خصوصی‌سازی فوتبال عربستان

به گزارش سرمایه فردا، باشگاه‌های فوتبال در جهانِ امروز، دیگر فقط یک تیم برای مسابقه نیستند. آنها به برندهای تجاری، شرکت‌های رسانه‌ای و دارایی‌های اقتصادیِ ارزشمندی بدل شده‌اند که هواداران میلیونی، نیروی محرکه اصلی این تحول هستند. عربستان سعودی به عنوان یکی از پیشگامان این تحول در منطقه، با واگذاری سهام باشگاه‌ها به سرمایه‌گذاران خصوصی، مدلی جدید از «باشگاه به مثابه بنگاه اقتصادی» را به اجرا گذاشته است. در تازه‌ترین اقدام، پنج باشگاه فوتبال شامل الریاض، ابها، الفتح، الطائی و الشعله برای ورود سرمایه‌گذاران خصوصی عرضه شده‌اند . این گزارش، نگاهی است به ابعاد اقتصادی این پروژه و درس‌هایی که باشگاه‌های ایرانی می‌توانند از آن بیاموزند.

الهلال؛ نمونه موفق مدل جدید

یکی از مهم‌ترین اتفاقات در مسیر خصوصی‌سازی فوتبال عربستان، واگذاری ۷۰ درصد سهام باشگاه الهلال توسط صندوق سرمایه‌گذاری عمومی (PIF) به شرکت Kingdom Holding است. ارزش کل باشگاه الهلال در این معامله حدود ۱.۴ میلیارد ریال سعودی تعیین شده است. صندوق سرمایه‌گذاری عمومی اعلام کرده که هدف از این واگذاری، افزایش ارزش باشگاه، تقویت مدیریت حرفه‌ای و ایجاد درآمدهای پایدارتر است. این اتفاق نشان می‌دهد که عربستان به دنبال خروج تدریجی از مدل «تزریق مستقیم سرمایه» و حرکت به سمت مدل «مالکیت، سرمایه‌گذاری و بازده اقتصادی» است. به عبارت دیگر، باشگاه‌ها دیگر صرفاً با بودجه دولتی اداره نمی‌شوند، بلکه باید مانند هر بنگاه اقتصادی دیگری، سودآور باشند و برای سهامداران خود ارزش آفرینی کنند.

باشگاه‌های عربستان؛ از تیم ورزشی تا بنگاه اقتصادی

در واقع، باشگاه‌های فوتبال در جهان امروز، هسته اصلی صنعت فوتبال محسوب می‌شوند و به مثابه کارخانه‌های تولیدی و بنگاه‌های اقتصادی این صنعت عمل می‌کنند . این باشگاه‌ها با بهره‌گیری از تجهیزات و امکانات، نیروی انسانی ماهر و مدیریت اثر بخش، فوتبال را به صنعتی پولساز تبدیل کرده‌اند و هر چه وضعیت باشگاه‌ها بهتر باشد، فوتبال آن کشور از توسعه بیشتری برخوردار خواهد شد .

وزارت ورزش عربستان و مرکز ملی خصوصی‌سازی این کشور نیز پنج باشگاه فوتبال دیگر را برای ورود سرمایه‌گذاران خصوصی عرضه کرده‌اند. باشگاه‌های الریاض، ابها، الفتح، الطائی و الشعله در این مرحله در مسیر واگذاری قرار گرفته‌اند. این اقدام نشان می‌دهد که عربستان در سال‌های اخیر با جذب ستاره‌های فوتبال، توجه جهان را جلب کرده، اما مرحله جدید پروژه این کشور بیشتر بر ساخت زیرساخت‌های اقتصادی ورزش متمرکز است.

در فوتبال مدرن، باشگاه یک شرکت تجاری است

در فوتبال مدرن، باشگاه دیگر فقط یک تیم برای مسابقه نیست؛ یک شرکت رسانه‌ای و تجاری است. باشگاه‌های موفق جهان از مسیرهای مختلفی درآمد ایجاد می‌کنند: حق پخش و تولید محتوا، اسپانسرینگ، فروش کالا و محصولات هواداری، درآمد روز مسابقه، توسعه برند جهانی و ارتباط دیجیتال با هواداران . به همین دلیل، ارزش یک باشگاه فقط به تعداد جام‌ها یا ستاره‌های آن وابسته نیست؛ بلکه به قدرت تجاری و هواداری آن بستگی دارد . نکته مهم این است که موفقیت باشگاه‌ها در این مسیر نیازمند چهار مرحله است: ایجاد ساختار مدیریتی، ثبات مالی، توسعه تجاری و رشد پایدار. گزارش Deloitte درباره خصوصی‌سازی باشگاه‌های عربستان تأکید می‌کند که موفقیت این باشگاه‌ها نیازمند این چهار مرحله است.

باشگاه‌های ایران؛ از کجا تا کجا؟

در ایران، باشگاه‌های فوتبال بیشتر ماهیت ورزشی داشته و اهداف تجاری کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. اعتبار اکثر باشگاه‌های فوتبال کشور از محل اعتبارات دولتی تأمین می‌شود و عمدتاً مرتبط با دستگاه‌های اجرایی مانند دستگاه‌های نظامی و انتظامی و شرکت‌های دولتی هستند . سرمایه‌های این باشگاه‌ها نیز از محل اعتبارات دولتی تأمین شده و اماکن ورزشی آن‌ها متعلق به خود این شرکت‌هاست . در حالی که در لیگ حرفه‌ای فوتبال ایران، مالکیت خصوصی نقش چندانی ندارد، عربستان با جدیت به دنبال برعکس کردن این معادله است.

درس‌هایی برای فوتبال ایران

مهم‌ترین درس این تجربه برای باشگاه‌های ایرانی این است که خصوصی‌سازی فقط تغییر مالک نیست. خصوصی‌سازی واقعی یعنی باشگاه درآمد مستقل داشته باشد، مدیریت حرفه‌ای شکل بگیرد، هوادار به یک دارایی اقتصادی تبدیل شود و برند باشگاه ارزش‌گذاری شود . تا زمانی که به فوتبال به عنوان کسب و کار نگریسته نشود، باشگاه‌ها درآمدزا نخواهند شد و فوتبال ایران پیشرفتی نخواهد کرد . باشگاهی که فقط به بودجه یا اسپانسر سنتی وابسته باشد، در رقابت اقتصادی عقب می‌ماند.

در فوتبال حرفه‌ای امروز، باشگاهی موفق است که بتواند از مسیرهای متنوع درآمدزایی کند و به جای تکیه بر منابع دولتی، با جذب سرمایه‌گذار و ایجاد ارزش اقتصادی، به یک برند پایدار و سودآور تبدیل شود. آینده از آنِ باشگاه‌هایی است که بدانند ارزش واقعی آنها نه در تعداد جام‌ها، که در تعداد هوادارانی است که به عنوان «مشتری» به حساب می‌آیند و حاضرند برای برندشان هزینه کنند.