بازتعریف نظام اقتصادی در جهان

به گزارش سرمایه فردا، در سایه جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران و اختلال در عرضه انرژی، قیمت بنزین و گازوئیل در بسیاری از کشورهای جهان به بالاترین سطح تاریخی رسیده است؛ شوکی که به‌گفته آژانس بین‌المللی انرژی حتی از بحران نفتی دهه ۱۹۷۰ نیز شدیدتر است. در آن زمان، تحریم نفتی تنها کشورهای حامی اسرائیل در جنگ ۱۹۷۳ را هدف قرار داده بود‌ اما امروز افزایش قیمت نفت و گاز همه کشورها را درگیر کرده است.

‌اروپا؛ مالیات کمتر، نارضایتی بیشتر

در آلمان، قیمت گازوئیل تا ۴۰ درصد افزایش یافته و به بیش از ۲.۸ دلار در هر لیتر رسیده، در حالی که بنزین سوپر نیز از ۲.۵ دلار فراتر رفته است؛ سطحی که حتی با در نظر گرفتن قدرت خرید، از بحران دهه ۱۹۷۰ نیز بالاتر ارزیابی می‌شود. در واکنش، دولت آلمان مالیات سوخت را حدود ۰.۲ دلار در هر لیتر کاهش داده و انتظار دارد حدود ۱.۸ میلیارد دلار از درآمد مالیاتی خود را از دست بدهد.

همچنین کارفرمایان تشویق شده‌اند به کارکنان خود پاداشی یک‌باره حدود ۱۱۵۰ دلار پرداخت کنند. در ایرلند، پس از اعتراضات گسترده، بسته‌ای به ارزش ۵۷۵ میلیون دلار تصویب شده است که شامل یارانه گرمایشی برای حدود ۵۰۰ هزار خانوار کم‌درآمد و حذف مالیات ۰.۲۵ دلار برای گازوئیل و ۰.۲ دلار برای بنزین تا پایان ماه مه است. در ترکیه نیز نظام مالیاتی شناور که از سال ۲۰۱۸ اجرا می‌شود، با افزایش قیمت‌ها، مالیات را کاهش می‌دهد تا شوک قیمتی را مهار کند؛ هرچند محمد شیمشک، وزیر دارایی هشدار داده این سیاست در بلندمدت پایدار نیست.

آسیا؛ از یارانه تا سهمیه‌بندی

در آسیا، بسیاری از کشورها به‌شدت تحت تأثیر بسته شدن تنگه هرمز قرار گرفته‌اند. در فیلیپین که بیش از ۹۰ درصد نفت خود را از خلیج فارس تأمین می‌کند، قیمت سوخت از فوریه ۲ برابر شده است. دولت تنها مالیات گاز مایع را حذف کرده که تأثیر آن ناچیز است؛ یک کپسول ۱۱کیلوگرمی حدود ۱۶ دلاری تنها حدود ۰.۶ دلار ارزان‌تر شده است. در ژاپن، دولت بیش از ۴.۶ میلیارد دلار برای تثبیت قیمت بنزین اختصاص داده، اما این بودجه کمتر از سه ماه دوام خواهد داشت.

کره جنوبی نیز سقف قیمتی ۱.۳۷ دلار تعیین کرد که شکسته شد و ۰.۱۶ دلار افزایش یافت. دولت سئول حدود ۳.۴۵ میلیارد دلار برای جبران زیان شرکت‌ها و همین میزان برای حمایت از خانوارها تا سقف ۴۰۰ دلار به ازای هر نفر اختصاص داده است. در چین، وابستگی کمتر به نفت و نقش پررنگ زغال‌سنگ و انرژی‌های تجدیدپذیر باعث شده افزایش هزینه‌ها محدودتر باشد، اما قیمت سوخت همچنان حدود ۳۰درصد نسبت به دو ماه قبل افزایش یافته است.

در هند، مالیات سوخت، ۰.۱ دلار در هر لیتر معادل حدود ۱۰ درصد قیمت کاهش یافته و مالیات صادراتی بر گازوئیل و سوخت هواپیما افزایش یافته تا عرضه داخلی حفظ شود. در پاکستان، دولت رویکردی متفاوت در پیش گرفته و ۵۰ درصد کارکنان به دورکاری روی آورده‌اند و هفته کاری کارمندان دولتی به چهار روز کاهش یافته و مصرف سوخت نهادهای دولتی باید به مدت دو ماه، ۵۰ درصد کاهش یابد.

آفریقا؛ قیمت‌گذاری دستوری زیر فشار

در کنیا، دولت سقف قیمت تعیین کرد، اما ناچار به افزایش آن شد. اکنون قیمت بنزین ۱۶درصد و گازوئیل ۲۴ درصد افزایش یافته و هر دو به حدود ۱.۵۶ دلار در هر لیتر رسیده‌اند. در آفریقای جنوبی، قیمت بنزین ۲۰ درصد و گازوئیل ۴۰ درصد افزایش یافته، هرچند دولت مالیات را ۰.۱۸ دلار کاهش داده و قیمت‌ها را به ۱.۴۶ دلار برای بنزین و ۱.۵۵ دلار برای گازوئیل رسانده است. در غنا، قیمت بنزین ۲۷ درصد افزایش یافته و به ۱.۱۷ دلار و گازوئیل نزدیک به ۵۰ درصد رشد کرده و به ۱.۵۲ دلار رسیده است.

قاره آمریکا؛ سقف قیمت و بازی بازار

در مکزیک، دولت با جایگاه‌های سوخت به توافقی غیررسمی برای سقف قیمت ۱.۳۶ دلار برای بنزین و ۱.۵۸ دلار برای گازوئیل رسیده و در مقابل، هفته‌ای ۲۸۸ میلیون دلار یارانه پرداخت می‌کند. به گفته کلودیا شینبائوم، رئیس‌جمهور مکزیک، بدون این اقدامات قیمت‌ها تا ۲۵ درصد بالاتر می‌رفت. در آرژانتین، دولت با رویکردی بازارمحور، یارانه‌ها را محدود کرده و با شرکت‌های دولتی توافق کرده قیمت‌ها را برای ۴۵ روز ثابت نگه دارد. البته پیش از این توافق، قیمت‌ها حدود ۱۵ درصد افزایش یافته بودند.

در ایالات متحده آمریکا، قیمت بنزین از اواخر فوریه ۳۵ درصد افزایش یافته و از مرز ۴ دلار در هر گالن عبور کرده است. دولت فدرال تاکنون مداخله مستقیم نکرده، اما برخی ایالت‌ها مالیات سوخت را تعلیق کرده‌اند؛ به‌عنوان نمونه، در ایندیانا قیمت هر لیتر حدود ۰.۰۵ دلار کاهش یافته است. در مجموع، بحران سوخت ناشی از جنگ، جهان را به آزمایشگاهی از سیاست‌های اقتصادی تبدیل کرده است؛ از کاهش مالیات و یارانه‌های سنگین تا سهمیه‌بندی و کنترل قیمت. با این حال، یک واقعیت مشترک باقی مانده:

هیچ‌یک از این راهکارها تاکنون نتوانسته‌اند به‌طور کامل جلوی موج فزاینده قیمت‌ها را بگیرند و جهان همچنان در تب انرژی می‌سوزد. این تب تنها زمانی فروکش خواهد کرد که شرایط ایران تأمین و به دنبال آن تنگه هرمز باز شود.