حمیدرضا خالدی:جامجهانی فوتبال دیگر مدتهاست که از قالب یک رقابت صرفاً ورزشی خارج شده است. امروز وقتی از جام جهانی ۲۰۲۶ حرف میزنیم، در واقع درباره یک زمین بازی بزرگ برای داد و ستدهای عجیب، غریب، کلان و نجومی مالی صحبت میکنیم؛ به خصوص در کشورهایی که میزبان این رویداد هستند و البته در تمام جهان که سایه این جابهجاییهای پولی بر آن سنگینی میکند. در این بین، یکی از اصلیترین راههای چرخش پولهای کلان در حواشی بازیها، شبکههای شرط بندی است که در سراسر دنیا دایر هستند. آمارهای رسمی نشان میدهد که در سال ۲۰۲۶، گردش مالی این شبکهها به ارقام خیرهکنندهای خواهد رسید که پیشبینی میشود بالای ۵۰ میلیارد دلار باشد در حالیکه این آمار در سال ۲۰۲۲ حدود ۳۵ میلیارد دلار بوده است. همین عدد به تنهایی نشاندهنده اهمیت و ابعاد وحشتناک این ماجراست.
اما در کشور ما، به دلیل نظارتهای قانونی و شرعی، شرط بندی یک فعالیت کاملاً غیرقانونی محسوب میشود و ما در داخل مرزهایمان اصلاً سایت رسمی و قانونی برای این کار نداریم. همین محدودیت و نظارت شدید باعث شده تا ردپای این جریان به آن سوی مرزها کشیده شود. بسیاری از جوانها و افرادی که به دنبال سودهای بادآورده هستند، به دلیل نبود آگاهی کافی، به سمت سایتهای شرطبندی خارجی کشیده میشوند. این سایتها نیز با سوءاستفاده از محدودیتهای موجود در ایران و با استفاده از روشهای مختلف کلاهبرداری، باعث میشوند دارایی ایرانیها از بین برود. آنها با ترفندهای مختلف، خلأهای قانونی را پر میکنند و کلاهبرداریهای کلانی انجام میدهند که پلیس بارها در مورد آنها هشدار داده است.
جام جهانی ۲۰۲۶ که از ۲۱ خرداد در مکزیکوسیتی استارت خورد، فقط شروع یک تورنمنت فوتبالی نیست، بلکه شروع یک رکوردشکنی تاریخی در دنیای اقتصاد غیررسمی تلقی میشود. چاد بینون، یکی از بزرگترین تحلیلگران موسسه مالی مککواری، با انتشار گزارشی پیشبینی کرده که رقم شرط بندیها در این دوره از مرز ۵۰ میلیارد دلار خواهد گذشت. اگر بخواهیم این عدد را سادهتر کنیم، یعنی در هر مسابقه به طور میانگین ۵۰۰ میلیون دلار پول جابهجا میشود.
این رقم در مقایسه با جام جهانی ۲۰۲۲ قطر که حدود ۳۵ میلیارد دلار بود، یک جهش وحشتناک را نشان میدهد. اما چرا این اتفاق افتاد؟ دلیل اول بزرگتر شدن خود مسابقات است. در این دوره ۴۸ تیم حضور دارند و تعداد بازیها به ۱۰۴ مسابقه رسیده است، یعنی ۴۰ بازی بیشتر از دوره قبل. دلیل دوم، مناطق زمانی میزبانها یعنی آمریکا، کانادا و مکزیک است. این ساعتهای برگزاری باعث شده تا بینندگان در آمریکای شمالی و شرق آسیا که بازارهای اصلی پول هستند، به راحتی به بازیها دسترسی داشته باشند و همین موضوع تقاضای شرطبندی را در اروپا و آفریقا هم بیدار کرده است. از طرفی، حالا حدود ۶۵ درصد مردم آمریکا میتوانند به صورت قانونی شرطبندی کنند که این خودش یک موتور محرک بزرگ برای این بازار جهانی شده است.
در این دوره ما شاهد پدیدهای هستیم که با شرطبندی سنتی فرق دارد. پلتفرمهای جدیدی به نام «بازارهای پیشبینی» مثل کالشی و پلیمارکت وارد میدان شدهاند. در این پلتفرمها شما مثل سابق فقط روی برد و باخت شرط نمیبندید، بلکه روی «احتمال وقوع یک اتفاق» معامله میکنید. چیزی شبیه بازار بورس اما برای حوادث فوتبال. حتی شرکتهایی که شریک تجاری فیفا هستند هم محصولات جدیدی برای این بازار عرضه کردهاند. غولهای شرطبندی دنیا مثل شرکت فلاتر که صاحب سایت معروف فندوئل است، حالا این جام جهانی را بزرگترین فرصت تجاری تاریخ خود میبینند.
