به گزارش سرمایه فردا، اینترنت از دو روز پیش با افزایش اعتراضات قطع شده است، اما این مسئله میتواند راهکار باشد؟ در شرایط کنونی بسیاری از مردم روی پلتفرمهای آنلاین کسب و کار خود را مدیریت میکنند به همین دلیل ادامه این روند میتواند فشار بیشتری بر معیشت مردم وارد کند. البته با توجه به اختلالات پیش آمده در اینترنت کشور وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با انتشار اطلاعیهای اعلام کرد: در پی تماسهای مکرر رسانهها، مردم و کسب و کارها با وزارت ارتباطات در خصوص اختلالات پیش آمده در زیرساختهای ارتباطی و خدماتی و بروز مشکلاتی برای مردم بزرگوار، به اطلاع میرساند که تصمیم راجع به قطعی مذکور توسط مراجع امنیتی ذیصلاح و شرایط پیش آمده در کشور اخذ شده و وزارت ارتباطات مجدانه در حال پیگیری برقراری ارتباطات و از سرگیری خدمات مذکور است و نتایج اقدامات متعاقبا اطلاعرسانی خواهد شد.
استفاده از فناوری اطلاعات در بخشها و لایههای مختلف دولت برای ارتقای سطح خدماترسانی و افزایش بهرهوری وجود دارد که در صورت قطع آن عملا خدمات دولت را نیز تعلیق کرده است. مهمترین نتیجه آن درصورتی که ادامه یابد، افزایش نارضایتی مردم و شهروندان جامعه خواهد بود.
دولت الکترونیکی بهعنوان محوری حیاتی در ارایه خدمات بهتر و بهبود شفافیت تعریف شده، اما قطعی اینترنت و کمبود زیرساختهای لازم در بعضی از سازمانهای دولت عملا تعطیل شده است. تصور کنید برای انجام بسیاری از امور اداری خود در حوزههای مختلف مربوط به دانشگاه، شهرداری یا سازمانهای مختلف دیگر مجبور باشید به آن سازمانها مراجعه و احیانا با برخی کارمندان بداخلاق مواجه شوید، آیا در چنین شرایطی مشکلات دیگر بروز نمیکند؟ بلکه تنها با گوشی تلفن خود و از طریق اینترنت یا سامانههای تلفنی امور اداری خود را انجام دهید. در این راستا البته اقدامات بسیار خوبی در سالهای گذشته انجام شده است اما به نظر میرسد هنوز تا رسیدن به معنای واقعی کلمه دولت الکترونیک راه زیادی باقی مانده است.
با وجود سامانههای متعدد مردم با جنگلی از سامانهها روبهرو هستند که امروز که اینترنت قطع است با مراجعه به ادارات نیز نمیتوانند فعالیتهای خود را انجام دهند. پنجره ملی خدمات دولت هوشمند از مهمترین طرحهایی بود که در سالهای گذشته اجرایی شد تا به واسطه آن انجام روند اداری برای شهروندان تسهیل شود.
در راستای اجرا و تحقق دولت الکترونیکی سازمانهای بسیاری سامانهای را در پنجره ملی خدمات دولت هوشمند یا به صورت مستقل راهاندازی کردند. با این حال با وجود آنکه تلاش میشود خدمات به صورت برخط و بدون مراجعه حضوری انجام شود بررسیها و اعلام برخی شهروندان نشان از اختلال و تعدد سامانهها در ارائه خدمت دارد. در حالی که اجرای طرح زیست بومهای دیجیتال برای تحقق اهداف برنامه هفتم پیشرفت و پیشبرد دولت هوشمند در دستور کار است. به همین دلیل قطعی کنونی اینترنت هیچگونه توجیهی ندارد.
قطعی و اختلال سرویسهای دستگاهها بهویژه سرویسهایی که از طریق مرکز ملی تبادل اطلاعات (GSB) ارائه میشوند به طور قطع منجر به بروز مشکلات جدی در اقتصاد و کسب و کار مردم میشود. هرچند مسئولان مربوطه مدعی هستند که در جریان تحقق دولت الکترونیک ارتقای امنیت شبکههای ارتباطی و حفاظت از اطلاعات و دادهها در برابر نفوذها و حملات سایبری نیز مهم است.
هرچند در شرایط کنونی وزارت ارتباطات مدعی است که مردم میتوانند به سایتهای داخلی دسترسی پیدا کنند اما عدم دسترسی به خدمات، مشکلات ورود، بارگذاری مدارک یا عدم امکان ویرایش اطلاعات وجود دارد.
این اتفاقات در حالی رخ داده که در ماههای اخیر بارها مسئولان بر رفع فیلترینگ تاکید کردهاند و حتی مسعود پزشکیان، رئیسجمهور اخیرا در جلسه شورای اجرایی فناوری اطلاعات بر اهمیت طرح ملی دولت الکترونیک به عنوان ابزار کلیدی برای تسهیل ارائه خدمات به مردم و افزایش رضایتمندی عمومی تاکید کرده است.
دولت گام نخست و بسیار مهم در تحقق واقعی دولت الکترونیک را تکمیل و بهروزرسانی اطلاعات «شناسه خدمات» میداند و تاکید کرده که دستگاههای اجرایی باید تعریف دقیق، شفاف و استانداردی از خدمات ارائه دهند تا اجرای دولت الکترونیک از پایه و بهصورت اصولی و ریشهای محقق شود. این اقدام موجب خواهد شد کارآمدی و اثربخشی دولت الکترونیک برای مردم ملموستر شده و از سوی دیگر، آمارها و گزارشهای عملکردی دستگاهها در این حوزه به واقعیت نزدیکتر شود. اما وقتی از اساس اینترنت قطع میشود عملا دولت الکترونیک دیگر معنایی ندارد.
البته در جریان تحقق دولت الکترونیک ارتقای امنیت شبکههای ارتباطی و حفاظت از اطلاعات و دادهها در برابر نفوذها و حملات سایبری جزو مسائلی است که دستگاههای مربوطه باید انجام دهند و این مسئله ارتباطی با مردم ندارد. به عبارتی تحقق دولت الکترونیک باید بهگونهای پیش برود که حتی در صورت بروز حملات سایبری، کل سیستم کشور دچار اختلال نشود و برای تداوم خدمات، راهکارهای جایگزین و پشتیبان پیشبینی شده باشد.
در روزهای گذشته قطع اینترنت باعث شده بود کامیونها برای ثبت کالا در مرز متوقف شوند. بازگشت ارتباطات به روند قبل کمک میکند تردد کامیونها با مشکل مواجه نشود. به نظر میرسد که در صورت ادامه قطعی اینترنت، فشردگی در مرز به دلیل توقف کامیون ها اتفاق بیفتد، از آنجایی که برخی از این کامیونها کالاهای اساسی را حمل میکنند توقف و کند شدن تردد آنها میتواند بر مشکلات بازار و معیشت مردم بیافزاید.
