جدال در دریای شمالی

به گزارش سرمایه فردا، محاصره چندماهه ونزوئلا که بوی جنگی تمام‌عیار از آن برخاسته بود، به یک عملیات کوچک اما حساب‌شده انجامید و نیروهای دلتای ایالات متحده آمریکا با یورش به اقامتگاه نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، او و همسرش را ربودند و با خود به آمریکا بردند و آنها را به دلیل وجود کیفرخواستی در دادگاه نیویورک که پیش‌تر اتهامات بلند بالایی را علیه این دو مطرح کرده بود، تحویل دادند. فارغ از آنکه عملیات ربایش مادورو و همسرش قانونی بوده یا غیرقانونی، اجرای درست و بی‌نقص آن سبب شد تا ترامپ دچار غروری مضاعف، عجیب و البته کاذب شود. از این رو، او باز هم به سراغ افاضات سال گذشته خود رفته و چند وقتی است که دوباره مسئله تصاحب گرینلند و الصاق آن به خاک آمریکا چه با توافق و چه با زور، ‌‌مطرح شده است. از آنجایی که گرینلند متعلق به دانمارک است و این کشور نیز عضوی از اتحادیه اروپا، رابطه کشورهای اروپایی به ویژه فرانسه، آلمان و دانمارک، دچار تنش و مناقشه شده است. آمریکا می‌گوید به گرینلند برای تصاحب آینده نیاز دارد و اروپا این ایده را خلاف تمام معاهدات و موازین بین‌المللی می‌داند و حتی می‌گوید ‌ اصرار یا اقدام آمریکا می‌تواند علاوه بر تیره و تار شدن روابط فیمابین، به از هم پاشیدن پیمان‌ ناتو نیز بیانجامد.

از این رو به نظر می‌آید ‌‌اکنون ناتو و تمهیداتی که به حفظ آن می‌انجامد، در صدر محافل و مجالس غربی باشد‌ اما جالب است بدانید که تمرکز دبیر کل سازمان پیمان آتلانتیک شمالی یا همان ناتو، بر روی بخش دیگری از نیمکره شمالی است. اینطور که به نظر می‌رسد، مارک روته، دبیرکل ناتو، می‌داند اگر آمریکا بخواهد گرینلند را تصرف کند، تمام کشورهای اروپایی هم نمی‌توانند مانع او شوند، بنابراین روته از الان به فکر بدیلی برای گرینلند است و چه بدیلی بهتر و همگون‌تر از
«قطب شمال.» روته در اظهاراتی اعلام کرد که این اتحاد نظامی به دنبال تقویت توان دفاعی خود در قطب شمال است.‌مارک روته گفت: «ناتو در جست‌وجوی راه‌هایی برای تقویت توان دفاعی خود در منطقه قطب شمال است.» وی همچنین با اشاره به اظهارات دونالد ترامپ رئیس‌جمهور ایالات متحده درباره گرینلند، تاکید کرد که هرگونه اقدام آمریکا برای تصاحب این جزیره با استفاده از نیروی نظامی، سابقه ۸۰ساله همکاری ائتلاف ترنس آتلانتیک را نابود خواهد کرد.‌ رئیس‌جمهور آمریکا پیشتر در اظهاراتی بار دیگر مدعی شده بود که ایالات متحده به هر صورت، گرینلند را تصاحب خواهد کرد.

جنجال‌ها بر‌سر گرینلند

جنجال‌ها بر‌سر گرینلند در شرایطی بالا گرفته که ترامپ مدعی است آمریکا برای تضمین امنیت خود در مواجهه با تهدیدهای فزاینده از سوی چین و روسیه در قطب شمال باید بزرگترین جزیره جهان یعنی گرینلند را کنترل کند و کاخ سفید استفاده از نیروی نظامی برای تصاحب این جزیره را رد نکرده است. اما چرا نظر روته هم به قطب شمال جلب شده و چه اتفاقی در آن سرزمین یخ‌بسته در حال انجام است که علاوه بر آمریکا، روسیه و چین، حالا بازیگری به نام ناتو دارد.

چند ماه پیش، کرملین از ورود اولین کشتی چینی از مسیر «دریای شمال» به غرب روسیه و بندر سن‌پترزبورگ خبر داد. این مسیر حمل و نقل نوین، شرق آسیا را از طریق قطب شمال و شمال روسیه به شرق اروپا متصل می‌کند و به‌طور کلی جایگزینی برای مسیر سنتی و کلاسیک جنوبی و عبور از کانال سوئز به حساب می‌آید. مسکو امیدوار است این مسیر جدید که به‌دلیل تغییرات اقلیمی و گرم شدن کره زمین و در نتیجه آن، آب شدن یخ‌ها قابل عبورتر شده، بتواند در آینده به ویژه در تجارت سوخت با مسیر جنوبی رقابت کند. گفتنی است مهمترین مزیت این مسیر، کوتاه‌تر بودن آن از مسیر عبوری از کانال سوئز است. مقامات فرانسوی نسبت به این اتفاق واکنش نشان دادند و آن را از جاه‌طلبی‌های بزرگ مسکو برای توسعه تجارت بین‌المللی خود دانستند.

