بمباران میراث هزاره‌ها

به گزارش سرمایه فردا، بمباران از آسمان تهران هدف تنها پایگاه نظامی یا تأسیسات انرژی نبوده بلکه بمب‌ها بر مجموعه فرهنگی-تاریخی سعدآباد نیز فرود آمدند؛ جایی که یک قرن تاریخ، هنر و هویت ایران در آن جمع شده است. حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، برای مستندسازی این فاجعه و گزارش به جامعه جهانی، از این مجموعه بازدید کرد. آنچه او دید، تصویری از جنایت علیه تمدن بود. این گزارش نگاهی دارد به ابعاد این فاجعه، اهمیت فرهنگی مجموعه سعدآباد و پیامدهای آن برای میراث جهانی.

سعدآباد؛ گنجینه‌ای از تاریخ و هنر ایران

مجموعه فرهنگی-تاریخی سعدآباد، با ۱۱۰ هکتار وسعت و بیش از یک قرن قدمت، یکی از مهم‌ترین گنجینه‌های تاریخی و هنری ایران است. این مجموعه شامل حدود ۱۰۰ ساختمان بزرگ و کوچک، ۱۵ کاخ موزه و موزه، و هزاران اثر هنری و تاریخی بی‌نظیر است. از کهن‌ترین بخش‌های آن، عمارت والی، مربوط به اواسط دوران قاجار، تا کاخ موزه سبز با قدمت بیش از یک قرن، و موزه برادران امیدوار به عنوان تنها موزه جهانگردی ایران، همه و همه در این مجموعه گرد آمده‌اند.

سعدآباد نه فقط یک مجموعه تاریخی، که نماد تداوم تمدن ایرانی است. از دوران قاجار تا پهلوی و پس از انقلاب، این مجموعه همواره بخشی از هویت فرهنگی ایران بوده است. کاخ موزه هنرهای زیبا، کاخ موزه ملت، کاخ موزه استاد فرشچیان، کاخ موزه ظروف سلطنتی، کاخ موزه پوشاک، موزه سلاح‌های درباری، کاخ بهمن، کاخ موزه بهزاد، و ساختمان کتابخانه، همگی بخشی از این هویت زنده و پویا هستند.

بمباران میراث؛ آسیب‌های گسترده به بناهای تاریخی

حملات بامداد ۲۶ اسفند، آسیب‌های گسترده و جدی به مجموعه سعدآباد وارد کرده است. عمده این خسارات شامل شکسته شدن شیشه‌ها، آسیب به دیوارها، آسیب به سقف‌ها، آسیب به تزئینات داخلی، کنده شدن درب و پنجره‌های چوبی و آسیب به شیروانی‌ها است. این آسیب‌ها، اگرچه در نگاه اول ممکن است تعمیرپذیر به نظر برسند، اما برای بناهایی با قدمت بیش از یک قرن، هر آسیب، بخشی از اصالت تاریخی آنها را از بین می‌برد.

شدت آسیب در سه کاخ نزدیک به محل حادثه، بسیار زیاد بوده و در برخی موارد، آسیب‌های سازه‌ای نیز مشاهده شده است. کاخ موزه سبز، به عنوان قدیمی‌ترین کاخ مجموعه با قدمت بیش از یک قرن و مجموعه‌ای بی‌نظیر از هنرهای سنتی ایرانی، بیشترین آسیب را دیده است. عمارت والی، کهن‌ترین بخش مجموعه مربوط به اواسط دوران قاجار، و موزه برادران امیدوار، تنها موزه جهانگردی در ایران، نیز در این حملات آسیب‌های جدی دیده‌اند.

خسارت به ۱۲ موزه و ۸۵ ساختمان؛ مقیاس فاجعه

آسیب‌ها تنها به این سه کاخ محدود نمی‌شود. خسارات وارده به ۱۲ موزه باقی‌مانده و حدود ۸۵ ساختمان کوچک و بزرگ مجموعه، شامل شکستگی شیشه‌ها، آسیب به سقف‌ها، کنده شدن در و پنجره‌ها و آسیب به شیروانی‌ها بوده است. این یعنی تقریباً تمامی بخش‌های این مجموعه عظیم فرهنگی، در تیررس حملات قرار گرفته‌اند.