ایران با ضریب نفوذ ۷۹.۶ درصدی اینترنت، در خاورمیانه پیشروست. در مقایسه با سال ۲۰۲۳ که ۱۹ میلیون نفر آفلاین بودند، امروز ۷۲۱ هزار نفر به دنیای دیجیتال پیوستهاند. گسترش شبکه ۵G که تا ۲۰۲۵ به ۳ درصد پوشش رسیده و پروژههای فیبر نوری، نوید آیندهای روشنتر میدهند. پیشبینیها از Statista حکایت از آن دارد که تا سال ۲۰۲۶، نفوذ اینترنت به ۸۹.۸ درصد خواهد رسید، اگر سرمایهگذاریها ادامه یابد. حالا تصور اینکه حدود ۶۰ میلیون نفر ایرانی که به اینترنت دسترسی دارد برایشان محدودیت ایجاد شده است چه اتفاقی برای زندگی آنها میافتد درحالی که بسیاری از آنها از راه اینترنت امرار معاش میکنند.
البته ۱۸.۸ میلیون نفر در ایران پیش از قطعی اینترنت به خدمات آنلاین به دلیل عدم دسترسی به زیرساختها دسترسی نداشتند. یعنی آنها از آموزش آنلاین، خدمات بانکی دیجیتال و فرصتهای شغلی محروماند، نه تنها بخشی از جمعیت، بلکه بخشی از آینده ایراناند. محرومیت آنها، به تشدید نابرابریهای اجتماعی و اقتصادی منجر شده و ایران را، با وجود رتبه ۷۵ در شاخص توسعه انسانی سازمان ملل، از پتانسیل واقعیاش دور نگه داشته است. اما در دل این چالش، فرصتهایی نهفته است. برنامههای سواد دیجیتال برای سالمندان، یارانه برای اینترنت کمدرآمدها و گسترش زیرساختهای روستایی میتواند این شکاف را پر کند. داستان ایران آفلاین، روایتی از چالش است، اما پایان آن میتواند با اتصال و امید نوشته شود.
محدودیتهای فنی و سیاسی هم سایهای سنگین بر این ماجرا انداختهاند. اختلالات اینترنتی، مانند قطعیهای ژوئن ۲۰۲۵، بیشتر کاربران موجود را آزار میدهد. از طرف دیگر نباید نادیده گرفت که با تورمی که در سال ۱۴۰۴ به ۵۰ درصد رسیده یک گیگابایت اینترنت موبایل برای بسیاری از خانوادههای کمدرآمد، هزینهای معادل چند وعده غذاست. گزارش Freedom House در سال ۲۰۲۴ نشان میدهد که درآمد سرانه ۱۸,۱۳۰ دلاری ایران با این هزینهها همخوانی ندارد. خانوادهای که برای خرید نان مسئله دارد، چگونه میتواند بودجهای برای اتصال به دنیای دیجیتال کنار بگذارد؟ اینجاست که فقر، نه تنها جیبها، بلکه ذهنها را هم از فرصتهای دیجیتال محروم میکند.
نخستین مسئلهای که با قطع اینترنت بهوجود آمده است به حقوق شهروندی مردم برمیگردد؛ حق ارتباط با خویشاوندان، حق کسب و کار، حق دسترسی به اطلاعات و سایر حق و حقوق مردم با اختلال مواجه شده است. قطع اینترنت ، ارتباطات عادی مردم را دستخوش اختلال کرده است. چون بسیاری از کارهای روزمره مردم از طریق پلتفرمها و شبکههای اجتماعی انجام میشود. اما همین کار ساده دیگر شدنی نیست. بهخصوص در شرایط حساسی که این روزها در ایران حاکم است، بسیاری از شهروندان نگران عزیزان و خانوادهشان هستند و نمیتوانند در جریان احوالشان قرار بگیرند. به خصوص ایرانیان خارج از کشور که هیچ راه ارتباطی با خانوادههایشان ندارند و نمیتوانند ارتباط برقرار کنند. این درحالی است که علاوه بر قطع اینترنت شاهد بسته شدن دوصفر نیز هستیم، این مسئله راه ارتباطی با خارج از کشور را مسدود کرده است.
واقعیت این است که زندگی روزمره ما به اینترنت گره خورده و قطع آن این زندگی را دچار اختلالات گستردهای کرده است. البته قابل درک است که چرا مسئولان کشور اینترنت را بستهاند چون نگران گسترش اعتراضات و متعاقب آن امکان تخریب هستند.
در پی قطع اینترنت، وزارت ارتباطات در اطلاعیهای اعلام کرد که تصمیم مذکور توسط مراجع امنیتی اخذ شده است و در حال پیگیری برقراری ارتباطات و از سرگیری خدمات مذکور است.
در متن کامل این اطلاعیه آمده است؛ در پی تماسهای مکرر رسانهها، مردم و کسب و کارها با وزارت ارتباطات در خصوص اختلالات پیش آمده در زیرساختهای ارتباطی و خدماتی و بروز مشکلاتی برای مردم بزرگوار به اطلاع میرساند که تصمیم راجع به قطعی مذکور توسط مراجع امنیتی ذیصلاح و شرایط پیش آمده در کشور اخذ شده و وزارت ارتباطات مجدانه در حال پیگیری برقراری ارتباطات و از سرگیری خدمات مذکور است و نتایج اقدامات متعاقبا اطلاعرسانی خواهد شد.
اما این مسئله موجب اعتراض بسیاری از مردم و صاحبان کسب و کار شده است. چون یکی از مسائلی که در بحث حقوق شهروندی وجود دارد ارتباطات عادی بین مردم است. بسیاری از کارهای روزمره مردم از طریق همین پلتفرمها انجام میشود.
واقعیت این است که فضای کسب و کار در ایران با مشکلات فراوانی همراه است و تحریم، افزایش نرخ ارز، بیثباتیهای اقتصادی و مواردی از این دست روی آن تاثیر میگذارد. فضای اعتراضی این روزها نیز مزید بر علت شده است. حالا در این شرایط قطع اینترنت نیز خودش میتواند بهطور کامل کسب و کارها را در معرض فرسایش قرار دهد.
میتوانیم یک فهرست از تاثیر قطعی اینترنت بر کسب و کارها تهیه کنیم. امروز هر نوع فعالیتی با پلتفرمهای فضای مجازی در ارتباط مستقیم است. قطع اینترنت، شرایط فعالیتهای اقتصادی مردم را به شدت تحت تاثیر قرار داده و در بسیاری از مشاغل، کل فعالیتشان را مختل کرده است.
مسئله تراکنشهای بانکی نیز یکی از مواردی است که با اختلال جدی مواجه شده است. مسئله امنیت نقل و انتقالات و تراکنشهای مالی یکی از دغدغههای جدی این روزها بهشمار میرود. درحوزه اقتصاد مصداقها فراوان است. میدانیم که کسبوکارهایی که در فضای آنلاین طراحی شدهاند تمامشان درحالت تعلیق قرار دارند. مابقی هم اما وضعیت بهتری ندارند. شما نمیتوانید یک بلیت ساده تهیه کنید. حتی رفتوآمدها معمولی دشوار شده است. سیستم حمل و نقل کشور دچار مشکل شده است. همه این روال عمومی زندگی روزانه مردم را با دشواریهای فراوان مواجه کرده است.
