اتصال اینترنت بدون فیلترینگ ممکن است؟

در حالی که دسترسی به اینترنت بین‌الملل در ایران با محدودیت‌های گسترده و فیلترینگ سکوهای پرطرفدار مواجه است، در سکوت خبری، یک بازار زیرزمینی و در عین حال پررونق در مرزهای غربی کشور شکل گرفته است.  رونق خرید و فروش سیمکارت‌های عراقی در مناطقی مانند شلمچه، چذابه و قصرشیرین باعث شده بسیاری از فروشندگان آنلاین به فکر خرید باشند. هرچند سیگنال اپراتورهای عراقی در برخی نقاط مرزی تنها تا عمق چند کیلومتری داخل خاک ایران قابل دریافت است اما این امکان برای دور زدن محدودیت‌های اینترنتی فقط برای ساکنان همان محدوده مناسب است، درحالی که می‌تواند تبعات امنیتی زیادی ایجاد کند. به همین دلیل دولت درصورتیکه محدودیت اینترنت را حذف کند بهتر می‌تواند نظارت کند.

بازار آزاد در مرزها؛ بدون سازوکار رسمی

در حال حاضر خرید و فروش سیمکارت‌های عراقی در مناطق مرزی غرب کشور، عمدتاً در بازار آزاد و بدون هیچ سازوکار رسمی انجام می‌شود. دستفروشان و مغازه‌داران محلی در شهرهای مرزی، سیمکارت‌های عراقی را با قیمت‌های نسبتاً ارزان به متقاضیان می‌فروشند. این سیمکارت‌ها اغلب از اپراتورهای عراقی مانند آسیاسل و زین عراق هستند که سیگنال  در مناطق مرزی قابل دریافت است. البته این بازار طی یک سال اخیر و با تشدید محدودیت‌های اینترنتی و فیلترینگ گسترده، رونق چشمگیری پیدا کرده و تنها مربوط به جنگ اخیر نیست، اما اخیرا رونق بیشتری گرفته‌است. خریداران برای خرید این سیمکارت‌ها نیاز به ارائه مدرک هویتی ندارند و فرآیند خرید و فعال‌سازی، تنها چند دقیقه زمان می‌برد. این سادگی و بی‌هویت بودن، یکی از نگرانی‌های اصلی است.

بخش مهمی از متقاضیان این سیمکارت‌ها، تجار و بازرگانانی هستند که برای ارتباط کاری با طرف‌های عراقی و سایر کشورها به اینترنت بدون محدودیت نیاز دارند. این افراد از سیمکارت‌های عراقی برای ارسال و دریافت اسناد تجاری، انجام حواله‌های مالی، هماهنگی‌های لجستیکی با طرف‌های تجاری و دسترسی به سکوهای پیام‌رسان خارجی که در ایران فیلتر هستند، استفاده می‌کنند. برخی رانندگان ترانزیتی که بین ایران و عراق تردد می‌کنند نیز از این سیمکارت‌ها برای ارتباط با خانواده و هماهنگی‌های کاری بهره می‌برند. این سیمکارت‌ها نه تنها ارزان‌تر از فیلترشکن‌های ناپایدار است، بلکه سرعت و پایداری بسیار بالاتری نیز دارد.

یکی از دلایل گرایش کاربران عادی  به سیمکارت‌های عراقی، هزینه کمتر آنها در مقایسه با فیلترشکن‌های پولی است. هزینه خرید یک سیمکارت عراقی حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان است و شارژ ماهانه آن نیز بسته به میزان مصرف، بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار تومان تمام می‌شود. در مقابل، اشتراک ماهانه یک فیلترشکن خوب و پایدار  گاهی تا ۵ میلیون تومان نیز می‌رسد. علاوه بر این، کاربران سیمکارت عراقی دیگر نگران قطعی فیلترشکن در زمان حساس یا کاهش سرعت نیستند. آنها از اینترنت پرسرعت و بدون فیلتر عراق که اغلب از طریق شبکه‌های ۴G و حتی ۵G ارائه می‌شود بهره می‌برند. هرچند مقامات محلی استان کرمانشاه و خوزستان تأکید می‌کنند که استفاده از این سیمکارت‌ها عمدتاً محدود به تجار، رانندگان ترانزیتی و فعالان اقتصادی مرزی است، اما بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که دانشجویان، روزنامه‌نگاران و حتی کاربران عادی نیز به تدریج به این جمعیت اضافه می‌شوند.

هشدار درصورت ادامه قطعی اینترنت

استفاده از سیمکارت‌های عراقی در داخل ایران، حداقل سه چالش بزرگ ایجاد می‌کند. نخست، هویت‌پنهان و نبود نظارت است، از آنجا که این سیمکارت‌ها در ایران ثبت نشده و هویت خریداران آنها مشخص نیست، هر فردی (از جمله افراد سودجو و مجرم) می‌تواند از آنها برای فعالیت‌های غیرقانونی، کلاهبرداری اینترنتی و انتشار محتوای غیرمجاز استفاده کند. ردیابی چنین افرادی برای نیروهای انتظامی بسیار دشوار و زمان‌بر است.

دوم، نشت اطلاعات و جاسوسی اقتصادی است، ترافیک اینترنت این سیمکارت‌ها از سرورهای اپراتورهای عراقی عبور می‌کند. این سرورها تحت نظارت قوانین عراق هستند و امکان دسترسی کشورهای ثالث (از جمله آمریکا و رژیم صهیونیستی که نفوذ گسترده‌ای در زیرساخت‌های ارتباطی عراق دارند) به این ترافیک وجود دارد. تجار و بازرگانانی که اسناد تجاری حساس و اطلاعات مالی خود را از این مسیر ارسال می‌کنند، عملاً خود را در معرض جاسوسی اقتصادی و نشت اطلاعات راهبردی قرار می‌دهند.

سوم، تضعیف حاکمیت سایبری ملی است، هرچه استفاده از سیمکارت‌های خارجی در داخل ایران بیشتر شود، هدفگذاری کشور برای ایجاد «اینترنت ملی» و «شبکه اطلاعات داخلی» تضعیف می‌شود. در حقیقت، این پدیده نشان می‌دهد که کاربران ایرانی (حتی با وجود تمام محدودیت‌ها) راهی برای اتصال به اینترنت آزاد پیدا می‌کنند و این یک شکاف بزرگ در سیاست‌های فیلترینگ و شبکه‌سازی ملی محسوب می‌شود.

بنابراین بازار داغ سیمکارت‌های عراقی در مرزهای غربی ایران، یک پدیده چندلایه است. از یک سو، نشان‌دهنده تقاضای واقعی و سرخورده کاربران ایرانی برای دسترسی به اینترنت آزاد و بدون محدودیت است. از سوی دیگر، یک شکاف امنیتی جدی را نمایان می‌کند که می‌تواند توسط دشمنان و مجرمین مورد سوءاستفاده قرار گیرد. راه‌حل مقابله با این پدیده، نه تشدید برخورد با فروشندگان سیمکارت که فقط بازار سیاه را پرسودتر می‌کند، بلکه رفع ریشه‌ای مشکل است، ارائه اینترنت آزاد، پرسرعت و ارزان برای کاربران عادی و تجار، تا نیازی به استفاده از مسیرهای پرهزینه، ناامن و غیرقانونی نباشد. تا آن زمان، موج استفاده از سیمکارت‌های عراقی نه تنها کاهش نخواهد یافت، بلکه به مرور زمان به مناطق مرکزی کشور نیز گسترش خواهد یافت و آنگاه، فیلترینگ و محدودیت‌های داخلی، عملاً بی‌اثر خواهند شد.