مصرف آب و برق کشاورزی کنترل میشود
حامد شایگان: در حال حاضر برخی استانهای دارای تنش آبی بالایی هستند که بخشی از این مشکل ناشی از کمبود منابع آب زیرزمینی است و بخشی ناشی از مشکلات مربوط به مصرف است، برای نمونه در سالهای اخیر مازندران و گیلان نیز با مشکل کم آبی روبرو شدهاند چون مصرف اغلب از الگو فراتر میرود، یا در استان اصفهان که با تنش آبی مواجه است، برخی از این کشاورزان از چاه آب استفاده می کنند که حدود ۳۰۰ هزار نفر آنها چاه مجاز دارند و مشترکان برق محسوب میشوند به همین دلیل دولت از طریق میزان برق مصرفی آنها میتواند از وضعیت آب مصرفی نیز مطلع شود، به همین دلیل در برنامه هفتم بر افزایش تعرفه برق برای کشاورزانی که مازاد الگو مصرف دارند تاکید شده و از تیر ماه امسال نیز قبوض برق آنها با الگوی جدید صادر شده است. چراکه در برخی مناطق با وجود مشکلات در تامین آب اقدام به کشت برنج میکنند و همین مسأله منجر شده بیش از دو برابر الگو مصرف کنند، از این رو راهکارهای کنترل مصرف به بخش های مانند افزایش هزینه برق چاههای آب نیز رسیده است
درواقع اصلاح مصرف برای همه مشترکان از جمله خانگی، صنعتی، مدارس، مساجد و حتی مشترکان صنعتی مشمول الگو هستند، امسال برای نخستین بار کشاورزی نیز مشمول شده و بر اساس قانون باید مصرف مازاد به صورت پلکانی محاسبه شود. طبق ماده ۴۳ قانون برنامه هفتم توسعه هر دستگاه مسئولیت بخشی از مدیریت مصرف را بر عهده دارد؛ برای نمونه وزارت صنعت، وزارت نفت در بخش صنایع و وزارت جهادکشاورزی در بخش کشاورزی و وزارت نیرو بر همه بخش ها باید نظارت داشته باشند.
در حال حاضر سیاست مدیریت منابع آب با کمک کنترل مصرف برق نیز در دستور کار قرار گرفته است، به طوری که مشترکانی مانند شالیکاران و سایر فعالان این حوزه، الگوی مصرف بر اساس ۹۰ درصد مصرف سال گذشته آنها تعیین شده است. به عبارت دیگر، اگر کشاورزی مانند سال قبل مصرف کند، مشمول افزایش قیمت برق نمیشود و افزایشهای ۱۰، ۱۵ یا ۲۰ درصدی تفاوت چندانی با هم ندارند و صرفا به عنوان یک معیار تشویقی برای تعدیل مصرف انرژی در نظر گرفته شدهاند.
کشاورزی الگوی مشخصی در حوزه برق نداشته است
تاکنون کشاورزی الگوی مشخصی در حوزه برق نداشته است، الگوی مصرف در بخش کشاورزی بر اساس پروانه بهرهبرداری استحصال آب تعیین میشود. سامانهای بر اساس شرایط جوی و میزان آب وجود دارد و اگر مصرف کشاورز از الگو فراتر رود، کارت برق مشترکین قطع میشود؛ البته مشترکی که بیش از الگو مصرف کند، هزینههای بالاتری نیز باید بپردازند.
مشترکان میتوانند با شناسه قبض خود وارد سامانه شده و میزان مصرف ماهانه و تجمعی خود را مشاهده کنند تا مدیریت بهتری روی مصرف داشته باشند. دوم اینکه اگر احساس میکنند توان تعیینشده در پروانه آب آنها متناسب با نیازشان نیست، باید به شرکت آب منطقهای مراجعه کرده و نسبت به اصلاح پروانه اقدام کنند. دستورالعملهای لازم از سوی سازمان استاندارد تهیه شده که نحوه محاسبه میزان آب، عمق چاه و سایر پارامترها را مشخص میکند.
در حال حاضر سه دسته مشترک برق در حوزهی کشاورزی داریم. دسته اول، کشاورزان مجازی هستند که پروانه رسمی برای بهرهبرداری از چاه دارند و قوانین جدید شامل حال آنها میشود. دسته دوم، حدود ۸۰ تا ۹۰ هزار انشعاب هستند که ذاتا پروانه رسمی ندارند، اما عمدتاً مربوط به آبهای سطحی در شمال کشور و حاشیه زاگرس هستند. اینها در زمانهای بحران تنش آبی، مجوز موقت از استانداری دریافت کردهاند و هنوز هم تحت همان مجوز فعالیت میکنند. مصرف آنها بالا نیست، اما در سامانه ثبت شدهاند.
