جنگ ترمز خودروهای لوکس

سرمایه فردا؛ مونا موسوی: جنگ خاورمیانه زنجیره تأمین خودروسازی جهان را مختل کرده است. از آلمان تا ژاپن که مجبور شده‌اند شیفت‌های خطوط تولید را کم کنند، همه دارند بهای حمله آمریکا و اسرائیل به زیرساخت‌های پتروشیمی و فولاد را می‌دهند. پتروشیمی در بازار جهانی گران شده و هزینه تولید قطعات را افزایش داده، به طوری که خودروسازان آلمانی اعلام کرده‌اند ۳۰ درصد حاشیه سود آنها کاهش یافته و تویوتا ۱۰۰ هزار تولید خود را کم کرده‌است.

قیمت فولاد که ستون فقرات خودروسازی است، از زمان بسته شدن تنگه هرمز، رشد بی‌سابقه‌ای داشته است. تحلیلگران صنعت تخمین می‌زنند که قیمت هر تن ورق فولادی در بازارهای جهانی حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد نسبت به قبل از جنگ افزایش یافته است. دلیل اصلی این جهش، قطع صادرات سنگ‌آهن و فولاد از منطقه خلیج‌فارس است. ایران و کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس از بزرگ‌ترین صادرکنندگان فولاد و آلومینیوم در جهان هستند و با بسته شدن تنگه، این صادرات عملاً به صفر رسیده است.

این افزایش قیمت، خودروسازان را در تنگنای مضاعفی قرار داده است. از یک سو، قیمت مواد اولیه جهش کرده و از سوی دیگر، به دلیل تحریم‌ها و محاصره، دسترسی به فولاد جایگزین از چین و روسیه نیز با تأخیرهای چندماهه مواجه شده است. نتیجه‌اش شده است افزایش ۱۵ تا ۲۰ درصدی قیمت تمام‌شده خودرو در کارخانه‌های بزرگ جهان. خودروسازان آلمانی مانند فولکس‌واگن و بی‌ام‌و اعلام کرده‌اند که حاشیه سودشان در سه ماهه اول ۲۰۲۶ حدود ۳۰ درصد کاهش یافته است.

دلایل کاهش سود صنعت خودرو جهان

واقعیت این است که بخشی از قطعات داخلی خودرو پلاستیکی است و پتروشیمی، قلب تپنده تولید قطعات پلاستیکی و پلیمری خودرو است. از داشبورد تا سپر و از لاستیک تا قطعات داخلی، همه به محصولات پتروشیمی وابسته هستند. با بسته شدن تنگه هرمز، صادرات متانول، اتیلن و سایر محصولات پتروشیمی از خلیج فارس به آسیا و اروپا تقریباً متوقف شده است.

قطر، عربستان و امارات که سه صادرکننده بزرگ پتروشیمی در جهان هستند، با کاهش ۶۰ تا ۷۰ درصدی صادرات مواجه شده‌اند. قطر که بخش عمده تولیدات پتروشیمی خود را از طریق تنگه هرمز صادر می‌کرد، با کاهش ۷۰ درصدی صادرات روبه‌رو شده است. این کمبود، قیمت جهانی پلیمرها را حدود ۵۰ درصد بالا برده و خودروسازان را مجبور کرده به دنبال جایگزین‌های گران‌تر و کم‌کیفیت‌تر بگردند.

خودروسازان ژاپنی مثل تویوتا و هوندا که به شدت به واردات پلیمرهای باکیفیت از خلیج فارس وابسته بودند، مجبور شده‌اند خطوط تولید خود را کاهش دهند. تویوتا در ماه اسفند ۱۴۰۴ اعلام کرد که تولید جهانی خود را ۱۵ درصد کاهش داده است. این کاهش تولید، یعنی صدها هزار دستگاه خودرو که به بازار نمی‌رسد و صف‌های انتظار که طولانی‌تر می‌شود. در اروپا، فولکس‌واگن اعلام کرده که به دلیل کمبود قطعات پلیمری، سه کارخانه خود را در آلمان و جمهوری چک نیمه‌تعطیل کرده است. این تعطیلی‌ها، هزاران کارگر را بیکار کرده و زنجیره تأمین اروپا را به هم ریخته است.