تحصیل دانشآموزان موضوع دیگری است که خانوادهها را درگیر و نگران کرده است. آن هم درست در فصل امتحانات دانشآموزان که با تعطیلی مواجه شده است. در روزهای اخیر به دلیل تعطیلیهای پشت سر هم مدارس، امتحانات مدارس متوقف شده است. این در حالی است که امکان آموزش غیرحضوری و از راه دور نیز فراهم نیست. همین مسئله برای دانشجویان نیز وجود دارد. در کل سیستم آموزش کشور در یک بلاتکلیفی قرار دارد و معلوم نیست بالاخره وضعیت آموزش چه زمانی به شرایط نرمال خودش برمیگردد. دستکم اگر اینترنت برقرار بود دانشآموزان و دانشجویان میتوانستند از طریق آموزش غیرحضوری برنامههای تحصیلی خودشان را دنبال کنند.
اما یکی دیگر از مشکلات مهم این روزها در پی قطع اینترنت به موضوع سلامت و درمان برمیگردد. اگر کسی بیمار داشته باشد مجبور است هزینههای درمان را به شکل آزاد پرداخت کند. مصداقهایی در همین چند روز وجود داشته است که مثلا کسی با بیمه نهایتا هزینهای در حد صدهزار تومان پرداخت میکرد اما با صورتحساب یک میلیون تومانی و بیشتر مواجه شده است. مسائل مختلف و پیچیده و فراوانی در حوزه درمان و قطع اینترنت وجود دارد که زندگی مردم را با اختلال مواجه کرده است.
مسئله مهم دیگر در پی قطع سراسری اینترنت تمامی اپراتورها، این است که امکان دسترسی به سایتها و منابع معتبر خبری وجود ندارد. در جریان ناآرامیهای صورت گرفته در نقاط مختلف کشور، خطوط تلفن همراه نیز مسدود شده و در طول روز شاهد قطع و وصل خطوط تلفن هستیم. نتیجه این که روزنامهنگاران داخل کشور نمیتوانند همه اخبار و رویدادها را پوشش بدهند. در شرایطی که رسانههای داخلی باید حضور فعالی در امر اطلاعرسانی و حفظ مرجعیت داخلی اخبار داشته باشند، قطع دسترسی به اینترنت برخلاف وظایف ذاتی رسانهها قلمداد میشود. این اقدام در حالی صورت گرفته است که حتی در جریان جنگ تحمیلی ۱۲ روزه هم با وجود اختلالات شدید در دسترسی به اینترنت تا این حد با محدودیت در امر اطلاعرسانی به ویژه برای رسانههای برخط وجود نداشت.
متاسفانه امکان ارسال ساده یک ایمیل و یک خبر وجود ندارد و با مشکل مواجه شده است. درواقع شاهد هستیم که در اتفاقات اخیر مرجعیت رسانه در این روزهای حساس به شدت آسیب خورده است و روزنامهنگاران داخل کشور ناخواسته خلع ید شدهاند.
به هرحال واقعیت این است که وصل شدن اینترنت میتواند روی اعتراضها تاثیرگذار باشد. اما حاکمیت بین قطع یا وصل اینترنت و گستردهشدن اعتراضها، تصمیم به مسدود کردن اینترنت گرفته است. در حالی که نظام سیاسی باید روشهایی را انتخاب کند که حقوق و زندگی شهروندان دچار اختلال نشود.
در روزهای اخیر شاهد تخریبهایی بودهایم که قطعا مورد تایید نیست. نباید اعتراضها با تخریب اموال عمومی همراه باشد. اما بارها و بارها در طول سالهای گذشته شاهد بودیم که فعالان سیاسی، اهالی رسانه، جامعهشناسان و شخصیتهای علمی هشدار دادند که باید شرایط بیان اعتراض در جامعه فراهم شود. اگر یک حزب سیاسی تصمیم میگرفت برای برخی از موضوعهای مهم جامعه یک حرکت اعتراضی تدارک ببیند، با مانع وزارت کشور و درخواست مجوز مواجه میشد. این مسئله که بارها مطرح شد هیچ وقت به مرحله اجرایی نرسید. یکی از شرایطی که حاکمیت میتوانست در نظر بگیرد ایجاد فضای اعتراض مدنی بود. اما این کار هیچ وقت به مرحله اجرایی نرسید و در حد حرف باقی ماند. فرض کنید گروهی از مردم بخواهند برای یک موضوع در حوزه محیط زیست و نه یک مسئله سیاسی، تجمع مسالمتآمیز، نرم و اعتراضی برگزار کند. آیا میتوانند برای تخریب جنگلها و قطع درختان، مسئله آب یا موضوعهایی که سیاسی هم نیستند و به ارکان حاکمیت مربوط نمیشوند تجمع برگزار کنند؟ هیچ وقت نتوانستهاند. خب این مسئله باعث انباشت مطالبات میشود و ناگهان از جایی سرریز میشود و به خشم عمومی میانجامد.
با توجه به بررسی وضعیت اینترنت در جنگ ۱۲ روزه در مقطع کنونی دولت میتواند اینترنت را به گونهای مدیریت کند که کسب و کار مردم آسیب نبیند. برای نمونه تحلیل دادههای زمان جنگ ۱۲ روزه نشان میدهد که تنها حدود ۳۳ درصد از کسبوکارها بدون مواجهه با هیچگونه اختلالی در دسترسی به خدمات زیرساختی انرژی شامل برق و گاز، فعالیت کردهاند. در مقابل، تقریباً ۲۰ درصد از شرکتها اختلال کوتاهمدت ۱ تا ۲ روزه، ۱۲ درصد اختلال میانمدت ۳ تا ۵ روزه و ۳۵ درصد اختلال طولانیمدت بیش از ۵ روز را تجربه کردهاند. به این ترتیب، نزدیک به ۶۷ درصد از کسبوکارها با محدودیت قابلتوجه در دریافت خدمات حیاتی زیرساختی مواجه بودهاند.
این الگو بهوضوح حاکی از اثرات ملموس و پایدار بحران بر تولید، بهرهوری و تداوم عملیات اقتصادی است. حدود ۷۳ درصد کسبوکارها در تحویل کالا با تاخیر یا عدم تحویل روبهرو بودهاند. این آمار بیانگر آن است که نزدیک به ۷۰ درصد کسبوکارها در تامین نهادههای اصلی تولید از جمله مواد اولیه و انرژی با چالش مواجه بودهاند. این اختلالات، عملکرد عملیاتی، کارایی تولید و ظرفیت تابآوری سازمانها را بهطور مستقیم تحت تاثیر قرار دادهاند. حالا تصور کنید که محدودیتهای اینترنتی در مقطع کنونی بیش از زمان جنگ ۱۲ روزه است.