دسته دوم عمدتا در شمال و حاشیهی کارون فعالیت میکنند، این آبهای سطحی از مناطق چهارمحال تا خوزستان برداشت میشوند. دسته سوم، مشترکانی هستند که اصلاً انشعاب برق ندارند و پروانهای هم برایشان صادر نشده است. این افراد به صورت خودسرانه شبکههای برق کشیدهاند و عمدتاً در مناطق خاص ساکن هستند. امسال ساماندهی مصارف گروه سوم هم در دستور کار قرار گرفته است.
ضرورت مدیریت منابع انرژی در بخش کشاورزی و محیط زیست
عبدالامیر یاقوتی، مدیرکل دفتر مدیریت انرژی و امور مشتریان توانیر در گفتگو هفت صبح ضمن اشاره به اینکه قریب به ۳۵۰ تا ۳۶۰ هزار اشتراک در حوزه پمپاژ کشاورزی داریم، اظهار کرد: بخش کشاورزی حدود پنج تراوات انرژی برق مصرف میکند که ۷۰ درصد آن در بخش پمپاژ آب است. با توجه به اینکه تعرفه کشاورزی در گذشته بسیار پایین بوده و حدود ده درصد تعرفه خانگی بوده یعنی که تعرفه خانگی حدود ۲۲۰ تومان و تعرفه کشاورزی ۲۱ تومان بوده است.
یاقوتی با اشاره به اینکه براساس ماده ۴۳ قانون برنامه هفتم و قوانین بودجه، تغییراتی اخیر در حوزه تعرفههای کشاورزی ایجاد شده است، افزود: این سیاست در راستای مدیریت مصرف کشاورزی متناسب با الگوی بوده و نرخ حدود ۷۵ تومان تعیین شده که بازهم نگاه حمایتی در آن وجود دارد.
وی با تأکید بر اهمیت بهرهوری و مدیریت منابع، خاطرنشان کرد: از دید کلان، این موضوع فقط به بخش برق یا کشاورزی و امنیت غذایی محدود نمیشود. بحث محیط زیست، منابع آبی و تامین غذایی آینده کشور نیز مطرح است. اگر امروز همه آب را مصرف کنیم، فردا برای تامین غذای کشور با بحران مواجه خواهیم شد. باید سازوکاری ایجاد کنیم که بتوانیم انرژی مطمئن و پایداری داشته باشیم و منابعمان را بر اساس داراییهای واقعیمان مدیریت کنیم. اگر روشهای فعلی در ۱۰ سال گذشته ما را به سمت جلو حرکت نداده، طبیعتاً باید بازنگری شود.
مدیرکل دفتر مدیریت انرژی و برنامهریزی امور مشتریان توانیر با اشاره به هماهنگی با معاونت آب وزارت نیرو، تصریح کرد: هماهنگیهایی انجام شده تا بر اساس شرایط موجود، برای مشترکان کشاورزی مجوز نصب شمارشگر صادر شود. هدف این است که بتوانیم مصرف برق آنها را در قالبی که منابع آب اجازه میدهد، مدیریت کنیم. برآوردها نشان میدهد که مصرف غیرمجاز در این بخش بین ۲ تا ۳ هزار مگاوات است. اگر بتوانیم این موارد را جمعآوری کنیم، همان مقدار در شبکه ذخیره میشود.
بهرهبرداری نادرست از انرژی ارزان در بخش کشاورزی
وی با تاکید بر اینکه پروانه بهرهبرداری استحصال آب که از طریق شرکتهای آب منطقهای صادر میشود مبنای تعیین الگوی مصرف خواهد بود، گفت: در این پروانه، میزان کیلووات و ساعت مجاز در ماه قید شده و حاصلضرب این دو، الگوی مصرف هر مشترک را مشخص میکند. بنابراین اگر مشترکان این الگو را رعایت کنند، اصلا شامل قیمتهای بالای برق نخواهند شد.