خودروهای لوکس گران‌ترین قربانیان جنگ

خودروهای لوکس، بیش از سایر بخش‌ها از این بحران آسیب دیده‌اند. زیرا این خودروها از قطعات خاص و پیشرفته‌ای استفاده می‌کنند که مواد اولیه آنها (آلیاژهای خاص فولاد، پلیمرهای مهندسی شده، قطعات الکترونیکی پیشرفته) همگی به شدت به زنجیره تأمین جهانی وابسته هستند.
مرسدس بنز و بی‌ام‌و که بخش عمده تولیدات خود را به چین و آمریکا صادر می‌کنند، با دو مشکل مواجه شده‌اند؛

نخست اینکه، قیمت تمام‌شده خودروهایشان حدود ۲۵ درصد افزایش یافته و دوم، به دلیل کمبود قطعات، زمان تحویل خودروهای سفارشی از ۶ ماه به ۱۲ ماه رسیده است. در بازار آمریکا، قیمت خودروهای لوکس آلمانی حدود ۳۰ درصد نسبت به قبل از جنگ افزایش یافته و برخی مدل‌های خاص با رشد ۵۰ درصدی قیمت مواجه شده‌اند.

‌این افزایش قیمت، فقط به خود خودرو محدود نمی‌شود. قطعات یدکی هم با رشد ۴۰ تا ۶۰ درصدی قیمت مواجه شده‌اند. یک سپر جلوی بی‌ام‌و سری ۵ که قبل از جنگ ۸۰۰ دلار قیمت داشت، حالا ۱۲۰۰ دلار فروخته می‌شود. این یعنی هزینه نگهداری خودروهای لوکس هم سر به فلک کشیده و بازار دست دوم آنها را هم تحت تأثیر قرار داده است.

بنابراین اروپا، قربانی شماره یک افت تولید خودرو است،زیرا حدود دو برابر آمریکا به شوک‌های نفتی و مواد اولیه حساس است. تحلیلگران بانک آمریکا تخمین زده‌اند که یک شوک ۱۰ درصدی قیمت نفت و مواد اولیه، تورم اروپا را ۴۰ واحد پایه بالا می‌برد و رشد آن را بیش از ۱۰ واحد پایه کاهش می‌دهد. در عمل، قیمت خودرو در اروپا به طور متوسط ۲۲ درصد افزایش یافته و تولید خودرو حدود ۱۸ درصد کاهش پیدا کرده است. آلمان به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده خودرو در اروپا، بیشترین آسیب را دیده است.

همچنین چین بزرگ‌ترین واردکننده سنگ‌آهن و فولاد در جهان است. با قطع صادرات از خلیج فارس، چینی‌ها مجبور شده‌اند فولاد را از برزیل و استرالیا با قیمت‌های ۳۰ تا ۴۰ درصد بالاتر تأمین کنند. این افزایش هزینه، مستقیماً به قیمت خودروهای چینی اضافه شده است. بایک و جیلی، دو خودروساز بزرگ چین، اعلام کرده‌اند که قیمت محصولات خود را به طور متوسط ۱۵ درصد افزایش داده‌اند. در عین حال، صادرات خودروهای چینی به اروپا و آمریکا به دلیل افزایش هزینه حمل (کشتی‌ها باید از مسیرهای دورتری استفاده کنند) حدود ۲۵ درصد کاهش یافته است.

هرچند  آمریکا نسبت به اروپا و چین آسیب کمتری دیده، اما هنوز هم درگیر است. قیمت خودرو در آمریکا به طور متوسط ۱۲ درصد افزایش یافته و برخی مدل‌های محبوب مثل فورد F-150 با رشد ۲۰ درصدی قیمت مواجه شده‌اند. تسلا هم که به شدت به واردات آلومینیوم و قطعات الکترونیکی وابسته است، اعلام کرده که تولید مدل ۳ و مدل Y را ۱۰ درصد کاهش داده است.

‌واردات و صادرات خودرو در بن‌بست

بسته شدن تنگه هرمز، فقط قیمت مواد اولیه را بالا نبرده؛ مسیرهای تجارت خودرو را هم مختل کرده است. کشتی‌های حامل خودروهای کامل و قطعات یدکی که قبلاً از مسیر کانال سوئز و دریای سرخ به آسیا و اروپا می‌رفتند، حالا باید از مسیر دماغه امید نیک (حاشیه آفریقای جنوبی) حرکت کنند که سه برابر زمان‌برتر و پنج برابر گران‌تر است.

