آزاد کلهر: در روزهایی که آتشبس شکننده میان ایران و آمریکا نفسهای آخر خود را میکشد، تحرکات دیپلماتیک و نظامی در منطقه به اوج خود رسیده است. وزیر کشور پاکستان برای دومین بار در کمتر از یک هفته راهی تهران شده تا میانجیگری برای صلح را به سرانجام برساند. در همین حال، مجلس سنای آمریکا در اقدامی کمسابقه، اختیارات نظامی ترامپ علیه ایران را محدود کرده است. در چنین فضای پیچیدهای، نشریه «نیوزویک» در تحلیلی جامع، پنج سناریوی محتمل برای آینده رویارویی ایران و آمریکا ترسیم کرده است. سناریوهایی که از «بازگشت حملات نظامی» تا «آتشبس صوری» را شامل میشود. این گزارش به تشریح این سناریوها و تحلیل شواهد میدانی میپردازد.
به گزارش نیوزویک، یکی از محتملترین سناریوها این است که آمریکا بار دیگر به حملات نظامی روی آورد تا ایران را مجبور به بازگشت به میز مذاکره با شروط بهتر کند. این سناریو زمانی تقویت میشود که دونالد ترامپ صراحتاً اعلام کرده است که نیروهای آمریکایی «آمادهاند تا در صورت عدم دستیابی به توافق قابل قبول، در یک لحظه، یک حمله تمامعیار و بزرگمقیاس به ایران انجام دهند» . اختلافات عمیق بر سر برنامه هستهای ایران (از جمله میزان غنیسازی و وضعیت تأسیسات هستهای) میتواند بهانه کافی برای واشنگتن باشد تا به جای مذاکره، راه فشار نظامی را در پیش گیرد. با این حال، همانطور که نیوزویک هشدار میدهد، «تشدید حملات» میتواند به یک «آزمون دائمی» تبدیل شود که در آن ترامپ برای حفظ اعتبار تهدیدهای خود، مجبور به اثبات مداوم قدرت باشد . یک کمپین جدید بمباران ممکن است به یک توافق محدود درباره آزادی ناوبری یا مکانیسمهای بازرسی منجر شود، اما دستیابی به توافق جامع بر سر برنامه هستهای را دشوارتر خواهد کرد.
پایدارترین سناریو از نظر نیوزویک این است که ایران پیش از آغاز یک جنگ گسترده، با یک راهکار سیاسی موافقت کند. در این سناریو، تهران با میانجیگری کشورهایی مانند پاکستان و قطر، امتیازاتی در مورد برنامه هستهای یا ناوبری دریایی ارائه میدهد که خواستههای هر دو طرف را برآورده سازد . شواهد میدانی نشان میدهد که پاکستان به طور جدی وارد عمل شده است. وزیر کشور پاکستان در کمتر از یک هفته دو بار به تهران سفر کرده و با رئیسجمهور پاکستان و فرمانده سپاه دیدار کرده است . هدف اسلامآباد «تقویت آتشبس و متقاعد کردن هر دو طرف برای برگزاری دور دیگری از مذاکرات مستقیم» است . سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز تأیید کرده است که «دیدگاههای طرف آمریکایی» را دریافت و در حال بررسی آنهاست . با این حال، نیوزویک تأکید میکند که موفقیت این سناریو منوط به فرمولی است که به ایران اجازه ندهد احساس «تسلیم» کند و همزمان به ترامپ فرصت اعلام پیروزی را بدهد.
نیوزویک سناریوی سوم را «واقعبینانهترین سناریوی منفی» توصیف میکند: تبدیل شدن جنگ به یک وضعیت فرسایشی مزمن. در این حالت، ما شاهد یک «چرخه معیوب» از حملات آمریکا، پاسخهای ایران، اختلال در کشتیرانی و سپس بازگشت به میانجیگری خواهیم بود . هر طرف ادعا خواهد کرد که اوضاع را تحت کنترل دارد. با وجود برتری نظامی آشکار آمریکا، نیوزویک تأکید میکند که ایران برای آسیب زدن به منافع واشنگتن نیازی به برابری نظامی ندارد. ایران تنها با بسته یا ناپایدار نگه داشتن تنگه هرمز، میتواند نبرد را به یک «جنگ فرسایشی اقتصادی» تبدیل کند . در چنین وضعیتی، ایران با کاهش صادرات و فشار بر بخش انرژی خود مواجه میشود، در حالی که واشنگتن با افزایش قیمت انرژی، فشار متحدانش و پرسشهای فزاینده درباره هزینههای جنگ باز روبرو خواهد بود. با طولانی شدن تقابل، بحران به تدریج از یک آزمون قدرت نظامی به یک آزمون «تابآوری اقتصادی» تبدیل میشود .