روسیه با یورش نظامی به مرزهای اوکراین و آغاز جنگی که تا‌کنون بیش از سه سال ‌ به طول انجامیده، روابط خصمانه‌ای با کشورهای غربی به ویژه آمریکا پیدا کرد و در نتیجه این روابط تیره‌وتار، تحریم‌های گسترده‌ای از جانب آمریکا، انگلیس و اتحادیه اروپا علیه روسیه وضع شد. این تحریم‌ها تجارت و به ویژه حمل و نقل انرژی و کالا را برای روسیه سخت و دشوار کرده است و حالا با گشایش این مسیر که در رسانه‌های محلی «کریدور شمالی» نامیده می‌شود، روسیه به گسترش تجارت خود با شرق آسیا بدون دخالت‌ها و مزاحمت‌های آمریکا و هم‌پیمانانش امیدوار شده است.البته مسیر جنوبی یا همان مسیر کانال سوئز، همچنان مسیر اصلی انتقال کالا برای روسیه به شمار می‌رود اما مسکو تلاش می‌کند مسیر شمالی را به تدریج، ترویج و در نهایت جایگزین این مسیر کند.

تقویت زیرساخت‌های بندری

سال‌هاست روسیه برای حمایت از مسیر شمال، اقدام به تقویت زیرساخت‌های بندری و ساخت تأسیسات گاز طبیعی مایع در این مسیر و یخ‌شکن‌ها کرده است. با این حال، حرکت و جابه‌جایی در شرایط سخت قطب شمال همچنان یک چالش بزرگ است و این مسیر ترانزینی هنوز تا جایگزینی کانال سوئز فاصله زیادی دارد. مسیر دریای شمال پنج هزار و ۶۰۰ کیلومتر طول دارد و از چهار دریای منشعب از اقیانوس منجمد شمالی می‌گذرد. به گفته مرکز تحقیقات قطب شمالی، این مسیر می‌تواند مسافت طی شده در مقایسه با خطوط فعلی کشتیرانی بین‌المللی، به ویژه کانال سوئز و کانال پاناما را ۵۰درصد کوتاه‌تر کند و این یکی از مزیت‌های مهم این مسیر به حساب می‌آید. از این رو روسیه و هند از مارس ۲۰۲۳ میلادی برای استفاده از مسیر جایگزین کانال سوئز برای حمل کالا با استفاده از بنادر روسیه و هند در حال مذاکره هستند.

روسیه سرمایه‌گذاری زیادی برای آماده‌سازی زیرساخت‌های مسیر دریای شمالی که در امتداد سواحل شمالی آن قرار دارد، انجام داده ‌ اما با چالش یخ‌های متراکم به ویژه در فصل زمستان مواجه است. این یخ‌ها مانع حرکت کشتی‌ها می‌شوند و آن‌ها را در معرض احتمال برخورد با کوه‌های یخ قرار می‌دهند. با این حال مسکو قصد دارد بر این موانع غلبه ‌‌و به زودی حمل‌و‌نقل را از طریق این خط در طول سال آغاز کند. روسیه توانایی خود را برای حل مشکل تراکم یخ در اقیانوس منجمد شمالی از طریق ناوگانی از یخ‌شکن‌های پیشرفته و بسیار کارآمد تبلیغ می‌کند. در آگوست ۲۰۲۲ میلادی، دولت روسیه از برنامه ساخت بیش از ۵۰ کشتی یخ‌شکن، کشتی کلاس یخ، بنادر، ایستگاه‌ها و مراکز اضطراری و نجات، همچنین ساخت یک گروه مداری از ماهواره‌ها، باتقویت طرح توسعه مسیر دریای شمال خبر داد. بر‌اساس گزارش منتشر شده توسط بیزینس استاندارد، روسیه همچنین متعهد شده طی ۱۳سال آینده دو تریلیون روبل (۲۴ میلیارد دلار) برای توسعه مسیر دریای شمال هزینه کند. این موضوع می‌تواند آغاز یک تهدید واقعی برای کریدور کانال سوئز و کانال پاناما و یک تهدید بزرگتر برای آمریکا و اتحادیه اروپا و کشورهای عضو ناتو باشد. حالا باید منتظر ماند و دید که سرنوشت این رویارویی و کشمکش چه خواهد شد.