اختلال در زیرساخت اینترنت نیز یکی دیگر از موانع کلیدی برای تداوم فعالیتهای اقتصادی بهویژه در شرکتهایی بوده است که امکان دورکاری داشتند. یافتههای زمان جنگ ۱۲ روزه نشان میدهد بیش از ۷۰ درصد از این شرکتها با مشکلات جدی ناشی از ضعف زیرساخت اینترنت مواجه شدهاند که اهمیت دسترسی پایدار و باکیفیت به اینترنت را بهعنوان پیشنیازی حیاتی برای استمرار عملیات سازمانی در شرایط بحرانی برجسته میسازد.
نکته جالب توجه اینجاست که در کشور ما بزرگترین مشتری شرکتهای فعال در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، بخش دولتی است و با تعطیلی مکرر و یا کاهش ساعت کاری ادارات به دلیل ناترازی انرژی، این شرکتها نیز دچار مشکلات جدی خواهند شد، زیرا این کاهش ساعت کاری باعث شده کار دستگاهها نیز برای برون سپاری به شرکتها کمتر شود.
سالهاست که دیگر هیچ کسبوکاری نمیتواند خود را از فضای دیجیتال جدا بداند. موفقیت کسب و کارها و حتی برندها تنها به داشتن لوگوی زیبا، تبلیغات پرهزینه یا حتی کیفیت محصولاتشان خلاصه نمیشود؛ آنچه بیش از همه در ذهن مشتری میماند، تجربه امن و مطمئن از ارتباط با برند است. اعتبار برندها مثل یک ساختمان بلند است که ستونهای آن را اعتماد مشتریان تشکیل میدهد. هر حمله سایبری، هر اختلال اینترنتی و هر نشت اطلاعات، مثل شکاف کوچکی است که اگر جدی گرفته نشود، میتواند به فروپاشی این ساختمان منجر شود. وقتی سازمانی بستر اینترنت امن و مطمئنی در اختیار دارد، به مشتریان خود این پیام را میدهد که «ما نهتنها به کیفیت خدمات اهمیت میدهیم، بلکه امنیت شما را هم در اولویت قرار دادهایم.» این پیام، یکی از قدرتمندترین ابزارها برای تقویت برند است.
بنابراین زمانی که ۸۰ درصد کاربران از فیلترشکن استفاده کنند و قطعی رخ دهد، کاربران تحت تاثیر قرار میگیرند و سرویس آنها مختل میشود. استفاده از فیلترشکن یکی از آفتهای استفاده گسترده کاربران است که مشکلاتی در توزیع ترافیک اینترنت ایجاد میکند.
به اعتقاد تحلیلگران، بدون تردید هرچه قدر کاربران راحتتر از اینترنت استفاده کنند و در مقابل سواد رسانهای و فرهنگسازی هم افزایش یابد، امنیت کشور حفظ میشود و توصیه میشود سایتها و شبکههای اجتماعی که در قالب کسب و کار، آموزشی و مهارتی هستند، رفع محدودیت شوند و کاربران از ارائه اینترنت پایدار و باکیفیت استقبال میکنند.
این روزها بنا به شرایط ویژه کشور و ملاحظات مرتبط با تهدیدات سایبری و بحرانهای غیرمنتظره، دسترسی ارتباطی کاربران ایرانی از روز پنجشنبه ۱۸ دی ماه سال ۱۴۰۴ به اینترنت بینالمللی محدود شده است.
در این شرایط نیاز به راهکارهای جایگزین برای حفظ ارتباط و دسترسی به اطلاعات ضروری بیش از پیش احساس میشود زیرا حتی انجام وظایف سادهای مانند مسیریابی و جستوجو در وب نیز با مشکل مواجه میشود.
در این میان، وبسایتهای داخلی نقش مهمی در حفظ تداوم خدمات ایفا میکنند. این وبسایتها با ارائه خدمات متنوع، از مسیریابی و اطلاعرسانی تا دسترسی به خدمات ضروری، میتوانند در شرایط بحرانی به شهروندان کمک کنند.
در این گزارش فهرستی از وبسایتهای ضروری در مواقع بحران جمعآوری شده است. هدف از ارائه این اطلاعات، افزایش آمادگی کاربران در مواجهه با استمرار قطعی اینترنت بینالمللی و تسهیل دسترسی به خدمات مورد نیاز در شرایط اضطراری است.
لازم به ذکر است که این فهرست، لیست کاملی از تمامی وبسایتهای مفید نیست و صرفا به عنوان یک راهنمای اولیه در شرایط بحرانی ارائه میشود.
موتورهای جستوجو به کاربران این امکان را میدهند تا به سرعت و به آسانی اطلاعات مورد نیاز خود را پیدا کنند. این ابزارها با پردازش واژهها و عبارات جستوجوشده، نتایج مرتبط را از منابع مختلف به نمایش میگذارند و به کاربران کمک میکنند تا به اطلاعات دقیق و بهروز دسترسی پیدا کنند. در شرایط بحرانی که دسترسی به اینترنت بینالمللی محدود میشود، موتورهای جستوجوی داخلی میتوانند همچنان به کاربر کمک کنند تا به اطلاعات اساسی دست یابد.
یکی از موتورهای جستوجوی داخلی «ذرهبین» است. ذرهبین با رویکردی مینیمال و تمرکز بر سادگی، به کاربران ایرانی امکان دسترسی آسان به اطلاعات را میدهد. طراحی این موتور جستوجو به گونهای است که کادر جستوجو به عنوان عنصر اصلی در صفحه اصلی نمایش داده میشود و کاربران به سرعت میتوانند عبارت مورد نظر خود را وارد کرده و به نتایج دسترسی پیدا کنند. یکی از ویژگیهای برجسته ذرهبین، پشتیبانی از تمهای تاریک و روشن است که با توجه به زمان روز به طور خودکار تغییر میکنند و به کاهش خستگی چشم کاربران کمک میکنند.
نتایج جستوجو در ذرهبین به صورت خلاصه در سه دسته اصلی (همه، ویدیو و تصویر) ارائه میشوند. به دلیل حجم بالای جستوجو و احتمالا محدودیتهای زیرساختی، ممکن است در برخی موارد با خطاهایی مواجه شود.
گردو موتور جستوجویی است که همزمان با تحولات اخیر دسترسی به اینترنت، به خاموشی گراییده است. موتور جستوجوی «گردو» با سابقه طولانی در زمینه ارائه نرمافزارهای ایرانی، یک پلتفرم متنوع برای دسترسی به اطلاعات و خدمات آنلاین محسوب میشود. گردو علاوه بر ارائه نتایج جستوجو، امکانات پیشرفتهای مانند جستوجوی عکس، ویدیو، گفتوگو با استفاده از ربات هوش مصنوعی هُدهُد و اخبار را نیز فراهم میکند.
بخش گفتوگوی هدهد یکی از ویژگیهای نوآورانه گردو است که از فناوری چتجیپیتی برای پاسخگویی به سوالات کاربران استفاده میکند. با این حال، به دلیل محدودیتهای فعلی در ارتباطات و نیاز به حساب کاربری و تایید پیامک، استفاده از این بخش در حال حاضر امکانپذیر نیست.
