شیوع بیماری‌های گوارشی بهار ۱۴۰۵

سارا خادمی:  با نزدیک شدن به فصل تابستان و بالا رفتن دمای هوا، فقط گرمازدگی نیست که ما را تهدید می‌کند. در واقع تابستان فصل اوج گرفتن بیماری‌هایی است که مستقیم به سیستم گوارش ما حمله می‌کنند. از مسمومیت‌های ساده غذایی گرفته تا بیماری‌های خطرناکی مثل وبا و حصبه، همگی در این فصل کمین کرده‌اند. دکتر قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، در هشدارهای اخیر خود به مواردی اشاره می‌کند که رعایت نکردن آنها می‌تواند یک سفر یا یک دورهمی ساده تابستانی را به یک خاطره تلخ بیمارستانی تبدیل کند.

‌چرا در تابستان بیشتر مریض می‌شویم؟

دمای بالا بهترین فرصت برای رشد میکروب‌ها و باکتری‌هاست. مواد غذایی که در دمای محیط می‌مانند، به سرعت به بمب‌های ساعتی تبدیل می‌شوند. مرادی معتقد است که اصلی‌ترین راه انتقال این بیماری‌ها از طریق دهان و دست‌های آلوده است. او می‌گوید بیماری‌هایی مثل اسهال خونی یا غیرخونی، وبا، مسمومیت‌های غذایی و حصبه به طور معمول با خوردن آب و غذای آلوده ایجاد می‌شوند. در واقع هر چیزی که ما می‌خوریم یا می‌نوشیم، اگر پروتکل‌های بهداشتی را طی نکرده باشد، می‌تواند ناقل هزاران میکروب باشد که در بدن ما شروع به فعالیت می‌کنند.

فرمول طلایی پخت و پز

یکی از مهم‌ترین نکاتی که مرادی روی آن تاکید دارد، نحوه پخت و پز غذاست. او می‌گوید پخت و پز باید به نحوی انجام شود که تمام قسمت‌های غذا به دمای حداقل ۷۰ درجه سانتی‌گراد برسد. این یعنی نیم پز بودن گوشت یا گرم نکردن درست غذای مانده، می‌تواند خطرناک باشد. میکروب‌ها در دمای پایین پخت زنده می‌مانند و به محض ورود به بدن، فعالیت خود را شروع می‌کنند. همچنین او تاکید می‌کند که سالم سازی و ضدعفونی سبزیجات پیش از مصرف ضروری است و این کار باید در طی چهار مرحله دقیق انجام شود تا تمام انگل‌ها و آلودگی‌ها از بین برود.

سپری که هیچ جایگزینی ندارد

شاید ساده به نظر برسد، اما شستن دست‌ها از دیدگاه این پزشک، کلیدی‌ترین راه پیشگیری است. مرادی می‌گوید شستن دست‌ها با آب خالی به هیچ وجه کافی نیست. دست‌ها باید حتما با آب و صابون و حداقل به مدت ۲۰ ثانیه شسته شوند. او زمان‌های طلایی برای شستن دست‌ها را این طور لیست می‌کند: پیش از تهیه یا خوردن غذا، پیش از غذا دادن به کودکان، پس از استفاده از سرویس بهداشتی، پس از تعویض پوشک یا شستن کودک و پس از مراقبت از فردی که دچار اسهال شده است. اگر در جایی هستید که آب و صابون نیست، حتما از محلول‌های ضدعفونی کننده که حداقل ۶۰ درصد الکل دارند استفاده کنید و آن را هم ۲۰ ثانیه روی دست‌ها بمالید.

پاسخ علمی به یک باور غلط

در دوران کرونا همه ما به ماسک عادت کرده بودیم حالا گروهی در فضای مجازی مدعی شده‌اند که استفاده از ماسک می‌تواند حتی از بیماری‌های گوارشی هم جلوگیری کند. با این وجود دکتر مرادی این ادعا را رد کرده و می‌گوید؛ استفاده از ماسک برای پیشگیری از عفونت‌های گوارشی هیچ اثری ندارد. چون این بیماری‌ها از طریق هوا منتقل نمی‌شوند، بلکه از راه خوردن و آشامیدن یا تماس دست آلوده با دهان وارد بدن می‌شوند. پس به جای اینکه در گرمای تابستان نگران ماسک زدن برای جلوگیری از اسهال و وبا باشید، تمرکزتان را روی شستن مکرر دست‌ها بگذارید؛ چون آلودگی دست‌ها علت اصلی انتقال این بیماری‌هاست.

اولین گام بعد از ابتلا

اگر خدای نکرده دچار علائم شدید، مرادی مهم‌ترین اقدام را «جبران مایعات» می‌داند. وقتی فرد دچار اسهال می‌شود، بدن به سرعت آب و املاح حیاتی‌اش را از دست می‌دهد. بهترین راه، نوشیدن محلول‌های سرم خوراکی یا همان پودرهای او آر اس (ORS) است. این کار باید به سرعت شروع شود و بهتر است تحت نظر کادر درمان باشد. یک نکته بسیار مهم برای مادران: اگر کودک شیرخواره دچار اسهال شد، به هیچ وجه شیر مادر را قطع نکنید و تغذیه با شیر مادر باید با قدرت ادامه یابد. همچنین رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت هشدار می‌دهد که هرگز بدون نسخه پزشک سراغ آنتی بیوتیک‌ها یا قرص‌های ضد اسهال نروید، چون ممکن است وضعیت را بدتر کنند.

معجون خانگی برای جایگزینی او آر اس

گاهی ممکن است پودر آماده در دسترس نباشد. به گفته پزشکان اگر پودر او آر اس ندارید، می‌توانید این محلول را خودتان در خانه درست کنید: ۶ قاشق چای خوری شکر را با نصف قاشق چای خوری نمک در یک لیتر آب جوشیده سرد شده کاملا حل کنید و به بیمار بدهید. این محلول می‌تواند تا رسیدن به مراکز درمانی، جلوی از دست رفتن شدید آب بدن را بگیرد و جان بیمار، به خصوص کودکان را نجات دهد.

قوانین سختگیرانه برای مبتلایان به اسهال حاد

اگر به اسهال مبتلا شدید، نسبت به دیگران مسئول هستید. دکتر مرادی معتقد است کسی که دچار اسهال حاد است، نباید در زمان بیماری و حتی تا ۴۸ ساعت بعد از خوب شدن علائم، غذا درست کند یا در آشپزخانه باشد. اگر شغل فرد در مدرسه، مهدکودک یا مراکز تهیه غذاست، حتما باید در خانه بماند. کودکان بیمار هم نباید به مهدکودک، استخر یا مراکز بازی بروند؛ چون این عفونت‌ها به شدت مسری هستند و می‌توانند یک شهر را درگیر کنند.

عفونت‌های گوارشی چقدر خطرناک و مسری هستند؟

میکروب‌ها از طریق مدفوع و استفراغ بیمار دفع می‌شوند و به راحتی از طریق دست‌ها و سطوح آلوده به دیگران منتقل می‌شوند. دکتر مرادی هشدار می‌دهد که زندگی در مکان مشترک، استفاده از دستشویی مشترک، ظروف غذای مشترک یا حتی خوردن باقی مانده غذای فرد بیمار، از راه‌های اصلی انتقال عفونت به بقیه اعضای خانواده است. پس در خانه‌ای که یک نفر مریض است، باید پروتکل‌های بهداشتی ده برابر بیشتر رعایت شود.