قیمت کود کشاورزی چالش جهانی جنگ

به گزارش سرمایه فردا، در آستانه فصل برداشت و در شرایطی که کشاورزان ایرانی با کمبود نقدینگی و افزایش هزینه‌های تولید دست‌وپنجه نرم می‌کنند، وزارت جهاد کشاورزی نرخ جدید کودهای شیمیایی برای سال ۱۴۰۵ را اعلام کرد. بر اساس این نرخ‌نامه، قیمت هر کیلوگرم سوپر فسفات تریپل (گران‌ترین کود) به ۱,۴۳۲,۱۶۹ ریال (حدود ۱۴۳ هزار تومان) و هر کیسه ۵۰ کیلوگرمی آن به ۷۱,۶۰۸,۳۰۰ ریال (حدود ۷ میلیون و ۱۶۰ هزار تومان) رسیده است. ارزان‌ترین کود، یعنی فسفات ساده نیز با قیمت هر کیلوگرم ۶۷۳,۹۴۴ ریال (حدود ۶۷ هزار تومان) و هر کیسه ۳۳,۶۹۷,۲۰۰ ریال (حدود ۳ میلیون و ۳۷۰ هزار تومان) عرضه می‌شود. این افزایش قیمت (در مقایسه با سال ۱۴۰۴) بین ۴۰ تا ۶۰ درصد برآورد می‌شود و می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر هزینه تولید محصولات کشاورزی و در نهایت، قیمت مواد غذایی داشته باشد. در این گزارش، نگاهی می‌اندازیم به جدول قیمت‌های جدید و تحلیل می‌کنیم که این افزایش قیمت چه تأثیری بر کشاورزان و سفره مردم خواهد داشت.**

کشاورزی در تنگنای کود

هر ساله وزارت جهاد کشاورزی نرخ کودهای شیمیایی (اعم از داخلی و وارداتی) را اعلام می‌کند. این نرخ‌گذاری، معمولاً بر اساس نرخ ارز ترجیحی (۴۲۰۰ تومانی سابق، و ۲۸,۵۰۰ تومانی فعلی) و هزینه تولید داخلی انجام می‌شود. در سال ۱۴۰۵، دو عامل مهم باعث جهش قیمت کودها شده است. اول، افزایش نرخ ارز (از ۲۸,۵۰۰ به حدود ۱۵۰,۰۰۰ تومان در بازار آزاد). دوم، افزایش هزینه حمل (به دلیل جنگ و محاصره دریایی). در نتیجه، قیمت کودهای شیمیایی نیز جهش کرده است. این افزایش هزینه، در حالی رخ می‌دهد که کشاورزان در آستانه فصل برداشت (خرداد تا مهر) هستند و برای افزایش عملکرد محصول خود، نیاز مبرم به کود دارند. افزایش قیمت کود، یعنی کاهش سودآوری کشاورزی و احتمالاً افزایش قیمت محصولات کشاورزی برای مصرف‌کننده نهایی. در ادامه، نرخ جدید انواع کودها را به تفکیک مرور می‌کنیم.

گران‌ترین کود؛ سوپر فسفات تریپل، ۷۱ میلیون و ۶۰۸ هزار تومان برای هر کیسه

گران‌ترین کود شیمیایی در سال ۱۴۰۵، «سوپر فسفات تریپل» (TSP) است. این کود که منبع اصلی فسفر برای گیاهان محسوب می‌شود، برای افزایش عملکرد ریشه، شکوفه‌دهی و میوه‌دهی استفاده می‌گردد. قیمت هر کیلوگرم این کود، ۱,۴۳۲,۱۶۹ ریال (حدود ۱۴۳ هزار تومان) تعیین شده است. قیمت هر کیسه ۵۰ کیلوگرمی نیز ۷۱,۶۰۸,۳۰۰ ریال (حدود ۷ میلیون و ۱۶۰ هزار تومان) می‌باشد. این قیمت، نسبت به سال گذشته (۱۴۰۴) حدود ۶۰ درصد افزایش یافته است. کشاورزی که برای یک هکتار زمین گندم به حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلوگرم سوپر فسفات نیاز دارد، باید حدود ۲۸ تا ۴۳ میلیون تومان برای تأمین این کود هزینه کند. این رقم، ۶۰ درصد بیشتر از سال قبل است.

تحلیل و نقد: با توجه به اینکه تورم عمومی حدود ۷۳.۵ درصد است، افزایش ۶۰ درصدی قیمت سوپر فسفات، «کمتر از نرخ تورم» است. یعنی کود، نسبت به سایر کالاها، گران‌تر نشده است. اما این تحلیل، برای کشاورزی که درآمدش افزایش نیافته (و حتی به دلیل جنگ و محاصره کاهش یافته است)، قابل قبول نیست. کشاورز می‌گوید: «من پارسال یک کیسه سوپر فسفات را ۴.۵ میلیون تومان می‌خریدم، امسال ۷.۲ میلیون تومان می‌خرم. در حالی که قیمت گندم من فقط ۳۰ درصد افزایش یافته است. سود من کاهش یافته است. پس کشاورزی صرفه اقتصادی ندارد.» این منطق، کاملاً درست است. دولت برای حمایت از کشاورزان، باید یا قیمت خرید تضمینی محصولات را افزایش دهد، یا یارانه کود بدهد. در غیر این صورت، کشاورزان با این قیمت‌ها، انگیزه‌ای برای تولید ندارند. و کاهش تولید داخلی، یعنی افزایش وابستگی به واردات، و افزایش قیمت مواد غذایی برای مصرف‌کننده. این یک ریسک بزرگ است. دولت باید فکری به حال کشاورزان کند. وگرنه سال آینده، نه تنها گندم، که هیچ چیز برای خوردن نداریم. این یک هشدار است. نه شعار. کشاورزان، ستون فقرات امنیت غذایی هستند. اگر آنها نباشند، ما نیستیم. پس از آنها حمایت کنید. لطفاً.