طراحی رابط کاربری گردو به صورت مینیمال است و شعار «با گردو بگرد» به جای «جستوجو» به نظر میرسد جذابتر و دوستانهتر باشد. با این حال، عدم وجود تم تاریک خودکار به عنوان یک ضعف کوچک در طراحی این موتور جستوجو قابل ذکر است.
از نظر عملکرد، نتایج جستوجو در گردو اغلب دقیق و مرتبط هستند. در صورتی که نتایج جستوجو در گردو برای یک عبارت خاص کافی نباشد، این موتور جستوجو گزینه «جستوجو در گوگل» را به کاربران پیشنهاد میدهد که البته با توجه به شرایط فعلی اینترنت، کارایی ندارد.
«شادبین»، با تمرکز ویژه بر دانشآموزان و دانشجویان، یک موتور جستوجوی آموزشی است که به دنبال ارائه محتوای مرتبط و مفید برای این گروه از کاربران است. طراحی این موتور جستوجو با رویکردی متفاوت، سعی دارد تا محیطی جذاب و پویا برای یادگیری و جستوجو ایجاد کند.
صفحه اصلی شادبین به دلیل نمایش ویدیوهای متعددی که به محض ورود به صفحه پخش میشوند، کمی شلوغ به نظر میرسد. این موضوع ممکن است برای برخی کاربران آزاردهنده باشد.
شادبین دستهبندیهای جستوجوی متنوعی را ارائه میدهد، از جمله همه، ویدیو، آوا، عکس و اخبار. نتایج جستوجو در این موتور جستوجو معمولا باکیفیت هستند اما به نظر میرسد اعتبار جستوجو به سرعت تمام میشود و کاربران برای استفاده مجدد باید پس از ۹ ساعت اقدام کنند که این محدودیت نسبتا سنگین است.
در حال حاضر، شادبین به طور پراکنده با مشکلاتی مانند خطا در عملکرد و عدم دسترسی به برخی از قابلیتها روبهرو است.
در مجموع به نظر میرسد موتور جستوجوی «ذرهبین» در حال حاضر بهترین گزینه برای کاربران ایرانی باشد؛ به دلیل سادگی، کارایی و ارائه نتایج جستوجوی مناسب. موتور جستوجوی «گردو» نیز با توجه به امکانات پیشرفته خود، میتواند به عنوان یک گزینه جایگزین در نظر گرفته شود، در حالی که محدودیتهای «شادبین» ممکن است باعث کاهش جذابیت آن برای کاربران شود.
اشتباه محاسباتی در قطع کردن اینترنتها
سیگنالهای گمشده
اختلال گسترده اینترنت باعث شد دانشگاهها، رسانهها و کسبوکارها عملکرد خود را محدود کنند و امنیت سایبری کشور نیز با ایجاد نقاط کور تهدید شود
طی روزهای اخیر، شبکه اینترنت ایران با ناپایداری جدی مواجه شد. گفته میشود هدف از این اقدام جلوگیری از انتشار شایعات، تصاویر ناآرامیها و همچنین پیشگیری از نفوذ و حملات سایبری دشمنان بوده است. با این حال، برخی کارشناسان معتقدند که قطع اینترنت، اگرچه با هدف امنیتی انجام شده، ممکن است روند نفوذ و سوءاستفاده خارجی را حتی آسانتر کند.
علاوه بر این، تاثیرات مالی قطع اینترنت نیز قابل توجه است. معاون وزیر ارتباطات پیشتر اعلام کرده بود که خسارت روزانه ناشی از این اختلال بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومان برآورد میشود. اما این فقط بخش اقتصادی ماجرا نیست؛ دانشجویان به ویژه مقاطع ارشد و دکترا، شدیداً تحت تاثیر قرار گرفتند و این اختلال میتواند کیفیت آموزش و پژوهش علمی را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
آمارها نیز شرایط دشوار را نشان میدهند. گزارشهای متعدد از تهران، کرج، مشهد، اصفهان، شیراز و تبریز حاکی از افت شدید سرعت اینترنت و اختلال در دسترسی کاربران است. کندی شبکه، کاهش سرعت آپلود و دانلود و محدودیت در استفاده از پیامرسانها و وبسایتها، زندگی دیجیتال شهروندان و روند فعالیت علمی را به چالشی فرسایشی تبدیل کرده است.
نکته قابل تامل در اختلالات اخیر، وضعیت رادار «کلودفلر» بود. نموداری که نشان میدهد وضعیت اینترنت هر کشوری در چه شرایطی است. در حالی که کاربران ایرانی دسترسی خود به اینترنت بینالملل را در حد «نزدیک به قطع» توصیف میکردند، نمودارهای حجمی کلودفلر افت فاحشی را نشان نمیدادند. کارشناسان اما معتقدند که این تناقض طبیعی است چرا که این نمودارها «حجم ترافیک» را نشان میدهند، نه «کیفیت اتصال» را. به زبان ساده، وقتی اینترنت دچار اختلال میشود، کاربران و اپلیکیشنها برای دریافت داده مدام درخواستهای مجدد اتصال ارسال میکنند. این تلاشهای مکرر برای بقا در شبکه، حجم ترافیک را بالا نگه میدارد، حتی اگر عملاً دیتای مفیدی رد و بدل نشود. به تفسیری دیگر، کلودفلر شبکه اینترنت ایران را در این ساعات نه «مرده»، بلکه بهشدت «بیمار» و در حال تقلا ثبت کرده است؛ وضعیتی که در آن ارتباط برقرار است، اما کارایی ندارد!
اما گذشته از موارد یاد شده، تحلیل فنی اختلالات گسترده اینترنت درطول هفته گذشته، گویای آن است که رویکردهای مبتنی بر انسداد فیزیکی یا محدودسازی کلان در بلندمدت منجر به ایجاد «نقاط کور امنیتی» و تضعیف توان دفاعی کشور در برابر جنگهای نوین سایبری میشود. به بیانی اختلال در لایههای منطقی شبکه و دستکاری پروتکلهای ارتباطی، پیامدهایی به مراتب پیچیدهتر از قطعیهای فیزیکی سالیان گذشته داشته است. زمانی که پروتکلهای پایه یا لایههای رمزنگاری امنیتی دچار اختلال میشوند، این پدیده میتواند موجب شود تا حتی حساسترین بخشهای نظامی و حاکمیتی که بر بستر شبکه ملی اطلاعات فعالیت میکنند، در برقراری ارتباطات امن با چالش مواجه شوند. لذا بازنگری در مدلهای فعلی و حرکت به سمت «مدیریت تابآوری» به جای «مدیریت انسداد»، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت حاکمیتی برای صیانت از داراییهای استراتژیک نظام است.
