حامد شایگان: این روزها که کشتیها در بنادر جنوب لنگر انداختهاند و تنگه هرمز به روی تجارت دریایی بسته است، آمریکا منتظر فلج شدن تجارت ایران و فروپاشی اقتصادی است. درحالی که تنوع و گستره مسیرهای جایگزین در ایران میتواند معادلات تجارت ایران را برای همیشه عوض کند. یکی از این مسیرها کریدور حملونقل شرق است.
ایران با توسعه مسیر تجاری عملا ترانزیت کالا از بندر گوادر پاکستان را آغاز کردهاست. در این مسیر پروژه راهآهن چابهار-زاهدان، همان رویای ۱۵ ساله که خیلیها دیگر به آن امیدی نداشتند، حالا رنگ واقعیت به خود گرفته است. هرچند فعلا تجارت ریلی از این مسیر انجام نمیشود، اما این کریدور شرقی که بندر اقیانوسی چابهار را به شبکه سراسری ریلی وصل میکند، در صورت ادامه تحریمهای آمریکا علیه ایران، میتواند نقش جدی ایفا کند.
دهههاست که قلب تجارت ایران در جنوب میتپید. خلیج فارس و تنگه هرمز، شاهرگ حیاتی صادرات نفت و واردات کالاهای اساسی بودند. اما جنگ رمضان یک حقیقت تلخ را رو کرد که در صورت تنشهای نظامی این منطقه ریسک بالایی دارد. اخیرا محاصره دریایی، روی صادرات نفت و واردات کالاهای اساسی تاثیر منفی گذاشت.
در چنین روزهایی، همه نگاهها به مسیرهای جایگزین به سمت شرق دوخته شد. چراکه عمده واردات و صادرات ایران با چین است و حالا که ایران امارات را از فهرست کشورهای با همکاری تجاری حذف کرده به دنبال جایگزین کردن پاکستان است و احتمالا بندر گوادر نیز نقش بندر جبل علی را ایفا خواهد کرد. به همین دلیل کریدور شرق نقش موثری در معادلات اقتصادی ایران ایفا خواهد کرد، این کریدور از بندر اقیانوسی چابهار شروع میشود، با خطوط ریلی به زاهدان میرسد،
از آنجا به شبکه ریلی سراسری متصل میشود و نهایتاً به آسیای میانه، افغانستان و حتی چین راه پیدا میکند. پروژهای که ۱۵ سال درگیر تأمین مالی و موانع فنی بوده، حالا در دولت چهاردهم با سرعتی بیسابقه در حال تکمیل است. هرچند در مقطع کنونی پاکستان نمیتواند به دلیل ضعف نهادهای مالی به هاب توسعه تجارت بدل شود اما در ادامه زیرساختهای لازم نیز در این منطقه شکل میگیرد.
کالایی که از طریق کشتی حمل میشود برای ورود به ایران محتاج عبور از ناوهای آمریکایی در تنگه هرمز است حالا از طریق زمینی وارد میشوند، حالا برخی کشتیها نیز با عبور از محاصره میتواند کالا را از بندر چابهار سوار قطار کرده و از طریق ریل به سراسر کشور برسد. این دقیقاً همان چیزی است که پروژه راهآهن ۶۳۴ کیلومتری چابهار-زاهدان قرار است محقق کند. این خط آهن، بندر شهید بهشتی چابهار را مستقیماً به شبکه ریلی سراسری کشور متصل میکند و ایران را به یکی از حلقههای اصلی کریدور شمال-جنوب تبدیل مینماید.
در شمال کشور، دریای خزر به عنوان یک مسیر ترانزیتی حیاتی، از محدوده محاصره آمریکا خارج است و ایران با تکیه بر آن، روابط تجاری خود با روسیه، قزاقستان و ترکمنستان را حسابی گسترش داده است. تازهترین خبر این است که ایران در شمال کشور نیز با یک بندر خارجی همکاری داشته باشد تا از این طریق بتواند در واردات و صادرات کالا تسهیل ایجاد کند.
