احکام جدید برای بیش از پنج میلیون بازنشسته صادر شده و افزایش حقوقها بر اساس دو فرمول متفاوت اعمال شده است.
به گزارش سرمایه فردا، بالاخره بعد از کشوقوسهای فراوان و انتظاری که بازنشستگان داشتند، احکام حقوقی سال ۱۴۰۵ برای حدود ۵میلیون و ۲۰۰ هزار بازنشسته و مستمری بگیر تامین اجتماعی صادر شد. حالا دیگر این احکام روی سامانه قابل مشاهده است و هر فرد میتواند ببیند که وضعیت دریافتیاش در سال جدید چطور رقم خورده است. با انتشار این ارقام، طبیعتاً در میان جامعه بزرگ بازنشستگان سوالات و ابهاماتی درباره نحوه محاسبهها، علت تغییر برخی ردیفها و تفاوت مبالغ پیش آمده است. در این گزارش تلاش شده تا براساس توضیحات مسئولان مربوطه، تصویری روشن از این احکام جدید و منطق پشت آنها ارائه شود تا نگرانیها در این باره برطرف گردد.
جهش در دریافتیها؛ از حداقل بگیران تا سایر سطوح
طبق آمارهای رسمی ارائه شده، امسال در بحث افزایش حقوقها شاهد دو مدل متفاوت برای بازنشستگان هستیم. دسته اول که به عنوان حداقل بگیر شناخته میشوند، با یک افزایش قابل توجه ۶۰ درصدی نسبت به سال گذشته روبهرو شدهاند. این یعنی مبلغ مستمری آنها در سال ۱۴۰۵ به عدد ۱۶۶،۲۵۵،۵۰۰ ریال رسیده است. اما برای دسته دوم که سایر سطوح نامیده میشوند، فرمول متفاوتی اجرا شده؛ به این ترتیب که مستمری آنها ۴۵ درصد نسبت به سال قبل زیاد شده و علاوه بر این درصد، یک مبلغ ثابت معادل ۱۵،۵۸۶،۴۷۰ ریال هم به حقوقشان اضافه شده است.
اگر بخواهیم یک نگاه کلی به این اعداد بیندازیم، بهطور میانگین حقوقها حدود ۵۰ درصد رشد داشته است. جالب اینجاست که وقتی این اعداد را با دیگر صندوقهای بازنشستگی مقایسه میکنیم، متوجه میشویم که افزایش مستمری در سازمان تامین اجتماعی حدود ۲۵ درصد بیشتر از بقیه صندوقها بوده است. مسئولان بر این باورند که این تفاوتها در درصد افزایش، با هدف حمایت بیشتر از اقشار با درآمد پایینتر و حفظ حداقل معیشت آنها طراحی شده تا آثار تورم برای همه گروهها متعادلتر شود.
گام نهایی در مسیر متناسب سازی حقوق
یکی از بخشهای مهم احکام امسال، اجرای قانون برنامه هفتم پیشرفت است. طبق این قانون، قرار بود متناسب سازی حقوق بازنشستگان غیرحداقل بگیر به شکلی انجام شود که دریافتی آنها به ۹۰ درصد نسبت مستمری زمان برقراری برسد. حالا در سال ۱۴۰۵، این مسیر به ایستگاه آخر رسیده است. در واقع سومین گام این برنامه که شامل ۳۰ درصد باقیمانده بود، در سال جاری تکمیل و اجرا شده تا هدف نهایی قانونگذار محقق شود. این موضوع نشان میدهد که تمرکز اصلی در سال جاری، بر تکمیل این فرآیند قانونی بوده تا عدالت در پرداختها رعایت شود.
معمای حذف مبلغ حفظ قدرت خرید و جایگزینی آن
در میان احکام جدید، نبود یک ردیف به نام «حفظ قدرت خرید» سوالات زیادی را ایجاد کرده است. در واقع این مبلغ در سال ۱۴۰۳ بر اساس قانون بودجه آن سال برای حمایت از کسانی پرداخت میشد که مبلغ متناسب سازی آنها کمتر از رقم مشخصی (حدود ۷ میلیون ریال) بود. اما مسئولان توضیح میدهند که در قانون بودجه سال ۱۴۰۵، مجوز قانونی جدیدی برای ادامه این پرداخت صادر نشده است.