یکی از هشدارهای جدی فنی که باید مد نظر سیاستگذاران امنیتی قرار گیرد، پدیده «افزایش احتمال رویتپذیری و مشاهده داراییهای حساس» در زمان قطعی اینترنت است. در شرایط عادی، ترافیک استراتژیک دولتی و نظامی در میان حجم انبوه ترافیک کاربران خانگی استتار میشود، اما قطع دسترسی عمومی باعث میشود هر آدرس آیپی که همچنان فعال باقی مانده، به عنوان یک هدف بالقوه برای تحلیلگران و مهاجمان خارجی شناسایی شود.
به عبارتی، این نوع «انگشتنگاری دیجیتال» عملاً مخفیگاههای سایبری کشور را لو داده و زیرساختهای حاکمیتی را در برابر حملات هدفمند بیدفاع میکند. بنابراین، حفظ سطحی از ترافیک عمومی برای تامین امنیت ترافیک حاکمیتی، یک راهبرد هوشمندانه پدافندی محسوب میشود.
برخلاف تصور عمومی، اینترنت بینالمللی صرفا ابزاری برای ارتباطات روزمره یا استفاده از شبکههای اجتماعی نیست، بلکه ستون فقرات آموزش عالی و پژوهش علمی در جهان امروز به شمار میرود. به عنوان نمونه در چنین شرایطی دانشگاهها بدون دسترسی به اینترنت جهانی، عملا از چرخه تولید و تبادل علم خارج میشوند. بر این اساس بخش عمده منابع علمی مورد استفاده دانشگاهیان از مقالات و مجلات تخصصی گرفته تا کتابهای الکترونیکی، دادههای آماری، نرمافزارهای پژوهشی و حتی سامانههای آموزشی بر بستر اینترنت بینالمللی قرار دارند. پایگاههایی نظیر گوگل سالهاست به منابع اصلی آموزش و پژوهش در دانشگاههای کشور تبدیل شدهاند؛ منابعی که در طول این مدت یا بهطور کامل در دسترس نبودند یا تنها با آدرسهای مستقیم و روشهایی که بسیاری از کاربران با آنها آشنایی ندارند، قابل استفاده میشدند. موضوعی که میتواند در صورت ادامه چرخه آموزش و فعالیتهای پژوهشی و دانشگاهی را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. ضمن آنکه اینترنت ملی هنوز نتوانسته جایگزین موثری برای اینترنت بینالمللی بهویژه در حوزه دانشگاهی باشد.
اما گذشته از این موارد، اختلالات چند روز گذشته که هم در اینترنت ثابت و هم در اینترنت همراه مشهود بود، باعث شد تا رسانهها عملا با کمتر از ۳۰-۲۰ درصد پتانسیل خود به انتشار اخبار و گزارشهای روز و یا تصاویر ناآرامیها بپردازند. موضوعی که علی جعفری آذر، عضو کمیسیون اجتماعی نیز به آن اشاره کرده و میگوید: در این چند روز ما به اخباری به غیر از صدا و سیما و تلویزیون و از طریق گوشی نمیتوانستیم دسترسی داشته باشیم. اگر این محدودیت ادامهدار باشد مرجعیت رسانه هم از بین میرود و به دست دشمنان و شبکههای ماهوارهای میافتد. صرفا کسب و کارها در این فضا نیستند که از قطعی اینترنت آسیب میبینند. دشمنان میخواهند که به هر نوع کسب وکاری صدمه وارد شود چه به صورت بستن پاساژها و مغازهها باشد و چه به صورت از بین رفتن کسب و کارها در فضای مجازی چه حتی در قالب سوءاستفاده از خلأهای اطلاعرسانی ناشی از قطعی اینترنت.
جعفری آذر اطلاع رسانی را یکی از اصلیترین اجزای حوزه آزادی بیان میداند و میگوید: ما هم جزو مدافعان این حوزه هستیم اما ایرادات فنی و نواقص نرمافزاری وجود دارد که باید با قانون رفع شود. امیدواریم شورای عالی فضای مجازی و وزارت ارتباطات و دولت و دوستان ما در کمیسیون امنیت ملی و یا فرهنگی شرایط قانونمند شدن این فضا را تسریع کنند. مقاومت بیجهت و اخبار بیربط هم درباره قانونمند شدن این فضا به جامعه داده نشود. ما هر وقت خواستیم این فضا را قانونمند کنیم یک فضایی با استفاده از شانتاژ خبری شایعه گونهای ایجاد شد که گویی به دنبال مسدودسازی شبکههای مجازی و دسترسی مردم به آزادی اطلاعات هستیم؛ درحالی که اینطور نبود.
این روزها که بازار فیلترینگ داغ است، نام اینترنت استارلینک بیش از هر زمان دیگری شنیده میشود. اخبار تایید نشده و شایعاتی مبنی بر «رایگان شدن اینترنت استارلینک برای ایرانیان» یا «اتصال مستقیم گوشی به ماهواره بدون دیش» به گوش میرسد. اما همزمان با قطع اینترنت در ایران به دلیل ناآرامیهای اخیر، گروهی از کاربران فضای مجازی در صفحات شخصی خود مدعی بودند که از طریق ماهوارههای استارلینک به اینترنت دسترسی پیدا کردهاند. جالب اینجا بود که اولا این ادعاها، چند روز پس از قطع اینترنت مطرح شده و از آن مهمتر اینکه وقتی به صفحات این افراد در فضای مجازی سری میزدید، مشخص میشد که آنها نیز غیرفعال هستند. موضوعی که هشداری بود مبنی بر اینکه کلاهبرداری آشکاری در حال رخ دادن است.
گشتی در فضای مجازی نشان میدهد، کلاهبردارانی که در حوزه فروش استارلینک فعال هستند، از عدم آگاهی مشتریان خود سوءاستفاده کرده و نرمافزارهای فیک و جعلی را برای اتصال به استارلینک پیشنهاد میدهند. این درحالی است که به گفته کاربران این ماهواره، هیچ اپلیکیشن، وبسایت یا روش نرمافزاری برای اتصال رایگان یا مستقیم به استارلینک وجود ندارد.
این نرمافزارها در اصل به اطلاعاتی نظیر تصاویر شخصی، جزئیات حسابهای بانکی و پسوردهای حساس دسترسی پیدا کرده و در زمان مناسب، به سرقت سرمایههای مادی و معنوی مشغول میشوند. تبلیغات شبکههای اجتماعی هم نشان میدهد که کاربران زیادی به دنبال تهیه اینترنت ماهوارهای هستند و تا پیش از قطعی اینترنت، قیمت و شرایط و امکانات استارلینک در ایران را دنبال میکردند.
قیمتهایی که فروشندگان ماهواره استارلینک مطرح میکنند؛ بعضا بالای ۱۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان بوده و گروهی دیگر نیز مدعی فروش برنامهها و نرمافزارهایی برای اتصال مستقیم گوشی به این ماهواره هستند. این در حالی است که چندی قبل، داوود ادیب رئیس انجمن شرکتهای فناور هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال ایران در خصوص دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت ماهوارهای استارلینک از طریق گوشی و مخاطرات احتمالی آن گفته بود؛ هنوز گزارش دقیق و موثقی از استفاده کاربران داخل کشور از اینترنت ماهوارهای استارلینک دریافت نکردهایم. هنوز مشخص نیست که آیا این استفادهها بهصورت عمومی رخ داده یا از طریق خرید سرویس یا اکانت انجام شده است. همچنین نمیتوانیم با اطمینان بگوییم که این اقدامات با هدف تبلیغات یا جهتدهی خاصی صورت گرفتهاند.
