مناقشه بین دو قدرت بزرگ، تا افزایش بی‌سابقه نرخ بهره اوراق قرضه در ژاپن و انگلیس و جهش قیمت نفت به بالای ۱۰۹ دلار، همگی حاکی از یک تغییر پارادایم در اقتصاد جهانی است. در داخل ایران نیز انتظارات تورمی به اوج خود رسیده و هجوم سرمایه به سمت دارایی‌های ارزی (صندوق‌های طلا، نقره و دلار) ادامه دارد. این گزارش به تحلیل ابعاد این تحولات و ارائه یک استراتژی سرمایه‌گذاری واقع‌بینانه می‌پردازد.

اهمیت موضوع مناقشه «تهران»

سفر اخیر دونالد ترامپ به چین را نمی‌توان یک سفر دیپلماتیک معمولی تلقی کرد. گذشته از سه موضوع همیشگی مناقشه بین آمریکا و چین (تایوان، تبت و میدان تیان‌آن‌من)، یک موضوع چهارم به لیست اضافه شده است: «تهران». ترامپ در اظهاراتی (احتمالاً در هواپیما) مواضع نسبتاً جدیدی اتخاذ کرده است. در مورد برنامه هسته‌ای ایران، او از موضع «کلاً نه» سابق، به موضعی نرم‌تر حرکت کرده و گفته است: «اگر ایران ۲۰ سال غنی‌سازی نکند، ما خوشحالیم.» این یک تغییر معنادار است. همچنین ترامپ صراحتاً اعلام کرده است که «کارش در ایران تمام نشده» و حمله نظامی همچنان روی میز است.

از سوی دیگر، خبرهایی از یک «دسیسه امارات» برای حمله مشترک به ایران منتشر شده است که امارات با سعودی و قطر تماس گرفته و آنها پیشنهاد را رد کرده‌اند. همچنین، در نتیجه این مذاکرات، چینی‌ها به آمریکا قول داده‌اند که از ایران سلاح نخرند و آمریکا نیز تحریم برخی شرکت‌های خصوصی که از ایران نفت می‌خریدند را لغو کرده است. وزیر امور خارجه چین نیز در موضعی بسیار مهم اعلام کرده است که «پکن معتقد است راه حل مشکلات تنگه هرمز، آتش‌بس دائمی و جامع بین تهران و واشنگتن است» و چین نقش خود را برای تسریع در پایان جنگ ایفا خواهد کرد. ورود چین به عنوان میانجی (و نه یک طرف مناقشه) می‌تواند یک نقطه عطف مثبت در بحران باشد. اما همزمان، یک مقام ارشد اسرائیلی به کانال ۱۲ گفته است که «تل‌آویو در حال آماده شدن برای جنگ چند روزه یا چند هفته‌ای با ایران است و ممکن است مستقل از آمریکا عمل کند.» این یعنی سناریوی «جنگ بدون اذن واشنگتن» نیز محتمل است. ناگفته نماند که بمباران پالایشگاه تهران و مخازن سوخت، حاکی از «شکاف عمیق» بین آمریکا و اسرائیل بود و شاید اسرائیل به این نتیجه رسیده است که برای حفظ امنیت خود، باید استقلال عمل داشته باشد. این یک نکته بسیار مهم در تحلیل سناریوهای آینده است.

بازده اوراق قرضه در ژاپن و انگلیس رکورد زد؛ پایان عصر پول ارزان؟

در هفته‌های اخیر، داده‌های تورم جهانی (به ویژه شاخص قیمت تولیدکننده آمریکا با رشد ۶ درصدی و Core PPI با رشد ۵.۲ درصدی در برابر پیش‌بینی ۴.۳ درصدی) بسیار بدتر از حد انتظار بوده است. تورم تولیدکننده در نهایت به تورم مصرف‌کننده (CPI) منتقل می‌شود و این یعنی تورم جهانی برای ماه‌های آینده نیز بالا باقی خواهد ماند. علت اصلی، بسته بودن تنگه هرمز و تداوم قیمت نفت بالای ۱۰۰ دلار (هم اکنون ۱۰۹ دلار) است. در واکنش به این داده‌ها، بازده اوراق قرضه دولتی ژاپن به بالاترین سطح سال‌های اخیر رسیده است. اوراق ۱۰ ساله انگلیس نیز به بالاترین سطح از اواخر دهه ۱۹۹۰ میلادی صعود کرده است.

این افزایش نرخ بهره (بازده اوراق) یک مکانیسم مخرب برای بازارهای ریسکی (سهام، طلا، نقره، رمزارزها) دارد. دهه‌ها بود که سرمایه‌گذاران از «معامله حمل» (Carry Trade) استفاده می‌کردند: از ژاپن با نرخ بهره نزدیک به صفر وام می‌گرفتند و در آمریکا سهام، طلا و بیت‌کوین می‌خریدند. حالا با افزایش نرخ بهره در ژاپن، این معاملات به صرفه نیست و سرمایه‌گذاران مجبورند دارایی‌های ریسکی خود را بفروشند و وام‌های خود را تسویه کنند. همین موضوع باعث شده است قیمت طلا (اونس) فعلاً در محدوده ۴,۵۴۰ دلار باقی بماند و نقره ۹.۵ درصد ریزش کند. اما نفت، به دلیل کمبود فیزیکی عرضه (محاصره هرمز)، همچنان صعودی است و به بالای ۱۰۹ دلار رسیده است. این یک واگرایی مهم است: نفت برنده بحران، طلا و نقره تحت فشار نرخ بهره.