از آنجایی که هر پرداختی در این سازمان نیازمند حکم قانونی و تامین منابع در بودجه است، امکان استمرار آن در سال جاری وجود نداشت. با این حال، به جای این مبلغ نقدی، دولت راهکار جایگزینی را در نظر گرفته است. طبق اطلاعات موجود، دولت کمک معیشت و حفظ قدرت خرید را امسال در قالب طرح کالابرگ دنبال میکند. در این طرح، به هر نفر مبلغ یک میلیون تومان اختصاص مییابد تا بتواند نیازهای اساسی خود را تامین کند. بنابراین، نبود آن ردیف در حکم حقوقی به معنای نادیده گرفتن معیشت نیست، بلکه سازوکار حمایتی از حالت نقدی مستقیم به کالابرگ تغییر یافته است.
چرا مزایای جانبی مثل حق مسکن و معیشت تغییر نکرد؟
بسیاری از بازنشستگان میپرسند چرا با وجود تورم، مبالغی مثل کمک هزینه مسکن و تامین معیشت نسبت به پارسال ثابت مانده است؟ در پاسخ به این ابهام باید گفت که امسال حق مسکن همان مبلغ ۲،۷۰۰،۰۰۰ ریال و کمک به تامین معیشت هم ۶،۰۰۰،۰۰۰ ریال باقی مانده است. مسئولان مربوطه معتقدند که با توجه به محدودیت در منابع و اعتبارات، اولویت اصلی در سال ۱۴۰۵ این بوده که «اصل مستمریها» افزایش پیدا کند.
دلیل این اولویت بندی هم منطقی است؛ افزایش در اصل مستمری پایدار است و در سالهای آینده هم به عنوان پایه محاسبات قرار میگیرد، در حالی که مزایای جانبی چنین خاصیتی ندارند. از طرف دیگر، باید به این نکته توجه کرد که پرداخت مبالغی مثل عائله مندی، اولاد و مسکن، جزو تکالیف قانونی و اجباری سازمان تامین اجتماعی نیست. اینها مزایای حمایتی هستند که در سالهای قبل برای کمک به معیشت اضافه شدهاند و سازمان تنها در صورت وجود منابع مالی مازاد، مجاز به افزایش آنهاست.
تفاوت میان بازنشستگان دولتی و غیردولتی
یکی از نقاط پیچیده احکام امسال، تفاوت در افزایش مزایای بازنشستگان دولتی و غیردولتی است. بازنشستگان دولتی یا همان کارمندی، کسانی هستند که در نهادهای دولتی شاغل بودهاند و حالا عائله مندی و اولاد آنها طبق قانون مدیریت خدمات کشوری افزایش یافته است. برای رعایت عدالت، مبلغ کمک معیشت این افراد تعدیل شده؛ به طوری که اگر عائله مندی بگیرند، مبلغ کمک معیشت آنها حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار ریال است و اگر همسر نداشته باشند، همان ۶ میلیون ریال را دریافت میکنند.
اما برای بازنشستگان غیردولتی یا کارگری، مبنای این پرداختها منابع داخلی خود سازمان است. به همین دلیل مبلغ کمک هزینه اولاد برای آنها ۱۷،۱۹۳،۷۶۵ ریال تعیین شده، در حالی که برای دولتیها با ۲۰ درصد افزایش به بیش از ۲۰ میلیون ریال رسیده است. این تفاوتها ریشه در قوانین متفاوتی دارد که هر گروه تحت پوشش آن هستند و سازمان تلاش کرده با این فرمولها، از ایجاد تفاوتهای غیرمتعارف در مجموع دریافتیها جلوگیری کند.
شفافیت در پاسخگویی و روشهای اعتراض به احکام
در نهایت، ممکن است هنوز کسانی باشند که به نحوه محاسبه حقوق یا سوابق خود اعتراض داشته باشند یا در مورد ردیفهای حکم خود دچار سردرگمی شوند. مسئولان تاکید کردهاند که هیچ نیازی به مراجعه حضوری به شعب برای دریافت حکم یا فیش حقوقی نیست. همه بازنشستگان میتوانند از طریق اپلیکیشن «تامین من» یا سامانه خدمات غیرحضوری، تمام جزئیات و محاسبات آنلاین مستمری متناسب سازی شده خود را مشاهده کنند.
همچنین برای کسانی که نسبت به ارقام حکم خود معترض هستند، سامانه نظارت و ارتباطات مردمی (۱۴۲۰) در نظر گرفته شده است. افراد میتوانند با تماس تلفنی یا ثبت درخواست در سایت ۱۴۲۰، بدون نیاز به خروج از منزل، شکایت خود را ثبت کرده و با دریافت کد پیگیری پیامکی، منتظر بررسی مجدد کارشناسان باشند. این اقدامات با هدف صیانت از منابع بین نسلی و اطمینان از این موضوع انجام شده که هر ریال پرداختی، دقیقاً طبق قانون و عدالت به دست بازنشستگان برسد.
