اثر تحولات سیاسی کشور بر بورس

به گزارش سرمایه فردا، در میانه‌ی روزهای سرد و پرتنش دی ماه، بازار سرمایه ایران فضایی مشحون از اضطراب و نااطمینانی را تجربه می‌کند. شرایط عمومی اقتصاد، همراه با تحولات سیاسی و ضعف در کنترل ابزارهای نوین مالی، به‌ویژه صندوق‌های اهرمی، باعث شده است که تحلیل آینده بازار، بیش از پیش با تردید و نگرانی همراه باشد. هنوز نشانه‌های پررنگی از آثار تحولات سیاسی در چهره بازار مشهود است؛ بازاری که نه تنها با ترس از آینده‌ای نامعلوم مواجه است، بلکه سایه‌ی جنگ و بحران سیاسی را دائماً بالای سر خود احساس می‌کند.

در چنین وضعیتی، سرمایه‌گذاران مدام در تلاشند تا مسیر پیش‌رو را تشخیص دهند؛ اینکه بازار چه سمت‌وسویی خواهد گرفت و آیا بازگشت اعتماد ممکن است یا خیر. نگاه به بازار از دو بُعد حیاتی قابل بررسی است: تحولات سیاسی کشور و شرایط بنیادی شرکت‌ها باعث شده امروز، فضای تصمیم‌گیری به‌گونه‌ای رقم بخورد که بازار سرمایه بیش از هر زمان دیگری نیازمند تحلیل‌های عقل‌گرایانه و مبتنی بر واقعیت باشد.

از دیدگاه سیاسی، سه سناریوی اصلی پیش‌روی بازار قرار دارد. نخست، افزایش تنش‌ها و حرکت به سمت درگیری مستقیم و جنگ؛ دوم، استمرار فضای بلاتکلیف همراه با درگیری‌های پراکنده و بدون مذاکره یا صلح رسمی؛ و سوم، تغییر مسیر سیاست‌گذاری کشور از طریق مذاکره و اصلاحات ساختاری. روشن است که در دو سناریوی نخست، حضور فعال در بازار فاقد توجیه منطقی است و تنها در صورت تحقق سناریوی سوم می‌توان به بازدهی مناسب و احیای سرمایه‌گذاری‌ها امیدوار بود. نشانه‌هایی از جدی شدن سناریوی سوم مانند آغاز مذاکرات دیپلماتیک و اظهار نظرهای مقدماتی مشاهده نشده‌اند که امید به تغییر فضای عمومی بازار را تقویت می‌کنند. با این حال، باید توجه داشت که مذاکرات بدون اراده برای اصلاح واقعی، ممکن است همانند گذشته ابزار غافلگیری یا کنترل موقت باشند و نه راه‌حلی برای برون‌رفت از بحران.

ارزش دلاری سهام

در بعد بنیادی، شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد بسیاری از شاخص‌های ارزش‌گذاری مانند نسبت قیمت به درآمد (P/E) و ارزش دلاری سهام با اصلاح قابل توجهی مواجه شده‌اند. با انتشار گزارش‌های فصل اول شرکت‌ها و برگزاری مجامع، پیش‌بینی می‌شود که فضای تحلیل بنیادی شفاف‌تر شود. تحلیلگران بر این باورند که قیمت‌ها اکنون به سطوحی رسیده‌اند که در صورت ثبات نسبی، آماده حرکت‌های صعودی قوی هستند. اگرچه این ارزندگی به‌تنهایی برای آغاز یک رالی کافی نیست، اما بستری فراهم می‌کند که در صورت ایجاد آرامش سیاسی، می‌تواند منجر به بازدهی‌هایی بی‌سابقه شود. در غیر این صورت، بازار سرمایه همچون خانه‌ای زیبا و ارزشمند، ولی بی‌مشتری، باقی خواهد ماند.

در کنار همه این تحولات، صندوق‌های اهرمی به یکی از چالش‌های اصلی بازار تبدیل شده‌اند. این ابزارهای مالی که در دوران رکود بازار ایجاد شدند، با سرعتی عجیب رشد کردند و به لیدرهای بازار بدل شدند. اما حالا، بدون پشتوانه کافی و در شرایط بحران، دچار بی‌ثباتی و فشار شدید فروش شده‌اند. عملکرد متناقض سازمان بورس در تنظیم ضرایب اعتباری و اعطای مجوزها، نه‌تنها به حل بحران کمک نکرده، بلکه سبب پیچیده‌تر شدن آن شده است. برخی معتقدند اصلاح ضوابط اعتباری می‌تواند بازار را نجات دهد، در حالی که گروهی دیگر تصمیمات فعلی را محافظتی در برابر آسیب‌های بزرگ‌تر می‌دانند.

راهکار عبور از بحران

راهکار عبور از این بحران شامل بازبینی سیاست‌های اعتباری، کوچک‌سازی اندازه صندوق‌ها، خرید بخشی از پورتفوی صندوق‌ها و حمایت هوشمندانه از نقدشوندگی است. در کنار این اقدامات، لازم است در سازوکار صدور مجوزها نیز بازنگری صورت گیرد و صلاحیت مدیریتی، قدرت نقدشوندگی و تمرکز بر ارزش ذاتی دارایی‌ها معیار اصلی باشد.

