شهابالدین طلعتی- کارشناس ارشد حقوق خصوصی: در پی افزایش تنشهای منطقهای و تهدیدات مستقیم علیه جمهوری اسلامی ایران، بار دیگر ضرورت بازنگری در تداوم عضویت کشور در معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) بهعنوان یک گزینه حقوقی و سیاسی مطرح شده است. این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری مییابد که ساختار این معاهده و عملکرد نهادهای مرتبط با آن، از جمله آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بهطور فزایندهای با رفتارهای تبعیضآمیز و دوگانه همراه بوده است.
ساختار تبعیضآمیز و ناکارآمد NPT
معاهده NPT، در حالی ادعای پیشبرد خلع سلاح جهانی و تضمین استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای را دارد، که در عمل، پنج کشور دارای سلاح هستهای پیش از سال ۱۹۶۷ (آمریکا، روسیه، چین، فرانسه و بریتانیا) را به رسمیت شناخته و دیگر کشورها را از دستیابی به چنین سلاحهایی منع کرده است.
در این میان، رژیم صهیونیستی که نهتنها عضو NPT نیست بلکه به تسلیحات هستهای نیز مجهز است، از نظارت بینالمللی معاف مانده و با حمایت غرب، از پاسخگویی نیز دوری میکند. در مقابل، ایران با پذیرش گستردهترین بازرسیها، همواره تحت فشار و تهدید بوده است. این تناقض آشکار، مشروعیت حقوقی و کارکرد عملی NPT را برای ایران با چالش مواجه کرده است.
خروج از NPT؛ یک حق قانونی
مطابق ماده ۱۰ معاهده NPT، هر عضو میتواند در صورتی که منافع عالی کشور – بهویژه منافع امنیتی – در خطر باشد، با ارائه اطلاعیهای سهماهه، بهصورت رسمی از معاهده خارج شود. این حق، صراحتاً در متن معاهده پیشبینی شده و از منظر حقوق بینالملل، کاملاً مشروع و قابل دفاع است.
نمونه بارز استفاده از این حق را میتوان در اقدام کره شمالی در سال ۲۰۰۳ مشاهده کرد. اگرچه ایران تاکنون بارها بر صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود تأکید کرده و حتی حکم فقهی مبنی بر حرمت ساخت سلاح هستهای از سوی رهبر معظم انقلاب صادر شده، اما در شرایط بحرانی، صرفِ اعلام امکان خروج از NPT نیز میتواند بهعنوان ابزار بازدارندگی و فشار سیاسی مؤثر عمل کند.
رویکرد پیشنهادی: خروج همراه با ابتکار صلح
اگر جمهوری اسلامی ایران تصمیم به خروج از معاهده بگیرد، ضروری است این اقدام با بیانیهای مستند و منطقی همراه باشد. در این بیانیه میتوان به تهدیدات امنیتی، استانداردهای دوگانه آژانس، و بیتفاوتی جامعه بینالملل نسبت به تسلیحات هستهای اسرائیل اشاره کرد.
همزمان، ایران میتواند پیشنهاد ایجاد منطقه عاری از سلاحهای هستهای در خاورمیانه را مجدداً مطرح کند. این ابتکار که پیشتر نیز مطرح شده بود، نشانگر رویکرد صلحجویانه ایران خواهد بود و میتواند حمایت کشورهای مستقل را به همراه داشته باشد.
لذا با توجه به ناکارآمدی NPT در تأمین امنیت برابر و سوءاستفادههای سیاسی از سازوکارهای آن، بررسی گزینه خروج از این معاهده برای ایران، نهتنها یک حق قانونی بلکه یک اقدام راهبردی بالقوه برای دفاع از منافع ملی است. البته این تصمیم باید با تحلیل دقیق هزینهها و منافع، همراه با مدیریت هوشمندانه دیپلماتیک و رسانهای اتخاذ شود تا به افزایش قدرت چانهزنی ایران در سطح بینالمللی منجر شود.
در شرایطی که افق مهآلود است، صداها درهماند و خبرها ناتمام میرسند، یک پرسش بر…
بازارهای جهانی و داخلی صحنه رقابتی تنگاتنگ بین دو فلز گرانبها شده است. در یک…
گزارشی زیر از وضعیت بازار، معیارهای انتخاب سهم و توصیههای آموزشی برای روزهایی که صبر،…
بازارها احتمالاً در حساستترین برهه تاریخ ایران در ۵۰ سال اخیر قرار دارند. در چنین…
بازارهای ایران در سکوتی سنگین فرو رفته اند. شاخص کل در نزدیکی میدلاین کانال نزولی…
در حالی که همه نشانهها حاکی از احتمال یک توافق یا یک جنگ در هفتههای…