تضعیف مشارکت‌ در محیط‌زیست

لیلا مرگن:برخی منابع مطلع می‌گویند که قرار است اصلاح ساختاری در معاونت آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست رخ دهد و دفتر مشارکت‌های این سازمان که از سال ۷۲ شکل گرفته، ذیل اداره‌ای دیگر ادغام شود.‌ اگرچه امیرعبدوس مشاور معاون آموزش این خبر را تلویحا رد می‌کند اما او تاکید می‌کند که اگر قرار باشد تغییری رخ دهد، در راستای ارتقای دفتر مشارکت‌ها خواهد بود. این در حالی است که محمد الموتی دبیر شبکه تشکل‌های محیط زیست و منابع طبیعی ایران می‌گوید که بهترین پیشنهاد برای دفتر مشارکت‌ها، همین ساختار فعلی است و آنچه از سال ۹۶ روی کاغذ نوشته شده،‌ به دلایل مختلف، هنوز اجرایی نشده است.

مسائل حوزه محیط زیست از آن دست مسائلی نیست که با دستور قابل حل باشد. حفظ منابع طبیعی، کاهش آلودگی و بهبود کیفیت زندگی نسل‌های امروز و آینده جز با همکاری و مسئولیت‌پذیری همگانی امکان‌پذیر نیست و هیچ نهاد حکمرانی نمی‌تواند به تنهایی و بدون خواست مردم در موضوعی مثل حفاظت، کاری از پیش ببرد. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که اگر به اندازه تمام درختان، چهارپایان و موجودات زنده ایران نیروی حفاظتی استخدام کنیم، بدون مشارکت جامعه محلی که مستقیم با این منابع در ارتباط هستند،‌ راه به جایی نمی‌بریم. شاید به دلیل همین ملاحظات بود که دفتری به نام مشارکت‌های مردمی در دهه ۷۰، در سازمان حفاظت محیط زیست شکل می‌گیرد و صرف‌نظر از کارایی موثر این دفتر، چنین مجموعه‌ای تا به امروز به حیاتش ادامه می‌دهد.

منابع مطلع خبر می‌دهند که در جریان تصمیم‌سازی‌ها برای اصلاح ساختار معاونت آموزش سازمان محیط زیست، قرار است دفتر مشارکت مردمی حذف شود یا اینکه با دفتر آ‌موزش ادغام شود. پیشنهادی که برخی منابع مطلع می‌گویند به دلیل اشتراکات زیاد فعالیت‌های دفتر مشارکت با دفتر آموزش مطرح شده و قرار است به زودی پیگیری شود.

تکذیب حذف دفتر مشارکت

با وجود آنکه بر اساس اطلاعات رسیده به هفت صبح این ایده در سطح معاونت آموزش و مشارکت‌های مردمی در دست بررسی است، امیر عبدوس مشاور معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان محیط زیست در گفت‌وگو با خبرنگار ما با اطلاع تاکید می‌کند که هنوز تصمیمی در رابطه با اینکه اداره آموزش و مشارکت مردمی به ذیل دفتر دیگری برود، گرفته نشده و ایده‌های مطرح شده، هنوز روی کاغذ هم نیامده است. او می‌گوید: اگر هم قرار باشد که اتفاقی در این زمینه رخ دهد، در جهت بهبود و نه تضعیف دفتر مشارکت‌های مردمی خواهد بود.

استقلال دفتر مشارکت‌های مردمی

در حالی که مشاور معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان محیط زیست بر این باور است که هنوز ایده‌های مطرح شده درباره مشارکت، روی کاغذ هم نیامده اما گویا خبرها، به گوش محمد الموتی دبیر شبکه تشکل‌های مردم نهاد هم رسیده است.او در گفت‌وگو با هفت صبح به تشریح تاریخچه شکل‌گیری دفتر مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست می‌پردازد. به گفته الموتی از سال ۷۲ که دفتر مشارکت‌ها در سازمان محیط زیست شکل می‌گیرد، دو الگوی متفاوت در این حوزه تجربه می‌شود. نخستین الگو این بوده که معاونت‌های مختلف سازمان محیط زیست مثل معاونت دریایی، طبیعی و انسانی که نیاز به مشارکت داشته‌اند، خودشان مستقلا با تشکل‌ها ارتباط می‌گیرند تا از کمک آنها استفاده کنند و الگوی دوم هم الگویی است که از سال ۹۶، در ساختار سازمان حفاظت محیط زیست مستقر می‌شود.

