اثر دلار بر قیمت خودرو ؛ کنترل بازار دست دلالان

حامد شایگان: در روزهای اخیر قیمت دلار که تا مرز ۱۵۰ هزار تومان پایین آمد، اما نتوانسته ترمز قیمت خودروها را آنچنان که باید بکشد. بازار آزاد خودرو در واکنش به این افت ارزی، تنها حدود ۵ درصد اصلاح قیمت را تجربه کرده که در مقایسه با افت بیش از ۱۰ درصدی نرخ ارز، بسیار ناچیز و حتی غیرمنطقی به‌نظر می‌رسد. چراکه در مقطع کنونی قیمت بازار آزاد خودرو برای برخی مدل‌ها حبابی است. این فاصله‌ آشکار، پای دلالانی را به میان می‌کشد که با مدیریت عرضه و القای انتظارات تورمی، سعی دارند از افت بیشتر قیمت‌ها جلوگیری کنند. اما چرا بازار خودرو در برابر دلار در حال سقوط، چنین مقاومت عجیبی از خود نشان می‌دهد؟

در روزهای اخیر که قیمت دلار روند نزولی دارد، بسیاری از فعالان اقتصادی و مصرف‌کنندگان انتظار داشتند که بازار خودرو نیز متناسب با این کاهش، اصلاحی قابل‌توجه را تجربه کند. اما  این واکنش سرد، نشان از آن دارد که رابطه‌ سنتی قیمت خودرو و نرخ ارز، در شرایط فعلی دچار اختلال شده و عامل دیگری در حال مهار افت‌های بیشتر است.

بازار خودرو ایران، همواره یکی از میدان‌های اصلی فعالیت دلالان بوده است؛ اما در شرایط فعلی، نقش آنها پررنگ‌تر از همیشه شده. دلالان با خرید و احتکار خودرو در زمان کاهش قیمت و سپس عرضه‌ تدریجی و قطره‌چکانی آن در بازار، عملاً مانع از اصلاح عمیق‌تر قیمت‌ها می‌شوند. آنها با القای این باور که «دلار دوباره بالا می‌رود» یا «قیمت خودرو به‌زودی جهش خواهد کرد»، تقاضای کاذب ایجاد کرده و فروشندگان واقعی را نیز به نگه داشتن خودروهایشان ترغیب می‌کنند. به‌عبارت دیگر، دلالان با مدیریت روانی بازار، سقف قیمت‌ها را می‌شکنند و کف قیمت را نیز حفظ می‌کنند تا از هر نوسانی، سود خود را ببرند.

انتظارات تورمی موتور محرک بازار

عامل دیگری که از افت بیشتر قیمت خودرو جلوگیری می‌کند، «انتظارات تورمی» است. در اقتصادی که تورم به یکی از ویژگی‌های ساختاری آن تبدیل شده، مصرف‌کنندگان و سرمایه‌گذاران همواره نگران از دست رفتن ارزش پول خود هستند. خودرو به‌عنوان یک کالای بادوام و نسبتاً نقدشونده، همچنان پناهگاه امنی برای حفظ ارزش سرمایه به‌شمار می‌رود. تا وقتی که این نگرش در ذهن مردم باقی بماند، تقاضا برای خودرو حتی در زمان کاهش قیمت ارز هم به‌طور کامل از بین نمی‌رود و دلالان نیز از این فضا برای تثبیت قیمت‌ها بهره می‌برند.

البته نباید از تاثیر انحصار دو خودروساز بزرگ و عرضه‌ محدود آنها در این معادله غافل شد. در شرایطی که بازار با کمبود عرضه‌ خودروهای نو مواجه است و واردات نیز به‌عنوان یک اهرم رقابتی، نقشی جدی ایفا نمی‌کند، دلالان با تکیه بر همین کمبود، قیمت‌ها را در سطح بالا نگه می‌دارند. خودروسازان نیز با عدم عرضه‌ کافی و گاهی افزایش قیمت کارخانه، عملاً به دلالان در این مسیر کمک می‌کنند. نتیجه آنکه بازار خودرو، فارغ از نوسانات دلار، مسیر خود را در مدار انحصار و سوداگری ادامه می‌دهد.