اما این حجم از پول، یک درگیری قانونی بزرگ هم درست کرده است. نهاد نظارتی سیافتیسی(CFTC) در آمریکا به شدت دنبال این است که این پیشبینیها را رسماً «قمار» بنامد تا قوانین سختگیرانهتری بر آنها حاکم شود. آنها حتی پیشنهاد دادهاند شرط بندی روی موارد غیراخلاقی مثل جنگ، تروریسم یا رفتارهای غیرقانونی کاملاً ممنوع شود. جالب اینجاست که در برخی از این سایتهای خارجی، کاربران حتی روی موضوعات حساسی مثل جنگ اوکراین یا تنشهای خاورمیانه علیه هم شرط میبندند که با واکنشهای تند جهانی روبهرو شده است.
سایتهای شرطبندی که با ارز دیجیتال کار میکنند، برای اینکه اعتماد مردم را جلب کنند، دست به دامن ستارههای محبوب فوتبال شدهاند. سایت استیک با استخدام لشکری از اسطورهها مثل ایکر کاسیاس، سرخیو آگوئرو، ادن آزار و پاتریس اورا، سعی دارد به فعالیت خود مشروعیت ببخشد. سایتهای دیگر مثل بتفوری و وانوین هم با گذاشتن جوایز ۵ میلیون دلاری، تماشاگران معمولی را وسوسه میکنند. هدف همه اینها یک چیز است: تبدیل کردن یک تماشاگر معمولی به یک مشتری دائمی که نه فقط در جام جهانی، بلکه همیشه در سایت آنها پول خرج کند. مدیران این شرکتها صراحتاً میگویند که این بهترین فرصتی است که تا به حال برای معتاد کردن مشتریان جدید به دست آوردهاند.
اما وقتی از لایههای تبلیغاتی عبور میکنیم، چهره زشت این تجارت نمایان میشود. لس برنال، رئیس انجمن توقف قمار غارتگرانه، هشداری داده که میتواند در نوع خودش تامل برانگیز باشد. او میگوید: «از هر ۱۰۰ نفر که وارد این بازی میشوند، ۹۹ نفر در بلندمدت تمام پولشان را میبازند.» مدل کسبوکار این سایتها اصلاً برای برد کاربر طراحی نشده، بلکه بر پایه معتاد کردن افراد چرخ میخورد. برنال هشدار میدهد که این اعتیاد باعث شده نرخ خودکشی در میان بازندگان شرطبندی، از هر نوع اعتیاد دیگری بالاتر برود.
در بریتانیا، تحقیقات نشان داده که ۷۹ درصد سود کل این صنعت فقط از جیب ۱۰ درصد کاربران تامین میشود. این یعنی شرکتهای شرطبندی عملاً زندگی یک عده معدود را که به شدت معتاد شدهاند، غارت میکنند تا به سودهای میلیاردی برسند. مت زارب کوزین، فعال اصلاحات قمار، میگوید در طول بازیها مدام به کاربران تبلیغات کازینویی پیشنهاد میشود تا آنها را از فضای ورزشی دور کرده و به سمت بازیهای خطرناکتر بکشانند. به همین دلیل هم هست که فیفا با تمام سودجوییهایش، اجازه نداد اسم شرکتهای شرطبندی روی دیوارهای ورزشگاههای میزبان بیاید.
در حالی که سایتهای خارجی به دنبال غارت جیب مردم هستند، در داخل کشور برندهای دیجیتالی مثل صرافی ارز دیجیتال بیت۲۴ مسیر دیگری را انتخاب کردهاند. بیت۲۴ که یک پلتفرم معتبر برای خرید و فروش رمزارز است، یک کمپین بزرگ برای جام جهانی ۲۰۲۶ طراحی کرده که از ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ آغاز میشود. نکته بسیار مهم و کلیدی اینجاست که این کمپین هیچ شباهتی به سایتهای شرطبندی ندارد.
در این رویداد، خبری از شرطبندی با پول واقعی یا پرداخت هزینه برای ورود به رقابتها نیست. سازوکار این کمپین بر پایه امتیاز و مشارکت کاربران طراحی شده است. یعنی کاربران با انجام ماموریتهای مختلف یا فعالیت در پلتفرم، امتیاز میگیرند و با آن امتیازها در پیشبینیها شرکت میکنند. این یک رویداد تعاملی و تبلیغاتی است که هدفش سرگرم کردن کاربران و وفادارسازی آنهاست، نه مدلهای غارتگرانه شرط بندی. جوایزی مثل آیفون ۱۷ و کنسولهای بازی هم که در این صفحه به آنها اشاره شده، در واقع پاداشی برای فعالیت و همراهی کاربران است. این تفاوت بین یک بازیوارسازی (گیمیفیکیشن) سالم با یک سایت قمار غیرقانونی است. فعالیتی که هنوز اظهارنظری در مورد آن صورت نگرفته است.
