تعداد بی‌سرپناه‌های تهران چقدر است؟

شهلا رضایی: این روزها تهران شاهد یک حرکت بزرگ برای حمایت از آسیب پذیرترین چهره‌های شهر است.از کودکان کار گرفته تا معتادان متجاهر و کارتن‌خواب‌ها. در حالی که سازمان رفاه شهرداری تهران با پذیرش نزدیک به ۵۰ هزار نفر در مددسراها و توزیع ۲۰۰۰ بسته معیشتی میان خانواده‌های کودکان کار، تمام قد پای کار ایستاده، اورژانس اجتماعی بهزیستی هم با رویکردی تازه، روی امنیت جانی و سلامت روان بچه‌های کار تمرکز کرده است. از پخت نیم میلیون قرص نان در یاورشهرها تا ارائه خدمات تخصصی در مراکز روزانه و شبانه‌روزی بهزیستی، همه نشان دهنده هماهنگی میان دستگاهی برای خروج پایدار این بچه‌ها از چرخه کار و خیابان است؛ تلاشی که هدف نهایی آن بازپیوند کودکان با خانواده و بازگشت آن‌ها به کلاس‌های درس است.

سرپناه‌هایی که هیچ وقت چراغشان خاموش نمی‌شود

عبدالمجید رحمانی مدیرعامل سازمان رفاه و خدمات اجتماعی شهرداری، خبرهای قابل تاملی از مددسراهای پایتخت داده است. فکرش را بکنید، در تمام  سال و تحت هر شرایطی، مددسراها به صورت شبانه روزی و ۲۴ ساعته باز بودند تا هیچ آدم بی‌پناهی توی خیابان نماند. طبق آمار، مجموعا ۴۹ هزار و ۹۸۶ مورد پذیرش در این مراکز ثبت شده است. این عدد یعنی نزدیک به ۵۰ هزار بار یک آدم بی‌پناه، شب را زیر یک سقف گرم و با خیال راحت به صبح رسانده است.

بعضی از این آدم‌ها مراجعان ثابت هستند؛ یعنی شب می‌آیند، استراحتی می‌کنند، صبح‌ها پی زندگی‌شان می‌روند و دوباره شب برمی‌گردند. جالب است بدانید که نظارت روی این مراکز خیلی جدی شده تا از نظر بهداشت و تغذیه، کیفیت خدمات بالا بماند. حتی توی این مدت، اگر ساختمانی مثل مددسرای بانوان توی منطقه ۸ دچار خسارت شده، خیلی سریع و در کمترین زمان ممکن مرمت و بازسازی شده تا خانم‌های آسیب‌دیده شهر جای امن و امانی داشته باشند. نکته خیلی مهم دیگر، تداوم فعالیت مددسراهای سیار است که در ۸ نقطه شهر مستقر هستند تا چتر حمایت شهرداری به تمام نقاط برسد.

یاورشهرهایی که فقط خوابگاه نیستند

اما بخش مهم دیگر، مربوط به یاورشهرهاست. جایی که قرار است به معتادان متجاهر کمک شود تا دوباره راه زندگی‌شان را پیدا کنند. در همین مدت اخیر، ۱۳۸۲ نفر جدید در این مراکز پذیرش شدند. این یعنی ۱۳۸۲ نفر فرصت پیدا کردند تا دوباره امیدوار بشوند که به آغوش جامعه برگردند. آمار شب‌خوابی و خدمت‌رسانی در این مراکز هم به عدد خیره‌کننده ۷۹ هزار و ۵۵۹ شب خدمت رسیده است.
خورد و خوراک هم که بخش جدایی‌ناپذیر این خدمات است.