بازار داخلی؛ هجوم ۵۰ همت به صندوق‌های طلا در اردیبهشت

در بازار داخلی، ورود پول به صندوق‌های کالایی ادامه دارد. صندوق‌های درآمد ثابت (فیکس) امروز (۳۰ اردیبهشت) ۹۹۱ میلیارد تومان خروج پول داشتند. صندوق‌های طلا ۲,۲۰۰ میلیارد تومان (۲.۲ همت) ورود پول داشتند. صندوق‌های نقره با وجود ریزش ۹ درصدی قیمت جهانی نقره، ۴۷ میلیارد تومان ورود پول داشتند (که نشانه «واگرایی» و انتظارات تورمی شدید در داخل است). صندوق‌های املاک و مستغلات ۹۰ میلیارد تومان ورود پول داشتند و برخی از آنها با صف خرید مواجه شدند. صندوق زعفران ۸۵ میلیارد تومان و صندوق انرژی (سینرژی) نیز ۵ میلیارد تومان ورود پول داشتند.

از اول اردیبهشت ماه تا امروز (۳۰ اردیبهشت)، جمعاً ۴۷ همت (۴۷,۰۰۰ میلیارد تومان) وارد صندوق‌های طلا شده است و پیش‌بینی می‌شود این رقم تا پایان اردیبهشت به بیش از ۵۰ همت برسد. صندوق‌های نقره نیز ۸ همت ورود پول داشته و پیش‌بینی می‌شود به ۱۰ همت برسد. در مقابل، صندوق‌های درآمد ثابت حدود ۱۸ همت خروج پول داشته‌اند. این ارقام نشان‌دهنده «انتظارات تورمی بی‌سابقه» در اقتصاد ایران است. مردم به جای نگهداری پول نقد (ریال) و یا سرمایه‌گذاری در صندوق‌های با درآمد ثابت (که بازدهی ۲۵ تا ۳۵ درصدی دارند، بسیار کمتر از نرخ تورم)، ترجیح می‌دهند به سمت دارایی‌های ارزی و کالایی (طلا، نقره، دلار) هجوم ببرند. در بازار فیزیکی نیز دلار و سکه در محدوده فعلی (دلار حدود ۱۸۰ هزار تومان، سکه حدود ۱۹۰ میلیون تومان) نوسان محدودی دارند و تحلیل خاصی بر آنها حاکم نیست.

سه فشار تورمی و پاسخ سرمایه‌گذاران

جمع‌بندی نهایی این است که اقتصاد ایران هم‌اکنون تحت تأثیر سه شوک عظیم قرار دارد:

۱. فشار تورمی ناشی از افزایش نرخ ارز و نقدینگی.

۲. فشار ناشی از قطع مسیرهای تجاری (از دست دادن هاب امارات) و افزایش هزینه لجستیک.

۳. فشار ناشی از آسیب‌های زیرساختی (مانند صنعت لوازم خانگی که وضعیت آن وحشتناک است).

این سه فشار، یک فضای «ابرتورمی» و «کمبود کالا» را در ماه‌های آینده ایجاد خواهند کرد. سرمایه‌گذاران هوشمند، از هم اکنون خود را برای این فضا آماده می‌کنند. سفر ترامپ به چین و احتمال ورود پکن به عنوان میانجی، تنها یک «فرصت تاکتیکی» برای کاهش تنش‌هاست، اما راهبرد اصلی (تورم‌زدایی از اقتصاد ایران) نیازمند زمان و اصلاحات ساختاری است.

توصیه سرمایه‌گذاری: برای سرمایه‌گذارانی که توان مدیریت حرفه‌ای ندارند، بهترین راهکار استفاده از «سبدگردانی کالایی (مدیریت دارایی)» است. یک تیم حرفه‌ای می‌تواند سرمایه شما را بین ۶ دسته صندوق اصلی (طلا، نقره، درآمد ثابت، املاک، انرژی، کشاورزی) تقسیم کند و به طور مستمر ترکیب بهینه را بر اساس شرایط روز تنظیم نماید. اگر خودتان قصد سرمایه‌گذاری دارید، در حال حاضر «دلار» (ارز نقدی) کم‌ریسک‌ترین گزینه است. «طلا» به دلیل ابهام در قیمت‌های جهانی و احتمال کاهش نرخ بهره در آینده، کمی پرریسک‌تر از دلار است. «سهام» نیازمند تحلیل حرفه‌ای گروه به گروه است و برای سرمایه‌گذاران تازه‌کار توصیه نمی‌شود. از خرید و فروش احساسی و بدون برنامه پرهیز کنید. سرمایه خود را بین چند دارایی مختلف تقسیم کنید و از «مدیریت دارایی حرفه‌ای» استفاده کنید. موفق باشید.