مدیرکل دفتر مدیریت انرژی و برنامهریزی امور مشتریان توانیر با تأکید بر اینکه حداقل ۵۰ درصد صرفهجویی در مصرف آب و انرژی پمپهای کشاورزی امکانپذیر است، گفت: هم از طریق بهبود راندمان اجزای الکتریکی و هم از طریق اصلاح سیستم پمپاژ و لولهکشی امکان بهینهسازی مصرف وجود دارد. متاسفانه در همین بخش، شاهد سوءاستفادههای فراوانی هستیم؛ از آبفروشی گرفته تا استفاده از برق یارانهای برای ویلاها و حتی استخراج رمزارز. اینها مصادیق روشنی از بهرهبرداری نادرست از انرژی ارزان در بخش کشاورزی است. ما باید با اجرای سیاستهای کنترلی، کشاورز را نیز متوجه کنیم که این منابع ارزشمند، به این راحتی در اختیارش نیست که هر مقدار دلش خواست مصرف کند.
عبدالامیر یاقوتی، مدیرکل دفتر مدیریت انرژی و برنامهریزی امور مشتریان توانیر، با اشاره به اینکه هدف از اعمال سیاستهای جدید، فشار بر کشاورزان واقعی نیست، گفت: همه ما وظایف خود را در چهارچوب قانون انجام میدهیم. خدا نکرده دنبال این نیستیم که به کشاورز فشار بیاید، این مسائل باید در یک قالب ساماندهی شود. کسی که برای مصارف کشاورزی اقدام میکند، باید متناسب با اقلیم و شرایط خودش عمل کند. برخی با ادعای کشاورزی، قبضهایی به مبالغ ۵۰۰ میلیون، ۷۰۰ میلیون یا حتی یک میلیارد تومان برایشان صادر میشود. سوال اینجاست که آیا میتوان این افراد را از کشاورزان واقعی تشخیص داد؟
ساختار قیمتگذاری پلهای در بخش کشاورزی
وی با توضیح ساختار قیمتگذاری پلهای در بخش کشاورزی، اظهار کرد: الگوی مصرف برای هر کشاورز مشخص است. قیمت برق در الگو حدود ۷۵ تومان به ازای هر کیلووات ساعت است که آنقدر پایین است که در سبد هزینههای کشاورز اصلا تأثیر محسوسی ندارد، اما وقتی از الگو خارج میشود، قیمتها تغییر میکند. از ۱.۳ تا ۱.۶ برابر الگو، قیمت به حدود ۱۵۰۰ تومان افزایش مییابد. اگر مصرف بین ۱.۶ تا دو برابر الگو باشد، نرخ به حدود ۲۶۰۰ تومان میرسد و اگر بیش از دو برابر الگو باشد، قیمت به حدود ۴۵۰۰ تا ۴۶۰۰ تومان خواهد رسید. حالا این اعداد را با ۷۵ تومان مقایسه کنید؛ ذاتا افزایش قابلتوجهی دارند. افزایشهای قابلتوجه قیمت، معمولاً برای کسانی رخ میدهد که بیش از دو برابر الگو مصرف میکنند؛ اینجاست که قیمت بر اساس نرخهای صادراتی یا برق سبز محاسبه میشود و رقمهای سنگین به وجود میآید.
یاقوتی با اشاره به پلههای قیمتی تعیینشده برای بخش کشاورزی، تاکید کرد: برای بخش کشاورزی چهار پله قیمتی تعریف شده است. پله اول تا سقف الگو با نرخ ۷۵ تومان، پله دوم از الگو تا ۱.۳ برابر الگو، پله سوم و بهطور خلاصه، هرچه مصرف از الگو فراتر رود، قیمت به نرخهای آزاد نزدیکتر میشود و همین موضوع باعث میشود قبضهای سنگین برای سوءاستفادهکنندگان صادر شود. بنابراین اگر کشاورزی معتقد است پروانهاش متناسب با نیازش نیست، باید برای اصلاح آن اقدام کند تا دچار هزینههای غیرمتعارف نشود.
هدف اصلی از تغییرات، اصلاح الگوی مصرف است
مدیرکل دفتر مدیریت انرژی و برنامهریزی امور مشتریان توانیر با تأکید بر اینکه هدف اصلی از این تغییرات، اصلاح الگوی مصرف است، تصریح کرد: مهمترین بحث برای ما، اصلاح الگوی مصرف است؛ برای اینکه بدانیم منابع وجود دارد و بتوانیم صرفهجویی و بهینهسازی کنیم. سیستم انتقال آب و انرژی که استفاده میشود، باید با این باور همراه باشد که میتوانیم در کنار هم همکاری کنیم. طبیعتا در یک دورهی کوتاهمدت، به نظرم به اهداف خود خواهیم رسید.
