چرا بورس ایران از مسیر جهانی فاصله دارد؟

به گزارش سرمایه فردا، طلا در اقتصاد جهانی و ایران همواره به‌عنوان یک دارایی امن شناخته می‌شود. ویژگی اصلی آن این است که ارزش ذاتی و تقاضای جهانی باعث می‌شود بازدهی آن هیچ‌گاه به صفر نرسد. حتی در دوره‌های رکود یا بحران‌های مالی، طلا به‌عنوان پناهگاه سرمایه عمل کرده و توانسته ارزش خود را حفظ کند. در ایران نیز با وجود نوسانات نرخ ارز و تورم بالا، طلا همواره توانسته بازدهی مثبت یا دست‌کم حفظ ارزش را برای سرمایه‌گذاران به همراه داشته باشد.

سهام در بورس ایران؛ بازدهی منفی در سایه ناکارآمدی در مقابل، سهام شرکت‌ها در بورس ایران با مشکلات جدی مواجه‌اند. بسیاری از نمادها پس از مدتی نه‌تنها بازدهی مثبت ندارند بلکه وارد محدوده منفی می‌شوند. این موضوع برخلاف تجربه بازارهای جهانی است؛ چراکه در بورس‌های معتبر دنیا، شاخص‌ها معمولاً در یک کانال مشخص حرکت می‌کنند و در بازه‌های پنج‌ساله شاهد رشد پایدار هستند. اما در ایران، به‌رغم تورم بالای ۵۰ درصدی، بورس نتوانسته همگام با تورم حرکت کند و سرمایه‌گذاران را در برابر کاهش قدرت خرید محافظت کند.

چرا بورس ایران متفاوت است؟ تحلیلگران چند عامل اصلی را برای این تفاوت برمی‌شمارند:

• ساختار ناکارآمد بازار سرمایه: دخالت‌های دولتی در قیمت‌گذاری، نبود شفافیت مالی و ضعف در نظارت باعث شده بسیاری از شرکت‌ها نتوانند عملکرد واقعی خود را در بازار نشان دهند.
• ریسک‌های سیاسی و اقتصادی: تحریم‌ها، بی‌ثباتی سیاست‌های اقتصادی و تغییرات ناگهانی در قوانین، فضای سرمایه‌گذاری را پرریسک کرده است.
• عدم همگامی با تورم: در شرایطی که تورم سالانه حدود ۵۰ درصد است، انتظار می‌رود بورس به‌عنوان بازوی تأمین مالی و سپر تورمی عمل کند؛ اما به دلیل ضعف ساختاری، این نقش محقق نشده است.
• بی‌اعتمادی سرمایه‌گذاران: تجربه زیان‌های سنگین در سال‌های اخیر باعث شده بخش بزرگی از سرمایه‌گذاران خرد از بازار خارج شوند و نقدینگی به سمت بازارهای موازی مانند طلا و ارز حرکت کند.

مقایسه با بازارهای جهانی در بازارهای جهانی، بورس‌ها معمولاً در بازه‌های پنج‌ساله رشد پایدار دارند و شاخص‌ها به‌طور میانگین بازدهی مثبت ارائه می‌دهند. حتی در دوره‌های بحران، سیاست‌های حمایتی دولت‌ها و بانک‌های مرکزی مانع از سقوط طولانی‌مدت بازار می‌شود. این در حالی است که بورس ایران در سال‌های اخیر در یک کانال نوسانی گرفتار شده و نتوانسته مسیر رشد پایدار را طی کند.

جمع‌بندی تفاوت اصلی میان طلا و سهام در ایران این است که طلا همواره ارزش خود را حفظ کرده و بازدهی آن هیچ‌گاه به صفر نمی‌رسد، در حالی که سهام بسیاری از شرکت‌ها در بورس ایران به دلیل مشکلات ساختاری و اقتصادی، بازدهی منفی دارند. این وضعیت نشان می‌دهد که بازار سرمایه ایران نیازمند اصلاحات جدی در ساختار، شفافیت و سیاست‌گذاری است تا بتواند همگام با تورم و شرایط اقتصادی، نقش واقعی خود را در تأمین مالی و حفظ ارزش سرمایه ایفا کند.