رئیس انجمن شرکتهای فناور هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال ایران با هشدار در مورد چالشهای امنیتی اینگونه اقدامات نیز گفته بود، هیچ پنیر رایگانی را نمیتوان بیرون پیدا کرد، مگر در تله موش! این یعنی حتی اگر سرویسهایی بهظاهر رایگان برای مردم فعال شود، نباید از بُعد امنیتی آن غافل شد، چرا که ممکن است این خدمات زمینهساز دسترسیهای ناخواسته به اطلاعات کاربران شوند. توصیه میشود فعلاً در شرایط کنونی، از این قبیل سرویسهاکه برای استفاده رایگان آنها تبلیغ میشود، استفاده نشود.
آن زمان، ادیب که احتمالا چنین روزهایی را پیشبینی کرده بود صراحتا هشدار داده بود که در شرایط فعلی هرگونه استفاده از این خدمات میتواند بهعنوان ابزاری برای سوءاستفاده از اطلاعات کاربران تلقی شود. بهویژه با توجه به دسترسیهای متعددی که تلفنهای همراه دارند، ممکن است این فناوریها مسیرهای جدیدی برای نفوذ ایجاد کنند. از اینرو مردم باید هوشیار باشند.
از رویا تا واقعیت
اما اصل ماجرا چیست؟ آیا واقعا میتوان به راحتی به اینترنت استارلینک متصل شد و به صورت رایگان از آن استفاده کرد؟ به گفته کارشناسان، شرکت اسپیس ایکس در برخی بازههای زمانی خاص و بحرانی، هزینه اشتراک ماهانه (Subscription) را برای ترمینالهای فعال در ایران حذف کرده بود تا کاربران بتوانند بدون پرداخت آبونمان ماهانه وصل شوند.از این گذشته حتی اگر اشتراک ماهانه رایگان باشد، شما همچنان باید تجهیزات سختافزاری (دیش و روتر) را تهیه کنید. این تجهیزات رایگان نیستند و باید از بازار آزاد (که عمدتاً قاچاق است) خریداری شوند.
هزینههای استفاده از این نوع از اینترنت نیز در ایران، سربه فلک میزند. هزینههایی که میتوان آنها را در سه بخش زیر خلاصه کرد:
۱- قیمت تجهیزات (دیش): قیمت رسمی دیش استاندارد و مناسب حدود ۵۹۹ دلار است. اما در بازار ایران به دلیل ریسک قاچاق، دلالان این تجهیزات را با قیمتهایی بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان میفروشند.
۲- اشتراک ماهانه: هزینه استاندارد سرویس جهانی (Global Roaming) که در ایران کار میکند، حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ دلار در ماه است. اگر طرحهای رایگان اسپیس ایکس قطع شود، کاربر باید ماهانه حدود ۱۵ تا ۱۸ میلیون تومان هزینه اشتراک بپردازد.
۳- هزینه نصب: و بالاخره اینکه باید به این هزینهها، هزینه نصب و راهاندازی توسط نصابها را نیزاضافه کنید!
این در حالی است که از زمان ورود استالینک به بازار و اوج گیری تبلیغات آن، پلیس فتا نسبت به کلاهبرداری بهواسطه این ماهوارهها هشدار داد. در اطلاعیه فتا آمده بود که سودجویان تصاویر کاربران آمریکایی در حالی که ماهواره استارلینک را روی فرش و یا ساختمان خود آنلاکس کرده و تصویربرداری کردهاند را دانلود کرده و به عنوان تصاویر استقرار استارلینک در ایران تبلیغ میکردند.
معاون پلیس فتا هشدار داده بود که عمده این آگهیها جعلی هستند و اغلب کلاهبرداران و سودجویان نیز با ادعای رایگان بودن سرویس برای کاربران ایرانی سعی در فریبکاری و اغفال هموطنان دارند؛ درحالیکه هنوز امکان استفاده از این خدمات در ایران در سالهای گذشته وجود نداشت.
اما شاید بد نباشد که بدانید براساس قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی، استفاده، خرید، فروش یا نگهداری تجهیزات اینترنت ماهوارهای استارلینک در ایران جرم انگاری شده و مجازات قانونی دارد.
این قانون در مهرماه سال جاری به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و بر اساس ماده ۵ آن، هرگونه فعالیت مرتبط با ابزارها و خدمات تحت کنترل رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم، ممنوع اعلام شده است.
براساس این قانون،مجازات استفاده شخصی از این ماهوارهها، حبس از ۶ ماه تا ۲ سال( به همراه ضبط تجهیزات، تأمین، تولید، توزیع، نصب) و راهاندازی یا واردات به قصد توزیع آن، حبس از ۲ تا ۵ سال را به دنبال دارد. همچنین در صورت استفاده یا توزیع با قصد مقابله با نظام یا جاسوسی اگر مرتکب «نیروی دشمن» محسوب شود، مشمول مجازات محاربه خواهد شد و در غیر این صورت، مجازات حبس از ۵ تا ۱۰ سال اعمال میشود.
محدودیت اینترنت نه راه حل بحرانهاست و نه پاسخ به مطالبات
قطع یا محدودسازی اینترنت در اعتراضات اجتماعی، باعث محرومیت ارتباطی، اختلال کسبوکارها و افزایش عصبانیت اجتماعی در میان مردم شده است
طی سالهای اخیر، همزمان با بروز اعتراضات اجتماعی و ناآرامیهای داخلی، محدودسازی یا قطع اینترنت به یکی از تصمیمهای تکرارشونده برای کنترل جریانهای منتقد بدل شده است. در کنار پیامدهای رسانهای، قطع اینترنت آثار اجتماعی و اقتصادی قابلتوجهی بههمراه دارد. میلیونها نفر در چنین شرایطی از ارتباط با خانواده و بستگان خود در داخل و خارج از کشور محروم میشوند و بخش گستردهای از کسبوکارهای خرد و دیجیتال با اختلال جدی مواجه میشوند. از سوی دیگر، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که محدودسازی ارتباطات به شکلگیری بازارهای غیررسمی و سیاه ابزارهای ارتباطی منجر شده و مسیر دور زدن محدودیتها را گسترش داده است. چالشهایی به گفته کارشناسان، باعث بروز نارضایتی و «عصبانیت اجتماعی» در جامعه میشود.
سیمین کاظمی، عضو انجمن جامعهشناسی ایران معتقد است که راهکارهایی اینچنینی در مواجهه با بحرانها، از جمله توسل به قطع اینترنت، نهتنها آبی بر آتش خشم عمومی نیست، بلکه به مثابه بنزینی است که نارضایتیهای پنهان را شعلهورتر میکند. به گفته او، مشکلات امروز ایران بسیار عمیقتر از آن است که با خاموش کردن مودمها و مسدودسازی پلتفرمها برطرف شود.