اروپا سالانه حدود  ۶ میلیون دستگاه خودرو وارد می‌کند که بخش قابل توجهی از آنها از آسیا (ژاپن، کره جنوبی، چین) می‌آید. با تغییر مسیر کشتی‌ها، زمان حمل از ۴۰ روز به ۱۲۰ روز افزایش یافته و هزینه حمل هر خودرو از ۲۰۰۰ دلار به ۱۰هزار دلار رسیده است. نتیجه: واردات خودرو به اروپا در سه ماهه اول ۲۰۲۶ حدود ۳۵ درصد کاهش یافته و قیمت خودروهای وارداتی به طور متوسط ۲۵ درصد گران شده است.  آمریکا بیشتر خودروهای وارداتی خود را از مکزیک، کانادا و اروپا تأمین می‌کند، اما قطعات یدکی زیادی از آسیا وارد می‌کند. با مختل شدن مسیرهای دریایی، قیمت قطعات یدکی در آمریکا حدود ۳۰ درصد افزایش یافته و زمان تعمیر خودروها از ۳ روز به ۱۰ روز رسیده است.

همچنین تویوتا، هوندا، هیوندای و کیا که بخش عمده تولیدات خود را صادر می‌کنند، با بحران حمل‌ونقل مواجه شده‌اند. هزینه حمل یک خودرو از ژاپن به اروپا از ۱۵۰۰ دلار به ۷۵۰۰ دلار رسیده و زمان تحویل از ۳۰ روز به ۹۰ روز افزایش یافته است. این دو شرکت اعلام کرده‌اند که صادرات خود را در سه ماهه اول ۲۰۲۶ حدود ۲۰درصد کاهش داده‌اند.  شاید بزرگ‌ترین ضربه به صنعت خودروهای الکتریکی وارد شده است. تسلا و سایر خودروسازان برقی به شدت به واردات لیتیوم، کبالت و سایر مواد معدنی از استرالیا و آفریقا وابسته هستند.

با بسته شدن کانال سوئز و دریای سرخ، این مواد اولیه با تأخیرهای چندماهه به کارخانه‌ها می‌رسند و تولید باتری را مختل کرده‌اند. تسلا اعلام کرده که تولید باتری خود را ۲۵ درصد کاهش داده و تحویل خودروهای سفارشی را به تعویق انداخته است. قیمت خودروهای برقی در بازار جهانی حدود ۱۵ درصد افزایش یافته و برخی مدل‌های خاص با رشد ۳۰ درصدی قیمت مواجه شده‌اند.

بنابراین خودروسازی جهان در بدترین بحران تأمین مواد اولیه از زمان جنگ جهانی دوم گرفتار شده است. فولاد ۳۵ تا ۴۰ درصد، پلیمرها ۵۰ درصد و هزینه حمل ۴۰۰ درصد گران شده است. اروپا با ۲۲ درصد افزایش قیمت و ۱۸ درصد کاهش تولید، بزرگ‌ترین قربانی است. چین و آمریکا هم به ترتیب با ۱۵ و ۱۲ درصد افزایش قیمت، آسیب دیده‌اند.

واردات و صادرات خودرو نیز به شدت مختل شده است. اروپا ۳۵ درصد کمتر خودرو وارد می‌کند، ژاپن و کره ۲۰ درصد کمتر صادر می‌کنند و قیمت خودروهای وارداتی ۲۵ درصد گران شده است. خودروهای لوکس و برقی بیش از سایر بخش‌ها آسیب دیده‌اند و برخی مدل‌ها با رشد ۵۰ درصدی قیمت مواجه شده‌اند.

برآوردها حاکی از آن است که مجموع خسارت وارده به صنعت خودروسازی جهان در سه ماهه اول ۲۰۲۶ حدود ۵۰ میلیارد دلار است. اگر تنگه هرمز تا پایان سال بسته بماند، این رقم می‌تواند به ۲۰۰ میلیارد دلار برسد. در آن صورت، نه فقط قیمت خودرو، بلکه ساختار کل صنعت خودروسازی جهان برای همیشه تغییر خواهد کرد. بنابراین افزایش قیمت خودرو در جهان‌ در پی حمله به زیرساخت‌های فولاد و پتروشیمی ایران و انسداد هرمز بیشتر در خودروهای لوکس بنزینی نمایان شده است.