فکرش را بکنید، ۵۰۰ هزار قرص نان فقط برای این آدم‌ها پخته شده و بیش از ۱۰۰ هزار وعده غذای گرم بینشان توزیع شده است. این‌ها نشان می‌دهد که مدیریت شهری تمام تلاشش را می‌کند که عزت نفس این آدم‌ها دوباره زنده بشود. از برگزاری مراسم عید نوروز و جشن‌های عید فطر گرفته تا توزیع لباس و کفش نو و برگزاری برنامه‌های معنوی، همه تلاشی است برای اینکه این عزیزان حس کنند هنوز بخشی از این جامعه هستند. حتی برای اطمینان خاطر، مواد غذایی برای ماه‌های آینده هم ذخیره شده تا هیچ وقفه‌ای در خدمت‌رسانی پیش نیاید. در حال حاضر ۱۰ مرکز یاورشهر تربیتی، آموزشی و درمانی در شهر تهران فعال است و فعلا برنامه‌ای برای اضافه کردن مرکز جدید نیست چون همین‌ها دارند با تمام توان کار می‌کنند.

بهزیستی؛ خط مقدم حمایت از کودکان کار

حالا بیایید از زاویه دید بهزیستی به ماجرا نگاه کنیم. فاطمه سلطانی، معاون اورژانس اجتماعی کشورنیز، در چند روز گذشته گفته است که تمام برنامه‌های ما با یک هدف اصلی چیده شده: حفظ امنیت جانی، سلامت روان و کم کردن آسیب‌های اجتماعی. سلطانی معتقد است که در شرایط عادی، تمرکز اصلی باید روی «توانمندسازی» باشد. یعنی فقط این نیست که بچه را از خیابان برداریم؛ بلکه باید کاری کنیم که خود بچه و خانواده‌اش آنقدر قوی بشوند که دیگر نیازی به کار کردن کودک نباشد. فراهم کردن زمینه تحصیل، مهارت‌آموزی و در نهایت خروج پایدار کودک از چرخه کار، نقشه راهی است که بهزیستی دنبال می‌کند.

مراکز روزانه و شبانه روزی؛ دو بال حمایتی

سلطانی توضیح می‌دهد که بهزیستی برای این کار دو جور مرکز دارد. اول مراکز حمایتی آموزشی «روزانه» هستند. دراین مراکز، خدمات تخصصی مددکاری، آموزش، بهداشت و مداخلات روانی به بچه‌ها و خانواده‌هایشان داده می‌شود. اما اگر بچه‌ای باشد که به مراقبت طولانی‌مدت نیاز داشته باشد، مراکز «شبانه روزی» وارد عمل می‌شوند. آنجا خدماتی مثل تغذیه، مراقبت بهداشتی و برنامه‌های بازتوانی به صورت کامل فراهم است.

معاون اورژانس اجتماعی تاکید دارد که «بازپیوند کودک با خانواده و جامعه» محور اصلی تمام این کارهاست. یعنی هدف نهایی این است که خانواده آنقدر بازتوانی بشود که بچه با امنیت کامل به محیط خانه برگردد، درسش را بخواند و برای یک زندگی مستقل مهارت یاد بگیرد.

مداخلات فوری در شرایط بحرانی

نکته جالب در بین حرف‌های سلطانی به انعطاف اورژانس اجتماعی بر می گردد. او می‌گوید در شرایط اضطراری و بحرانی، تیم‌های تخصصی میدانی ما سریعا وارد عمل می‌شوند. بچه‌هایی که در موقعیت‌های پرخطر و آسیب‌پذیر هستند را شناسایی می‌کنند و بلافاصله آن‌ها را به اماکن امن می‌برند. در این شرایط، فقط بحث نان و آب مطرح نیست؛ خدمات روانشناختی برای کم کردن اضطراب، ترس و استرس بچه‌ها در اولویت قرار می‌گیرد. تأمین نیازهای اولیه مثل خوراک، پوشاک و اقلام بهداشتی هم که جای خود دارد. اورژانس اجتماعی تمام تلاشش را می‌کند تا خانواده‌های این بچه‌ها را پیدا کند و آن‌ها را به سرپرستان موثر تحویل بدهد یا اگر نشد، به مراکز نگهداری موقت ببرد.