در حال حاضر برخی کشتیها بین بنادر ایران و آکتائو قزاقستان تردد میکنند، زنجیره تأمین گوشت قرمز و دام زنده را از آسیای میانه به ایران آسانتر کردهاند. در کنار آن، کریدور ریلی اینچهبرون در استان گلستان هم برای ترانزیت کالا از قزاقستان به ایران، مدام فعال است و به یک جایگزین مطمئن برای مسیرهای جنوبی تبدیل شده است.
تکمیل پروژههای ریلی یک «اعلام استقلال ترانزیتی» است. ایران با تکمیل این کریدور، عملاً دارد نفوذ رقبا را در اختیار دارند، خنثی میکند و خودش به هاب ترانزیتی منطقه وصل میشود. البته هنوز چالشهایی وجود دارد. هزینه پروژههای حملونقل هزینه سنگینی دارند، اما بازگشت سرمایه آن در درازمدت، تقریباً قطعی به نظر میرسد. با عملیاتی شدن این خط، هزینههای سرسامآور حمل کالا از جادههای فرسوده جنوب شرق که در جنگ حسابی آسیب دیدند، به شدت پایین میآید و امنیت زنجیره تأمین چند برابر میشود.
با تکمیل این پروژه، یک تحول بزرگ دیگر هم رقم خواهد خورد: «انتقال بار از جاده به ریل». الان حجم عظیمی از کالا، مخصوصاً کالاهای اساسی و کانتینری، با کامیون بین استانها جابهجا میشود. این روش هم هزینهبر است، هم زمانبر و در شرایط جنگی که سوخت گران شده و راهها ناامناند، حسابی ریسکپذیر شده است. تحلیلگران اقتصادی پیشبینی میکنند که بعد از تکمیل این کریدور شرقی، ظرفیت حمل بار ریلی ایران تا ۲۰میلیون تن در سال افزایش پیدا کند. یعنی هزاران کامیون فرسوده از جادهها خارج میشوند و مصرف سوخت و استهلاک خودروها پایین میآید.
طبق برنامه، با برقراری خطوط منظم ریلی از چابهار به سرخس در مرز ترکمنستان و از آنجا به کشورهای مستقل همسود، زمان حمل کالا از هند به روسیه از ۳۰ روز فعلی به ۱۵ روز کاهش خواهد یافت. این یعنی ایران دارد تجارت منطقه را از نو طراحی میکند و میخواهد سهم خود را از کیک حملونقل جهانی حسابی بالا ببرد.
در حال حاضر خورشید تجارت از شرق ایران طلوع کردهاست.
تکمیل راهآهن چابهار-زاهدان و تقویت ناوگان دریای خزر، دو بال اصلی این تحول بزرگ هستند. ایران در آستانه تبدیل شدن به «دروازه متنوع تجاری» است. این موضوع استراتژی مبتنی بر دور زدن تحریم را تسهیل و جهش اقتصادی از طریق ترانزیت را تقویت میکند.
این کریدور شرق و شمال- جنوب میتواند در روزهای تنش، یک خط نجات حیاتی برای اقتصاد ایران باشد و در روزهای صلح، یک منبع درآمد ارزی پایدار برای کشور ایجاد کند. ایرانی که شرقش را جدی بگیرد، هرگز در محاصره نمیماند و به نظر میرسد این بار، قضیه جدی است. چرا که آمارها تردیدی باقی نمیگذارند
در این گفتوگو، کارگردان «ژوژمان» درباره خلق موقعیتهایی که هم میخندانند و هم به فکر…
کشورهای تحریمی و درحال توسعه با ایجاد استیبلکوین ملی به دنبال استقلال مالی و تقویت…
مواد اولیه وارداتی، بستهبندی لوکس و نوسانات ارزی فشار قابل توجهی بر قیمت نهایی ماسکها…
ریتم آهسته سریال بدنام، هم نقطه قوت آن در شخصیتپردازی است و هم چالشی جدی…
کمیسیون بهداشت مجلس هشدار داده که تاخیر در تخصیص ارز، زنجیره تامین داروی را مختل…
بزرگترین توافقهای پردازشی تاریخ صنعت هوش مصنوعی رقم خوردهاست درحالی که در هفتههای اخیر هوش…