دبیر شبکه تشکل‌های مردم نهاد می‌گوید که از سال ۹۵ و ۹۶، تصمیم گرفته می‌شود که یک دفتر مشارکت‌های مردمی و مسئولیت اجتماعی ذیل معاونت آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان محیط زیست شکل بگیرد و این دفتر، به جعبه تقسیم مشارکت در سازمان حفاظت محیط زیست تبدیل شود تا همه مسائل مشارکتی در این دفتر جمع‌بندی شوند.او می‌گوید که بعد از اتخاذ چنین تصمیمی، در بخشی از مسائل توفیقاتی به دست می‌آید اما ساختار شکل گرفته در برخی امور نمی‌تواند کار را پیش ببرد؛ زیرا طی یک تا دو دهه، یک رویه عرفی در سازمان محیط زیست ایجاد شده و کار می‌کرده است. تغییر این رویه عرفی، به اندکی زمان نیاز داشته و انتظار او هم این بوده که این تغییرات زودتر ایجاد شود.

ایده جدید کارایی ندارد

الموتی توضیح می‌دهد: اخیرا بر این اساس که دفتر فناوری محیط زیست در زیرمجموعه معاونت آموزش و مشارکت‌ها مغفول مانده، ایده‌ای مطرح می‌شود که با توجه به توسعه دنیای هوش مصنوعی و نیاز به فناوری در حوزه محیط زیست، بهتر است که فعالیت دفتر فناوری محیط زیست پررنگ شود. به همین خاطر گروهی به دنبال آن هستند که دفاتر آموزش و مشارکت‌های مردمی را با هم یکی کنند تا اداره کل فناوری‌ها، مقداری قوی‌تر و بزرگتر شود؛ اما با توجه به اینکه در مقدمات هماهنگ‌سازی بین نهادهای درونی سازمان محیط زیست دچار ضعف و اشکال هستیم، این ایده نمی‌تواند کار کند.

او یادآوری می‌کند که اگر قرار بود ایده جدید کار کند، همین وضعیت موجود یکی از بهترین پیشنهادات سال‌های اخیر برای معاونت آموزش و مشارکت‌های مردمی بوده است. وجود سه اداره کل مجزا در درون معاونت که یک نوع ارتباط ارگانیک بسیار خوب با یکدیگر داشته باشند و بتوانند کار آموزش و مشارکت را پیش ببرند، بهترین راهکاری بوده که تاکنون مطرح شده است.

عدم ارتباط بین ادارات معاونت آموزش

دبیر شبکه تشکل‌های مردم نهاد درباره دلیل عدم کارایی ساختار فعلی می‌گوید: با وجود ساختار مناسب تعریف شده در سال ۹۶، نه تنها درون خود معاونت هنوز لکنت‌هایی داریم بلکه بین دفتر آموزش و مشارکت هم فاصله‌هایی وجود دارد. از سوی دیگر، دفتر فناوری در هیچ یک از تصمیمات این دو دفتر نقش ندارد. از آن نگران کننده‌تر این است که ارتباطی که باید بین سایر معاونت‌ها در حوزه آموزش و مشارکت با دفتر ایجاد شده در سال ۹۶ وجود داشته باشد، هنوز ایجاد نشده است.

نظر شخصی او این است که با توجه به شرایط کنونی، نیازمند هیچ نوع اصلاح ساختاری در معاونت آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان محیط زیست نیستیم. اکنون نیازمندیم که روش‌های مدیریتی را متناسب با ساختاری که درباره آنها تصمیم‌گیری شده است، ایجاد کنیم زیرا بعد از ۱۰ سال، هنوز در برابر همین ساختاری که از سال ۹۶ ابلاغ شده است،‌ شاهد مقاومت‌هایی هستیم. در حالی که سازمان محیط زیست می‌توانست خود را سریعا با ساختار پیشنهادی همراه کند. به این ترتیب بخش عمده مشکلات مدیریتی درون سازمان در ارتباط با سایر حوزه‌ها هم حل می‌شد.

الموتی با توجه به مواردی که تشریح می‌کند، هیچ توصیه‌ای مبنی بر اصلاح ساختار ندارد، مگر اینکه دلایل بسیار محکمی برای این اصلاحات وجود داشته باشد؛ اما اکنون او اطلاعی ندارد که در پس زمینه ذهنی و فکری چنین پیشنهادی، چه چیزی نهفته است. با توجه به سوابق موجود، به نظر می‌رسد که هنوز همان اصلاحات ساختار یک دهه قبل هم به درستی در معاونت آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان محیط زیست مستقر نشده است. در چنین شرایطی، چه نیازی به تعریف ساختار جدید وجود دارد؟ آیا معاون آموزش این سازمان به دنبال اصلاح رویه‌ها است یا صرفا قصد رزومه سازی دارد و می‌خواهد چرخ را از نو اختراع کند؟ در شرایطی که همان تصمیمات قبلی روی کاغذ مانده، تعریف اصلاحات جدید نتیجه‌ای جز سردرگمی و تضعیف ساختارهای قبلی به همراه نخواهد داشت.