نیوزویک این سناریو را «خطرناکترین» گزینه مینامد: ورود علنی کشورهای حوزه خلیج فارس به جنگ در کنار آمریکا. این به معنای تبدیل درگیری به یک «جنگ منطقهای تمامعیار» با تمام هزینههای انسانی و اقتصادی آن است . شواهدی وجود دارد که نشان میدهد برخی کشورهای عربی ممکن است به سمت این سناریو حرکت کنند. روزنامه وال استریت ژورنال گزارش داده است که امارات متحده عربی و عربستان سعودی به دنبال پروژههای مشترک نظامی با آمریکا برای مقابله با ایران هستند. این در حالی است که برخی از تحلیلگران بینالمللی به نقل از دیپلماتهای غربی و عربی مدعی وجود «دسیسه امارات» برای حمله مشترک به ایران شدهاند. همچنین، پس از هدف قرار گرفتن منطقهای نزدیک به نیروگاه هستهای براکه امارات توسط پهپادها، تنشها افزایش یافته و به کشورهای عربی بهانه قویتری برای پاسخ یا حمایت از عملیات آمریکا داده است . ورود مستقیم متحدان خلیج فارس، «فضای مانور سیاسی ترامپ» را کاهش خواهد داد، زیرا مدیریت ائتلافها خود به بخشی از جنگ تبدیل میشود .
آخرین سناریو که نیوزویک آن را «محتملترین گزینه» میداند، تداوم یک آتشبس ظاهری و صوری است. در این وضعیت، تحریمها، محاصره دریایی، تنش در تنگه هرمز، حملات سایبری و حملات پهپادی بدون اعلام یک جنگ همهجانبه ادامه خواهد یافت. به عبارت دیگر، «جنگ در سایه آتشبس» ادامه پیدا میکند. نیوزویک معتقد است این مسیر ممکن است «مطلوبترین» گزینه برای ترامپ باشد، زیرا به او اجازه میدهد بدون نیاز به اتخاذ تصمیم فوری جنگ یا صلح، فشار را حفظ کند . این وضعیت «عجیب» باعث میشود که حتی با وجود حفظ آتشبس، درگیری به طور مؤثر ادامه یابد . از سوی دیگر، ایران با انباشته شدن نفت در مخازن، کاهش درآمدهای ارزی و تهدید توانایی خود در تأمین حقوق کارمندان و خدمات عمومی، با بحرانی فزاینده مواجه خواهد شد . این سناریو در حالی مطرح میشود که ترامپ اذعان کرده آتشبس «روی دستگاه احیای کامل» قرار دارد . با این حال، «آتشبس صوری» کمهزینهترین گزینه برای هر دو طرف است. آمریکا بدون درگیر شدن در یک جنگ زمینی پرهزینه، میتواند به اعمال فشار اقتصادی ادامه دهد، و ایران نیز میتواند با حفظ وضعیت موجود، از یک درگیری تمامعیار که ممکن است به فروپاشی رژیم منجر شود، اجتناب کند.
هر پنج سناریوی نیوزویک در شرایطی مطرح میشوند که شواهد متناقضی از عزم طرفین برای جنگ یا صلح به چشم میخورد. از یک سو، وزیر کشور پاکستان به عنوان میانجی، رفتوآمدهای فشردهای بین تهران و واشنگتن دارد و ایران تأیید کرده که پیشنهاد جدید آمریکا را دریافت کرده است . ترامپ نیز از احتمال دستیابی به توافق در «مراحل نهایی» سخن میگوید . از سوی دیگر، سناتورهای آمریکایی با تصویب قطعنامهای، اختیارات نظامی ترامپ را محدود کردهاند . اما مهمتر از همه، واقعیت میدانی حاکی از تداوم «وضعیت نه جنگ، نه صلح» است: تحریمها، محاصره دریایی، تنش در تنگه هرمز و حملات پهپادی متوقف نشدهاند. این وضعیت «آتشبس صوری» به نظر میرسد محتملترین سناریویی باشد که نیوزویک ترسیم کرده است. آینده روشن نیست، اما آنچه قطعی به نظر میرسد این است که منطقه برای یک دوره طولانی و طاقتفرسا در «منطقه خاکستری» باقی خواهد ماند؛ نه صلح پایدار، نه جنگ تمامعیار، بلکه ترکیبی از هر دو.
برخی شرکتهای بورسی با رشد چشمگیر سود، برخی دیگر با افزایش سرمایه و برخی نیز…
روایت کشف صدها نگاتیو از دل گنجهای قدیمی است؛ تصاویری که حبیب فرشباف، معلم سپاه…
در شرایط پساجنگ، گروههای داروسازی، غذایی، زراعت و سیمان به دلیل تقاضای پایدار، توانایی افزایش…
متهم قمهای هم همراه داشت که با آن به علی ضرباتی زد که باعث شکستگی…
عملکرد بازار در روز بازگشایی، فراتر از انتظارات بود؛ نه به دلیل تقاضای فراگیر، بلکه…
سردار آزمون بلافاصله پس از خط خوردن از تیم ملی ایران، در تصویر پروفایل اینستاگرام…