در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاران در صندوق‌های اهرمی نیز باید استراتژی‌های متفاوتی را در پیش بگیرند. در گام نخست، ارزیابی مستمر ارزش خالص دارایی‌های صندوق و مقایسه آن با قیمت بازار، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. پرهیز از رفتارهای هیجانی، انتخاب صندوق‌هایی با شفافیت بالا و سابقه‌ی مدیریت قابل دفاع، تنوع‌بخشی به سبد سرمایه‌گذاری و رصد دقیق تصمیمات سازمان بورس از دیگر اقدامات مهمی است که می‌تواند ریسک‌های جاری را کاهش دهد. در کنار این، مشارکت فعال در مجامع صندوق‌ها و مطالبه‌گری در زمینه‌ی شفافیت و مدیریت ریسک نیز باید در دستور کار سرمایه‌گذاران قرار گیرد.

 آن‌چه سرنوشت بازار سرمایه را تعیین خواهد کرد نه فقط تصمیمات درون بازار، بلکه تحولات سیاسی خارج از آن است. اگر اراده‌ای واقعی برای اصلاح در فضای سیاست‌گذاری کشور شکل بگیرد، بازار سرمایه ایران با اتکا به بنیادهای قدرتمند خود، آمادگی جهشی تاریخی از دل بحران را دارد.
در شرایط بحرانی بازار سرمایه، به‌ویژه زمانی که صندوق‌های اهرمی با نوسانات شدید و بحران نقدشوندگی مواجه‌اند، برخورداری از درک دقیق از سازوکار این صندوق‌ها و تدوین یک راهبرد منطقی سرمایه‌گذاری حیاتی است. صندوق‌های اهرمی از طریق بهره‌گیری از اعتبار مالی با ضریب بالا، ظرفیت ایجاد بازدهی قابل توجهی دارند، اما در برابر افت‌های شدید بازار بسیار آسیب‌پذیرند. از همین رو، شناسایی زمان مناسب ورود و خروج در این صندوق‌ها نیازمند ارزیابی دقیق رفتار آن‌ها در شرایط بحران است.

نخستین گام برای مدیریت سرمایه

نخستین گام برای مدیریت سرمایه در چنین وضعیت‌هایی، پایش مستمر ارزش خالص دارایی‌های صندوق (NAV) است. زمانی که قیمت واحدهای سرمایه‌گذاری به‌طور معنی‌داری از ارزش واقعی دارایی‌ها فاصله می‌گیرد، باید با دقت بیشتری نسبت به حفظ یا خروج سرمایه تصمیم‌گیری کرد. ورود احساسی و مبتنی بر هیجان در این مرحله، اغلب به زیان منتهی می‌شود و سرمایه‌گذار را در دوره‌های نوسانی آسیب‌پذیر می‌سازد.

در کنار آن، تنوع‌بخشی به سبد سرمایه‌گذاری نقش مهمی در کاهش ریسک دارد. تمرکز صرف بر صندوق‌های اهرمی—به‌ویژه در شرایطی که بازار دچار تنش‌های سیاسی یا مالی است—می‌تواند شدت ضرر را افزایش دهد. ترکیب این صندوق‌ها با دارایی‌های کم‌ریسک‌تر و نقدشونده‌تر مانند صندوق‌های درآمد ثابت یا سپرده‌های بانکی به تقویت مقاومت پرتفوی در برابر شوک‌های ناگهانی کمک می‌کند.

انتخاب صندوق‌هایی با سابقه نقدشوندگی بالا و شفافیت اطلاعات مدیریتی نیز یکی دیگر از عوامل محافظتی است. بررسی گزارش‌های عملکرد، شناخت مدیران صندوق، نحوه مدیریت دارایی‌ها و سطح اختیار تصمیم‌گیری در بحران، همگی معیارهایی‌اند که سرمایه‌گذاران باید هنگام انتخاب صندوق مد نظر قرار دهند. سرمایه‌گذاران باید فعالانه در مجامع صندوق شرکت کنند و نسبت به سیاست‌های مدیریت ریسک و پاسخ‌گویی شفاف مدیران حساس باشند.

شناخت دقیق ساختار ضریب اعتبار

همچنین شناخت دقیق ساختار ضریب اعتبار صندوق و بررسی میزان بدهی پورتفو می‌تواند تصویر روشنی از تاب‌آوری صندوق در بحران ارائه دهد. صندوق‌هایی که با ساختار اعتباری محافظه‌کارانه‌تری عمل می‌کنند، کمتر در معرض تخلیه ناگهانی منابع قرار می‌گیرند و توان مدیریت شرایط بحرانی را بهتر خواهند داشت.

در نهایت، سرمایه‌گذار باید استراتژی خروج و انتظار بازیابی را پیش‌تر تدوین کرده باشد تا در صورت افت شدید ارزش دارایی‌ها، از رفتارهای انفعالی پرهیز شود. صندوق‌های اهرمی در برخی موارد، پس از دوره بحران، به‌آرامی بازسازی می‌شوند اما این فرایند نیازمند زمان، مدیریت اصولی و حمایت سیاست‌گذار است.

در مجموع، در دوره‌های بحران، محافظت از سرمایه بر دستیابی به سود ارجحیت دارد. صندوق‌های اهرمی به‌رغم جذابیت‌های بالای خود، در فضای بی‌ثبات نیازمند تحلیل‌گری دقیق، صبر استراتژیک و رویکردی واقع‌گرایانه‌اند. سرمایه‌گذاری آگاهانه نه‌تنها مانع از زیان خواهد شد، بلکه مسیر بهره‌برداری از فرصت‌های اصلاح و جهش‌های بعدی بازار را نیز هموار می‌سازد.