هشداری جدی به بازار خودرو

آنچه این روزها در بازار خودرو بیش از نوسانات قیمت جلب توجه می‌کند، رکود سنگین معاملات است. خریداران واقعی که با کاهش قیمت دلار، منتظر افت بیشتر قیمت خودرو نشسته‌اند، دست از خرید کشیده‌اند و فروشندگان نیز یا با امید به بازگشت دلار، خودروهایشان را نگه داشته‌اند یا در انتظار خریدار حاضر به پرداخت قیمت‌های بالا، دست نگه داشته‌اند. به همین دلیل در آن نه خبری از معامله‌ گرم است و نه نشانی از رونق. این رکود، اگرچه ممکن است در کوتاه‌مدت به‌نفع دلالانی باشد که با حفظ قیمت‌های کاذب، از ریزش بیشتر جلوگیری می‌کنند، اما در میان‌مدت و بلندمدت، خود آنها را نیز به چالش خواهد کشید.

درحال حاضر، چاره‌ای جز تعدیل واقع‌بینانه‌ قیمت خودرو وجود ندارد. قیمت‌هایی که بر اساس نرخ ارز بالاتر روزهای قبل شکل گرفته، دیگر با واقعیت اقتصادی امروز همخوانی ندارد و تا زمانی که این قیمت‌ها به سطح منطقی خود بازنگردند، خریداران وارد معامله نخواهند شد. در چنین شرایطی، فروشندگانی که به‌موقع دست به تعدیل قیمت بزنند، نه تنها از رکود خارج می‌شوند، بلکه نقدینگی خود را نیز آزاد کرده و می‌توانند از فرصت‌های جدید سرمایه‌گذاری بهره ببرند. آنهایی که همچنان بر قیمت‌های غیرواقعی پافشاری کنند، در نهایت گرفتار رکود خواهند شد، به طور قطع در ادامه تقاضا بیشتر کاهش می‌یابد و هزینه‌ نگهداری سرمایه‌های راکد، بیشتر می‌شود.

اما چرا فروشندگان از تعدیل قیمت اجتناب می‌کنند؟ پاسخ را باید در انتظارات تورمی جست. بسیاری از فعالان بازار هنوز به این باور رسیده‌اند که دلار دوباره به مدار صعودی بازخواهد گشت و خودرو نیز به‌تبع آن، جهشی دوباره را تجربه خواهد کرد. این نگاه، هرچند تا حدودی ریشه در واقعیت‌های اقتصادی سال‌های گذشته دارد، اما در شرایط فعلی که سیاست بانک مرکزی بر کنترل نرخ ارز متمرکز است و سایه‌ رکود بر بازارها سنگینی می‌کند، می‌تواند به یک تله تبدیل شود. فروشندگانی که به این تله‌ روانی دچار می‌شوند، با فروش نرفتن خودروهایشان،  دقیقاً به همان خطایی دست می‌زنند که برخی با چشم‌انداز تورم خودرو گران می‌خرند.

بنابراین بازار خودرو امروز در دو راهی تاریخی قرار دارد؛ یا فروشندگان با تعدیل قیمت، به رونق نسبی کمک کنند و از رکود عمیق‌تر بگریزند، یا با اصرار بر قیمت‌های فعلی، شاهد تعمیق رکود و کاهش بیشتر تقاضا باشند. تجربه نشان داده بازارهایی که در چنین شرایطی به‌موقع تعدیل نمی‌شوند، نه تنها مشتریان خود را از دست می‌دهند، بلکه در میان‌مدت، با سقوط شدیدتری مواجه می‌شوند. آنچه امروز در بازار خودرو می‌گذرد، هشداری است که اگر شنیده نشود، نه تنها سودای سود بیشتر به باد می‌رود، بلکه اصل سرمایه نیز در گرداب رکود، گرفتار خواهد شد.