سقوط آزاد صادرات نفت ایران

آزاد کلهر: صادرات نفت ایران در ماه می ۲۰۲۶ به پایین‌ترین سطح خود از اوایل سال ۲۰۲۰، یعنی اوج کارزار «فشار حداکثری» دولت اول ترامپ، سقوط کرده است. بر اساس داده‌های شرکت‌های ردیابی نفتکش، ایران تنها حدود ۲۰۹ هزار بشکه در روز نفت خام و میعانات گازی صادر کرده است. این رقم در مقایسه با ۱.۳۴ میلیون بشکه در روز آوریل، کاهشی ۸۴ درصدی و نسبت به صادرات ۱.۹۰ میلیون بشکه‌ای مارس، سقوطی ۸۹ درصدی را نشان می‌دهد. محاصره دریایی آمریکا که از ۱۳ آوریل اجرایی شده، صادرات ایران را تقریباً به صفر رسانده و زنگ خطر کمبود نفت قابل ارسال به چین، بزرگترین خریدار ایران، را به صدا درآورده است.

محاصره دریایی؛ خفقانی بر خلیج فارس

تصویر صادرات نفت ایران در ماه مه، تصویری از یک فروپاشی کامل است. داده‌های شرکت تحلیل داده Vortexa نشان می‌دهد که صادرات نفت خام و میعانات گازی ایران در این ماه به میانگین ۲۰۹ هزار بشکه در روز رسیده است . شرکت دیگر، Kpler، رقم را کمی بالاتر، حدود ۲۶۰ هزار بشکه در روز تخمین زده است، اما تأکید دارد که این رقم همچنان پایین‌ترین سطح در شش سال اخیر محسوب می‌شود و به دوران اوج تحریم‌های دولت اول ترامپ (۲۰۱۹-۲۰۲۰) بازمی‌گردد .

این سقوط آزاد، نتیجه مستقیم محاصره دریایی آمریکاست که از تاریخ ۱۳ آوریل ۲۰۲۶ و به دستور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، اجرایی شد. بر اساس این دستور، نیروی دریایی آمریکا هرگونه تردد دریایی به مقصد یا مبدأ بنادر ایران را در خلیج فارس و دریای عمان متوقف کرده است . تنها کشتی‌هایی که به بنادر غیرایرانی در امارات، عربستان یا سایر کشورهای حوزه خلیج فارس تردد می‌کنند، از این قاعده مستثنا هستند. هدف واشنگتن، قطع شریان اصلی درآمدی تهران، یعنی صادرات نفت، اعلام شده است .

ذخایر شناور؛ ۱۴۷ میلیون بشکه در حبس

یکی از پیامدهای فوری این محاصره، تشکیل صف‌های طولانی از نفتکش‌های حامل نفت ایران در آب‌های بین‌المللی و خلیج فارس است. ایران در ماه‌های اولیه جنگ و حتی پس از آغاز محاصره، تلاش می‌کرد نفت خود را روی آب‌های آزاد نگه دارد و با امید به شکستن محاصره یا مذاکره، آن را به خریداران نرساند. اما آمارها نشان می‌دهد که ذخایر شناور ایران به جای افزایش، در حال کاهش است.

طبق داده‌های شرکت Kpler، حجم ذخایر شناور نفت ایران از حدود ۱۹۰ میلیون بشکه در اواخر آوریل به ۱۴۷ میلیون بشکه در حال حاضر کاهش یافته است . دلیل این کاهش دو چیز است: اول، کاهش تولید نفت ایران در پی تعطیلی چاه‌ها و عدم امکان صدور؛ دوم، ادامه خروج تدریجی برخی محموله‌ها به مقصد چین. با این حال، از این ۱۴۷ میلیون بشکه، حدود ۶۷ میلیون بشکه در داخل خلیج فارس و دریای عمان سرگردان مانده و عملاً امکان عبور از محاصره و رسیدن به خریداران را ندارند . تحلیلگران معتقدند پشت خط محاصره، حدود ۵۵ تا ۶۷ میلیون بشکه نفت در تله افتاده است .

چین؛ مشتریِ سرد

در این میان، بزرگترین و شاید تنها خریدار باقی‌مانده نفت ایران، چین است. اما حتی این مشتری سنتی نیز روزبه‌روز سردتر می‌شود. واردات نفت خام ایران توسط چین در ماه مه به ۱.۱۰ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است که پایین‌ترین سطح از ژانویه ۲۰۲۵ محسوب می‌شود .

دلایل این کاهش دوگانه است. اول، تقاضای داخلی چین در حال کاهش است. پالایشگاه‌های خصوصی چین (که اصطلاحاً «کتری‌های سفالی» نامیده می‌شوند) که خریداران اصلی نفت تحریمی ایران هستند، با کاهش حاشیه سود و افزایش ذخایر سوخت، مجبور به کاهش ظرفیت پالایش خود شده‌اند . دوم، پکن به وضوح از تشدید تحریم‌ها و درگیری در خلیج فارس هراس دارد و ترجیح می‌دهد ریسک خود را مدیریت کند. شواهد نشان می‌دهد که نفتکش‌های حامل نفت ایران، که پیش از این مستقیماً به سمت بنادر چین حرکت می‌کردند، اکنون در سنگاپور و آب‌های بین‌المللی سرگردان‌اند و منتظر دستور برای تخلیه هستند . جالب توجه آنکه، حتی قیمت نفت سبک ایران برای اولین بار در دو ماه اخیر به جای حق بیمه، با تخفیف نسبت به نفت برنت عرضه شده است.

زنگ خطر برای آینده

وضعیت فعلی، بسیار شکننده است. هومایون فلکشاهی، تحلیلگر Kpler، هشدار داده است که اگر محاصره دریایی برای دو ماه دیگر نیز ادامه پیدا کند، ایران عملاً با کمبود نفت قابل ارسال به چین مواجه خواهد شد . به عبارت دیگر، نه تنها مشتریای برای نفت موجود نیست، بلکه نفت تازه‌ای هم برای فروش وجود نخواهد داشت. این یعنی توقف کامل صادرات و از دست رفتن شریان اصلی درآمد ارزی.

چنین وضعیتی پیامدهای گسترده‌ای دارد. از یک سو، کاهش صادرات نفت ایران به کمترین میزان در شش سال اخیر، باعث شده است که کل تولید اوپک به پایین‌ترین سطح خود از سال ۲۰۰۰ برسد . از سوی دیگر، هر بشکه‌ای که از بازار جهانی حذف می‌شود، به کمبود عرضه دامن می‌زند و قیمت‌های جهانی را در سطوح بالا نگه می‌دارد. ایران تخمین زده است که در فروردین و اردیبهشت امسال، نزدیک به ۶ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی خود را به دلیل محاصره از دست داده است . با ادامه این روند و در صورت عدم دستیابی به توافق سیاسی، این رقم می‌تواند بسیار سریع‌تر و بزرگ‌تر شود. به نظر می‌رسد حلقه محاصره تنگ‌تر از همیشه شده و گزینه‌های پیش روی تهران روزبه‌روز محدودتر می‌شوند.