پایه سیاست جدید آمریکا چیست

به گزارش سرمایه فردا، تحولات سیاسی سال‌های اخیر به‌ویژه در ایالات متحده، نشان می‌دهد که سیاست وارد مرحله‌ای متفاوت شده است. مرحله‌ای که با حضور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا برمسند قدرت دیگر نمی‌توان آن را صرفاً با مفاهیمی مانند «دروغ‌گویی» یا «پوپولیسم» توضیح داد. ویلیام دیویس، نظریه پرداز سیاسی و جامعه شناس در یک تحلیل  نشان می‌دهد فاصله میان دوره اول و دوم ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، فاصله‌ای معنادار است.

هرچقدر دور اول ریاست جمهوری ترامپ در آمریکا در همان ابتدا شوک‌آور بود، اکنون به یک قاعده تبدیل شده است.
در سال‌های ابتدایی قدرت‌گیری ترامپ، بسیاری از ناظران از رواج «پسا‌حقیقت» سخن می‌گفتند؛ وضعیتی که در آن مرز میان حقیقت و دروغ کمرنگ می‌شود. اما در دوره دوم به‌زعم دیویس، دیگر مسئله صرفاً تحریف واقعیت نیست. به این دلیل که نوعی «بی‌عقلی محض» در سطوح مختلف قدرت رخنه کرده است. این بی‌عقلی نیز فقط در گفتار خلاصه نمی‌شود و راهش را به انواع تصمیم‌گیری‌های کلان سیاسی و اقتصادی نیز باز کرده است.

نمونه‌های متعددی از این وضعیت قابل مشاهده است. مثل جنگ‌های تعرفه‌ای دونالد ترامپ که بدون دستاورد مشخص، هزینه‌های سنگینی به اقتصاد جهانی تحمیل می‌کند. مثال دیگر را می‌توان از سپردن مسئولیت‌های حساس به چهره‌هایی خارج از چارچوب‌های تخصصی مطرح کرد. در حوزه‌هایی حیاتی مانند بهداشت عمومی، تصمیماتی اتخاذ شد که از منظر علمی مورد انتقاد جدی قرار گرفت. لذا چنین روندی مشخص می‌کند که بی‌عقلی را نمی‌توان دیگر یک ویژگی فردی دانست. چرا؟ چون به ساختارهای رسمی تصمیم‌گیری نیز نفوذ کرده است.

در مواجهه با این وضعیت دو نوع تبیین رایج شکل گرفته است. نخست، تلاش برای عقلانی جلوه دادن رفتارهای غیرمنطقی از طریق نسبت دادن چنین تصمیم‌هایی به استراتژی‌های پیچیده و پنهان که گویی هر اقدام غیرعادی، بخشی از یک طرح کلان حساب‌شده است. اما این نگاه به گفته دیویس، می‌تواند خطرناک باشد.

چراکه «بی‌عقلی» را به اشتباه «عقلانیت پیچیده» تعبیر می‌کند و در نتیجه به تداوم آن کمک می‌کند.رویکرد دوم، تقلیل همه چیز به ویژگی‌های شخصیتی ترامپ و اطرافیان اوست. مانند خودشیفتگی یا تمایل به جنجال. هرچند این عوامل بی‌تأثیر نیستند، اما چنین تحلیلی نیز ناکافی است. چون از توجه به زمینه‌های اجتماعی و ساختاری غفلت می‌کند. دیویس تأکید دارد که مسئله اصلی، «ساختارهای اجتماعی» هستند که چنین رفتارهایی را ممکن و حتی تقویت می‌کنند.

در این میان، ارجاع به اندیشه‌های هانا آرنت اهمیت پیدا می‌کند. آرنت «بی‌معنایی» را یکی از پیامدهای فروپاشی عقلانیت در جوامع مدرن می‌دانست و آن را با گسترش نظام‌های تمامیت‌خواه مرتبط می‌کرد. به تعبیر او، وقتی عقل سلیم تضعیف می‌شود، افراد دچار انزوا و سردرگمی شده و زمینه برای پذیرش تصمیمات غیرمنطقی فراهم می‌شود.

با این حال، دیویس معتقد است وضعیت کنونی در غرب به‌ویژه آمریکا، الزاماً به معنای بازگشت کامل به توتالیتاریسم نیست. چون بیشتر نشان‌دهنده انتقال قدرت از عقلانیت سنتی به سیستم‌های غیرشخصی و فناورانه است. در این چارچوب، مفاهیمی مانند «بازار» به‌عنوان سازوکاری خودتنظیم‌گر مطرح می‌شوند. این ایده که حتی اگر افراد تصمیمات اشتباه بگیرند، سازوکارهای کلان اقتصادی در نهایت خطاها را اصلاح خواهند کرد. نمونه واضح آن همان اتفاقی است که در تنگه هرمز در حال رخ دادن است و قیمت انرژی در جهان را افزایش د اده است.

این نگاه اما پیامدهای مهمی دارد. مسئولیت‌پذیری فردی و سیاسی کاهش می‌یابد و نوعی اتکای بیش از حد به سیستم‌های خودکار شکل می‌گیرد. در چنین شرایطی، حتی تصمیمات اشتباه نیز ممکن است جدی گرفته نشوند، زیرا این فرض وجود دارد که «سیستم» در نهایت همه چیز را اصلاح می‌کند. هم‌زمان رهبران حوزه فناوری نیز به نکته‌ای مشابه اشاره می‌کنند. در دنیای امروز، دیگر اهمیت چندانی ندارد که یک گزاره درست است یا غلط باشد.

چون آنچه اهمیت دارد، الگوهای تکرار و میزان انتشار آن است. این وضعیت نشان می‌دهد که قضاوت انسانی و عقل سلیم، بیش از هر زمان دیگری تضعیف شده است. می‌توان گفت آنچه امروز با آن مواجهیم، تغییر در سبک یک سیاستمدار مانند ترامپ یا یک دولت نیست. چون همه اینها درواقع علامت‌هایی از دگرگونی عمیق‌تر در ساختارهای اجتماعی، رسانه‌ای و اقتصادی به شمار می‌روند.

لذا «بی‌عقلی» را نمی‌توانیم دیگر یک استثنا بدانیم، چون این مسئله به بخشی از منطق عمل در سیاست معاصر تبدیل شده است. پس بازگشت به نوعی «درک راستین» از واقعیت-که مبتنی بر عقلانیت، مسئولیت‌پذیری و شناخت محدودیت‌های انسانی باشد- بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر می‌رسد.