درس های شکست در جنگ نادر شاه

در تاریخ ۱۹ جولای ۱۷۳۳، نادر در نبرد سامرا از فرمانده مشهور عثمانی، توپال پاشا، شکست خورد. ایرانیان مجبور شدند با ۳۰,۰۰۰ کشته و زخمی و ۳,۵۰۰ اسیر تا همدان و آق دره عقب‌نشینی کنند. این نخستین درس های شکست نادر بود. باید به یاد داشت که پیش و پس از اسلام، هیچ امیری بیش از نادر در میدان جنگ پیروز نبوده است. شکست سامرا از نظر تخریب روحیه ایرانیان، به‌اندازه شکست چالدران تأثیرگذار بود، اما این شکست برای نادر آموزنده بود.

پذیرش درس های شکست توسط نادر

نادر شکست را پذیرفت و با احضار افسرانش، همه تقصیرها را به گردن گرفت و سرنوشت خود و سربازانش را یکسان دانست. او با یادآوری دلاوری‌ها و پیروزی‌های گذشته، قول داد که این شکست را جبران خواهد کرد. این اعتراف به اشتباه استراتژیک، جایگاه نادر را نزد فرماندهان ارتقا داد، به‌گونه‌ای که همه در چادر فرماندهی اشک ریختند و اطمینان دادند که در رویارویی دوباره با توپال پاشا و عثمانیان تا مرگ خواهند جنگید.

اقدامات نادر پس از شکست

نادر به کاتب و منشی خود، میرزا مهدی خان استرآبادی، دستور داد که به همه ولایات، ایالات و رئیسان قبایل نامه نوشته و درخواست اعزام نیرو کند. میرزا مهدی شرحی نگاشت و پس از تعریف و تمجید فراوان از نادر و لشگریانش، در پایان نوشت که اندک چشم زخمی به قسمتی از سپاه نادری رسیده است. نادر پس از دیدن نامه‌ها، خشمگین شد و به تندی بر سر میرزا مهدی خان فریاد کشید و واقعیت شکست را اعلام کرد.

واقع‌گرایی نادر از درس های شکست

واقع‌گرایی نادر در پذیرش شکست و اعتراف به اشتباه استراتژیک، باعث جلب اعتماد و حمایت گسترده ایرانیان شد. در نبرد سرنوشت‌ساز کرکوک، نادر نه‌تنها شکست سامرا را جبران کرد، بلکه با کشته شدن توپال عثمان، سپاه عثمانی مجبور به عقب‌نشینی و قبول شکست شد.

اهمیت پذیرش شکست در بازسازی ارتش

لیدل هارت، استراتژیست بریتانیایی، معتقد بود که گام نخست بازیابی برای ارتش شکست‌خورده، پذیرش شکست توسط فرمانده کل است. بدون این پذیرش، بازسازی و نوسازی ارتش ممکن نیست و زمینه برای شکست‌های بعدی فراهم خواهد شد.