سایر کودها؛ از فسفات آمونیم تا سولفات پتاسیم

کودهای دیگری نیز در نرخ‌نامه جدید گنجانده شده‌اند. در ادامه، قیمت برخی از مهم‌ترین آنها را مرور می‌کنیم.

· فسفات آمونیم (DAP): هر کیلوگرم ۱,۱۵۸,۸۱۷ ریال (حدود ۱۱۶ هزار تومان)، هر کیسه ۵۰ کیلوگرمی ۵۷,۹۴۰,۸۵۰ ریال (حدود ۵ میلیون و ۷۹۴ هزار تومان).
· نیترات آمونیم: هر کیلوگرم ۹۳۳,۲۲۴ ریال (حدود ۹۳ هزار تومان)، هر کیسه ۴۶,۶۶۱,۲۰۰ ریال (حدود ۴ میلیون و ۶۶۶ هزار تومان).
· اوره: هر کیلوگرم ۸۴۴,۲۳۶ ریال (حدود ۸۴ هزار تومان)، هر کیسه ۴۲,۲۱۱,۸۰۰ ریال (حدود ۴ میلیون و ۲۲۱ هزار تومان). (نکته: قیمت اوره داخلی، حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد کمتر از قیمت جهانی (۹۰۰ دلار در هر تن) است).
· سولفات پتاسیم: هر کیلوگرم ۱,۳۲۳,۴۵۸ ریال (حدود ۱۳۲ هزار تومان)، هر کیسه ۶۶,۱۷۲,۹۰۰ ریال (حدود ۶ میلیون و ۶۱۷ هزار تومان).
· کلرور پتاسیم: هر کیلوگرم ۱,۱۵۸,۸۱۷ ریال (حدود ۱۱۶ هزار تومان)، هر کیسه ۵۷,۹۴۰,۸۵۰ ریال (حدود ۵ میلیون و ۷۹۴ هزار تومان).

افزایش قیمت اوره (حدود ۵۰ درصد) به دلیل افزایش قیمت خوراک گاز و نرخ ارز بوده است. اوره مهم‌ترین کود نیتروژنی برای محصولات زراعی (گندم، برنج، ذرت) است. افزایش قیمت اوره، یعنی افزایش قیمت نان و برنج. دولت باید برای جبران این افزایش قیمت، یارانه نان و برنج را افزایش دهد. در غیر این صورت، فشار بر دهک‌های پایین جامعه دوچندان خواهد شد. یک راهکار، افزایش مبلغ کالابرگ است (از یک میلیون به یک میلیون و ۲۶۰ هزار تومان یا بیشتر). راهکار دیگر، توزیع مستقیم کود یارانه‌ای به کشاورزان خرده‌پا (زیر ۵ هکتار) است. هزینه این کار در مقابل منافع آن (کاهش قیمت مواد غذایی، امنیت غذایی، اشتغال روستایی) ناچیز است. دولت باید این کار را انجام دهد. انجام بده، بعداً پشیمان می‌شوی که چرا زودتر انجام ندادی. عقب نمانید. ما داریم از قطار توسعه عقب می‌افتیم. عجله کنید. لطفاً.

کشاورزی بین دو مسأله؛ کود گران، محصول ارزان

نرخ جدید کودهای شیمیایی برای سال ۱۴۰۵ اعلام شد. قیمت هر کیسه سوپر فسفات تریپل به ۷۱ میلیون و ۶۰۸ هزار تومان رسید. اوره نیز ۴۲ میلیون و ۲۱۱ هزار تومان قیمت خورد. این افزایش قیمت (۴۰ تا ۶۰ درصد) در حالی رخ می‌دهد که قیمت خرید تضمینی گندم تنها ۳۰ درصد افزایش یافته است. نتیجه، کاهش سودآوری کشاورزی و احتمال کاهش تولید داخلی. دولت باید هر چه سریع‌تر با افزایش قیمت خرید تضمینی محصولات کشاورزی و توزیع یارانه کود (به ویژه برای کشاورزان خرده‌پا)، از تولید داخلی حمایت کند. در غیر این صورت، کشاورزان مجبور به کاهش سطح زیر کشت یا کاهش مصرف کود می‌شوند که هر دو به کاهش تولید و افزایش قیمت مواد غذایی منجر خواهد شد. مردم از همین الان دارند فشار گرانی را حس می‌کنند. ولی اگر تولید داخلی هم کم شود، وضعیت بدتر هم خواهد شد. خدا به داد مردم برسد. آمین. به امید روزهای بهتر. ان‌شاءالله.