این جامعهشناس تداوم قطعی اینترنت بینالمللی را نشاندهنده فقدان راهحلهای منطقی در میان تصمیمگیران می داند. به باور او، وقتی شهروندان از ابتداییترین حقوق ارتباطی و امکانات روزمره محروم میشوند، احساس نادیده گرفته شدن در آنها تقویت میشود. در واقع استفاده از ابزار فیلترینگ به عنوان یک مسکن موقت، تنها پاک کردن صورتمسئله است و نمیتواند جایگزین پاسخگویی شفاف به مطالبات انباشتهشده باشد.
کاظمی همچنین مدعی است که خشم عمومی در حال تلنبار شدن است و وقتی به مطالبات معیشتی و آزادیهای اجتماعی پاسخ روشنی داده نمیشود، این انرژی متراکم راهی برای تخلیه پیدا میکند. بنابراین اگر دولتمردان همچنان به جای شنیدن صدای مردم، راهکار را در محدودیت جستجو کنند، این خشم در آیندهای نزدیک به شکلی بسیار رادیکالتر و غیرقابلکنترلتر آزاد خواهد شد.
محمدمهدی فرقانی، استاد ارتباطات و روزنامهنگاری، نیز در این زمینه معتقد است که این راهکارها در بین بسیاری از دولتها طبیعی است:«معمولاً در شرایط اضطراری، دولتها محدودیتهایی را اعمال میکنند، اما این محدودیتها باید مقید به همان شرایط اضطراری باشد و بعد از اینکه بحران تخفیف پیدا میکند، این محدودیتها هم بهتدریج یا حتی سریع برطرف شود.»
او با تأکید بر مفهوم «حق ارتباط» توضیح میدهد: «ما در جهان امروز فقط درباره حق دسترسی به اطلاعات صحبت نمیکنیم، بلکه با مفهومی به نام حق ارتباط روبهرو هستیم. حق ارتباط یعنی همه آحاد مردم حق دارند از امکانات ارتباطی استفاده کنند؛ از یک احوالپرسی ساده گرفته تا دسترسی، تولید و انتشار اطلاعات.»
فرقانی معتقد است محدودسازی ارتباطات در داخل کشور، «مرجعیت رسانهای» را به بیرون از مرزها منتقل میکند. او در اینباره میگوید: «در شرایطی که امکانات ارتباطی در داخل محدود میشود، مرجعیت رسانهای به خارج از کشور منتقل میشود و رسانههای برونمرزی میتوانند روایتهای مختلف و گاه دستکاریشده را بهعنوان واقعیت در اختیار مخاطبان قرار دهند.»
به گفته این استاد ارتباطات، نتیجه چنین وضعیتی تضعیف شدید روایتسازی داخلی است: «عملاً امکان روایتسازی مبتنی بر واقعیت، سرعت، دقت و امانت در داخل کشور بهشدت کاهش پیدا میکند و رسانههای داخلی توان پاسخگویی به نیاز خبری مردم را از دست میدهند.»
به اعتقاد این استاد دانشگاه، در شرایطی که اعتماد عمومی به رسانههای رسمی و دولتی ضعیف است و مردم روایتهای یکطرفه را باور ندارند، این روایتسازیها به خارج منتقل میشود و البته بین رسانههای دولتی و رسانههای مستقل یا نیمهمستقل بیشتر تبعیض وجود دارد. اگر قرار است مردم روایتهای داخلی را باور کنند، رسانههای مستقل باید دسترسی کافی به اطلاعات و منابع خبری داشته باشند و بتوانند روایتهای مبتنی بر واقعیت تولید و منتشر کنند. در غیر این صورت، محدود کردن رسانههای مستقل و در عین حال باز گذاشتن نسبی دست رسانههای دولتی و حاکمیتی، عملاً مشکل دسترسی مردم به اطلاعات را حل نمیکند. عدم اعتماد مردم به اینگونه روایتها و نیاز آنها به دانستن واقعیت، با این سیاستها رفع نمیشود. محدود کردن رسانههای مستقل و در مقابل، دسترسی آزاد رسانههای دولتی، به اعتماد عمومی، انسجام اجتماعی و همبستگی ملی لطمه میزند و قدرت روایتسازی را به خارج از کشور منتقل میکند؛ امری که به نفع هیچکس نیست.
فرقانی از شکلگیری بازار سیاه ارتباطات از فیلترشکن تا استارلینک و سیمکارتهای خارجی و… به عنوان دیگر آثار چنین اقداماتی یاد کرده و میگوید: این پدیده نشان میدهد که رسانههای رسمی نتوانستهاند نیاز خبری مردم را تأمین کنند و اعتماد عمومی را جلب کنند. در نتیجه، دور زدن محدودیتها و ممنوعیتها شکل میگیرد و بازار سیاه ایجاد میشود. از این طریق، برخی افراد ممکن است از این دور زدنها سوءاستفاده کنند و حتی روایتهای جعلی تولید کنند. بنابراین پیشنهاد میشود که با توجه به روند اوضاع، هرچه زودتر امکانات ارتباطی نه تنها در اختیار رسانهها، بلکه در اختیار آحاد مردم قرار بگیرد.
و بالاخره اینکه او قطع اینترنت را مسئلهای فراتر از رسانه دانست و معتقد است که ادامه چنین رویهای تنها به «عصبانیت اجتماعی» جامعه دامن میزند: وقتی میلیونها نفر در این شرایط از امکان تماس و ارتباط با خانوادهها و بستگان خود در داخل و خارج از کشور محروم میشوند یا نمیتوانند سادهترین کارها و انتقال دادههایشان را با اینترنت انجام دهند، طبیعی است باید منتظر تشدید «عصبانیت اجتماعی» باشیم بهویژه در میان نسلی که با فضای مجازی بزرگ شده است. نسلهای قدیمیتر شاید بتوانند با این شرایط کنار بیایند، اما نسل جوان که سبک زندگیاش بر پایه ارتباطات دیجیتال شکل گرفته، تحمل قطع ارتباطات را ندارد.
گزارش سود خالص ۹ ماهه نشان میدهد صنعت فولاد و فلزات در حال بازآرایی جدی…
بررسی عملکرد ۹ ماهه بانکها نشان میدهد که مدیریت حرفهای و کنترل ریسک بیش از…
عملکرد ۹ ماهه شرکتهای بیمه تصویری دوگانه از صنعت ارائه میدهد؛ بخشی از شرکتها با…
با گسترش محدودیتهای اینترنتی، استفاده از ابزارهایی مانند V2Ray و HA Tunnel افزایش یافته است؛…
بر اساس گزارش ۹ ماهه سال جاری، بانک ایرانزمین با رشد ۱۶۴ درصدی درآمد عملیاتی…
جهان تحریمی بیش از هر زمان دیگری به رمزارزها چشم دوخته است؛ ابزاری که میتواند…