کاخ موزه هنرهای زیبا، کاخ موزه ملت، کاخ موزه استاد فرشچیان، کاخ موزه ظروف سلطنتی، کاخ موزه پوشاک، موزه سلاح‌های درباری، کاخ بهمن، کاخ موزه بهزاد، روابط عمومی، ساختمان کتابخانه و بلیط فروشی دربند، همگی دچار آسیب‌های جدی شده‌اند. هر یک از این موزه‌ها، گنجینه‌ای از هنر و تاریخ ایران هستند و آسیب به آنها، به معنای آسیب به حافظه جمعی یک ملت است.

واکنش یونسکو؛ مستندسازی و گزارش به جامعه جهانی

حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، بلافاصله پس از حملات، از مجموعه سعدآباد بازدید کرد تا میزان خسارات وارده را مستندسازی و به یونسکو گزارش دهد. این اقدام، نشان‌دهنده اهمیت بین‌المللی این مجموعه و ضرورت ثبت و پیگیری جنایت علیه میراث فرهنگی ایران است.

بر اساس کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴، حمله به آثار فرهنگی و تاریخی در زمان جنگ، جنایت جنگی محسوب می‌شود. یونسکو به عنوان متولی اصلی حفظ میراث فرهنگی جهان، موظف است این جنایت را ثبت و پیگیری کند. گزارش کمیسیون ملی یونسکو در ایران، می‌تواند مبنایی برای طرح این موضوع در محافل بین‌المللی و پیگیری حقوقی آن باشد.

پیامدهای فرهنگی؛ فراتر از ویرانی سنگ و گچ

آسیب به مجموعه سعدآباد، فراتر از ویرانی سنگ و گچ است. این مجموعه، نماد تداوم هویت ایرانی در طول تاریخ است. از عمارت والی در دوران قاجار تا کاخ سبز در دوران پهلوی و موزه‌های پس از انقلاب، سعدآباد همواره بخشی از حافظه جمعی ایرانیان بوده است.

آسیب به این مجموعه، به معنای آسیب به حافظه تاریخی یک ملت است. بازسازی آن، هرچقدر هم با دقت انجام شود، نمی‌تواند اصالت از دست رفته را بازگرداند. هر شیشه‌ای که شکسته، هر دری که کنده شده و هر تزئینی که آسیب دیده، بخشی از تاریخ ایران است که برای همیشه از دست رفته است.

جنایت علیه تمدن

بمباران مجموعه فرهنگی-تاریخی سعدآباد توسط آمریکا و اسرائیل، جنایتی است که در تاریخ ایران ثبت خواهد شد. آسیب به بناهایی با قدمت بیش از یک قرن، تخریب گنجینه‌های هنری بی‌نظیر و هتک حرمت میراث فرهنگی یک ملت، همه نشان‌دهنده جنگی است که نه فقط زیرساخت‌های نظامی و اقتصادی، که هویت فرهنگی ایران را هدف قرار داده است.

حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، با مستندسازی این خسارات، گام مهمی در جهت ثبت این جنایت و پیگیری آن در محافل بین‌المللی برداشته است. اما فراتر از پیگیری‌های حقوقی، آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد، آگاهی جامعه جهانی از این جنایت علیه تمدن است.

سعدآباد، با همه آسیب‌هایی که دیده، همچنان ایستاده است. اما این ایستادگی، نیازمند حمایت و همبستگی همه کسانی است که به میراث فرهنگی و تاریخی ایران عشق می‌ورزند. بازسازی این مجموعه، نه فقط یک پروژه عمرانی، که ترمیم زخم عمیقی است که بر پیکره هویت ملی ایران وارد شده است.