یاقوتی با اشاره به همکاری کشاورزان در تأمین برق پایدار تابستان، گفت: یکی از همکاران عمده ما در تأمین برق پایدار در تابستان، مشترکین کشاورزی هستند. انصافا آنها با ما همکاری میکنند. سیستمهای هوشمندی وجود دارد و به ازای این همکاری، مبلغی از ما دریافت میکنند. بر اساس مصوبه هیئت دولت، برای کسانی که در دوره گرم سال با ما همکاری کنند، بخشودگی در نظر گرفته شده است. این فرصتی است که میتوانیم از این دو سه ماه برای اصلاح سیستم استفاده کنیم.
تغییر قبوض برق چاههای آب
از اول تیرماه قبضهای جدید برای حوزهی کشاورزی صادر شده است، تعرفهها در اردیبهشتماه ابلاغ شد و دو ماه تنفس در نظر گرفته شد تا شرایط برای اجرا فراهم شود. بالاترین قبضی که الان صادر شده، نسبت به قبل تغییر کرده، قبضی که قبلاً ۲۰ یا ۳۰ تومان بوده، الان با حداکثر نرخ، در بدترین شرایط که مصرف بیش از دو برابر الگو باشد، به حدود ۴۵۰۰ تومان رسیده است. این یعنی حدوداً ۱۵۰ تا ۲۰۰ برابر افزایش در بدترین حالت ممکن.
قطعاً حق کشاورز واقعی نیست که با سوءاستفادهکنندهای که به اسم کشاورزی، منابع زیرزمینی و نعمتهای این سرزمین را به غارت میبرد، یکسان دیده شود. آنهایی که به غارت منابع میپردازند، قطعا حقشان است که قبوض سنگین برق دریافت کنند تا بدانند دارند چه میکنند. راهکار تشخیص این دو گروه بسیار ساده است پروانهای که آب منطقهای صادر میکند، مشخص میکند که هر کشاورز چقدر قدرت و ساعت مجاز برای برداشت آب دارد. اگر پروانهای به درستی صادر شده باشد، کسانی که خارج از الگو مصرف میکنند، همان سوءاستفادهکنندگان هستند.
پروانه بهرهبرداری کشاورز چگونه محاسبه میشود
احتمال دارد از هر دو طرف اشکالاتی وجود داشته باشد. بهترین راه این است که کشاورزان به مرجع صادرکننده پروانه مراجعه کنند و در چارچوب مشخصشده، پروانه خود را اصلاح کنند. مثلا اگر پروانه میگوید پمپ شما ۱۰ کیلووات قدرت دارد و میتواند ۴۰۰ ساعت در ماه کار کند، اما کشاورز به ۶۰۰ ساعت یا ۲۰ کیلووات نیاز دارد، باید این موضوع را اصلاح کند. وقتی پروانه اصلاح شود، همهچیز سر جای خودش قرار میگیرد. کسانی که مستندات درستی ارائه دهند، طبیعتا شامل قیمتهای بالا نمیشوند، اما کسانی که بیش از حد مجاز مصرف میکنند، با قیمتهای بالاتر مواجه خواهند شد.
طبق دستورالعمل اگر مشترکی بیش از پنج ساعتی که دولت تعیین کرده با ما همکاری کند، به اندازه نرخ تأمین برق، پاداش به او تعلق میگیرد. این جدای از سایر موارد است. بر اساس مصوبات، بهای برق این مشترکان میتواند شامل تمام نرخهای موجود در آییننامه باشد. هر چقدر در روز پنج ساعت با ما همکاری کنند، شامل این مزایا میشوند، مگر آنهایی که مجوز دارند و تعدادشان بسیار محدود است.
کسانی که پروانهشان زیر ۱۹ ساعت است، با کاهش پنج ساعته مشکلی ندارند. اگر این مشترکین با ما همکاری کنند، قبوض برقشان بر اساس دستورالعملهای موجود محاسبه میشود. حتی اگر مصرفشان بالاتر از الگو باشد، در دوره گرم سال، تفاوت چندانی در قیمت ندارد. بعد از شهریور که محدودیتها برداشته میشود، اگر مشترکی همکاری کرده باشد، بخشی از مبلغ برقش بخشوده میشود.اگر پروانه بهرهبرداری یک کشاورز ۲۲ ساعت باشد و ما پنج ساعت قطعش شود، سه ساعت مازاد آن با نرخ تأمین برق به صورت تشویقی محاسبه میشود. بنابراین سیاستها در راستای مدیریت مصرف انرژی نه فشار به کشاورزان.