اما مهمترین بخش این گزارش، هشدارهای پلیس فتا است. سرهنگ رامین پاشایی، رئیس مرکز امداد و فوریتهای سایبری پلیس فتا فراجا، در گفتوگو با «هفتصبح»، پرده از یک سیستم پیچیده کلاهبرداری بر میدارد. او اعلام میکند که ۳۴ کارگروه ویژه عملیاتی فقط برای رصد فعالیتهای مجرمانه شرطبندی در جام جهانی ۲۰۲۶ تشکیل شده است. پاشایی با کالبدشکافی پروندههای قضایی، به حقیقتی تلخ اشاره میکند.
او میگوید براساس تجزیه و تحلیل پروندههای قضایی برندگان واقعی این سایتهای شرط بندی و قمار، گردانندگان آنها هستند که خارج از ایران نشستهاند. شگرد کلاهبرداری آنها به قدری دقیق است که حتی افراد باهوش را هم به طمع میاندازد. این سایتها از یک الگوریتم ریاضی استفاده میکنند که با هوش مصنوعی هدایت میشود. روش کار به این صورت است: در اولین یا دومین پیشبینی، سایت شما را برنده اعلام میکند. این یک «برد صوری» یا به قول پلیس، یک «حباب» است. شما در صفحه کاربریتان میبینید که مثلاً یکمیلیون تومانتان شده ۱۰ میلیون تومان. اینجاست که اعتماد شما جلب میشود.
اما نکته طلایی اینجاست که شما هرگز اجازه برداشت این پول را ندارید. سایت با استفاده از هوش مصنوعی و تحلیل رفتار شما، مدام تشویقتان میکند که «حالا که دستت خوب است، پول بیشتری بگذار تا سودت تصاعدی بالا برود». این الگوریتم آنقدر بازی را ادامه میدهد تا مطمئن شود شما دیگر هیچ پولی در بساط ندارید یا تمام پساندازتان را وارد سایت کردهاید. به محض اینکه کاربر برای برداشت مبلغ کلان اقدام میکند یا دیگر پولی برای شارژ حساب ندارد، سایت تمام ارتباطاتش را با او قطع کرده و به اصطلاح او را «بلاک» میکند. سرهنگ پاشایی تاکید میکند که در ادوار گذشته، پروندههای بیشماری از افرادی وجود داشته که به خاطر همین وعدههای دروغین، نه تنها دارایی خود، بلکه آرامش روانی و خانوادگیشان را هم از دست دادهاند. او از هموطنان میخواهد که به هیچ وجه فریب این فرآیند مجرمانه را نخورند و هرگونه مورد مشکوک را به شماره ۰۹۶۳۸۰ گزارش دهند.
جام جهانی ۲۰۲۶ در کنار تمام هیجانهای فوتبالیاش، یک میدان مین مالی است. آمارهای جهانی نشان میدهد که شرطبندی در حال بلعیدن سرمایههای مردم در سراسر دنیاست. در ایران، به دلیل محدودیتها و غیرقانونی بودن این فعالیت، کلاهبرداران خارجی با استفاده از ارزهای دیجیتال و درگاههای جعلی، به دنبال جذب سرمایههای جوانان ایرانی هستند. آنها با استفاده از الگوریتمهای هوش مصنوعی و ایجاد حس برد کاذب، تلههایی پهن کردهاند که رهایی از آنها تقریباً غیرممکن است.
در مقابل، برندهای داخلی سعی دارند با ایجاد کمپینهای رایگان و امتیازی، هیجان مسابقات را بدون ریسک مالی برای کاربران فراهم کنند. تفاوت بزرگ در اینجاست: در یکی شما دارایی زندگیتان را به یک الگوریتم ناشناس میسپارید که هدفش نابودی شماست و در دیگری در یک مسابقه تبلیغاتی شرکت میکنید که برنده شدنتان هزینهای برایتان ندارد. همانطور که پلیس فتا و کارشناسان جهانی هشدار دادهاند، در دنیای شرطبندی، تنها کسی که همیشه برنده است، صاحب سایت است. هواداران واقعی فوتبال بهتر است به جای شرطبندی روی ساق پاهای بازیکنان، روی آگاهی خودشان سرمایهگذاری کنند تا در پایان جام جهانی، به جای بدهی و پشیمانی، خاطرات خوش فوتبال برایشان باقی بماند.
آیا یک فوقستاره میتواند جلوی قهرمانی تیمی فوقالعاده در جامجهانی را بگیرد؟
فعالان حقوق بشری، وکلا و قضاتی که با تلاش بسیار اسناد مربوط به کشتار، شکنجه…
بازار ارزهای دیجیتال در حال حاضر در یک نقطه حساس قرار دارد. بیتکوین و اتریوم…
در دنیایی که بازار جهانی حقوق رسانهای ورزش به ۶۷ میلیارد دلار رسیده است، محتوا…
توافق گلی زیبا در باغ سیاست ایران است، اما باغبان خردمند میداند که با یک…