تاثیر مصرف غذای فوق فرآوری شده بر بروز ۳۲ بیماری

براساس نتایج منتشر شده از یک پژوهش که در مجله تخصصی «BMJ» منتشر شده است، بروز برخی از بیماری‌ها با افزایش مصرف جهانی غذاهای فوق فرآوری شده مانند غلات، نوشیدنی‌های گازدار، غذاهای آماده و فست فود ارتباط دارد و رژیم‌های غذایی سرشار از غذاهای فوق فرآوری شده، می‌تواند بسیار خطرناک باشد.

متخصصان از دانشکده بهداشت عمومی جانز هاپکینز در ایالات متحده، دانشگاه سیدنی و دانشگاه سوربن در فرانسه در این پژوهش، نوع تغذیه حدود ۱۰ میلیون نفر را بررسی و تاکید کردند که لازم است که در سطح دنیا اقداماتی برای کاهش غذاهای فوق فرآوری شده انجام شود.

آنها معتقدند که ارتباط مستقیمی بین قرار گرفتن در معرض غذاهای فوق فرآوری شده و ۳۲ پارامتر سلامتی که شامل مرگ و میر، سرطان و پیامدهای سلامت روانی، تنفسی، قلبی عروقی، گوارشی و متابولیک، یافت شده است.

غذاهای فوق فرآوری شده شامل کنسروها، تنقلات، نوشابه‌های گازدار، غلات شیرین و غذاهای آماده یا نیمه آماده که تحت فرآیندهای صنعتی متعددی قرار می‌گیرند و اغلب حاوی رنگ‌های خوراکی، امولسیفایرها، طعم دهنده‌ها و سایر افزودنی‌ها هستند. این محصولات معمولا دارای قند، چربی یا نمک زیاد هستند و ویتامین و فیبر کمی دارند.

هرچند مطالعات قبلی نیز نشان داده بود که محصولات فوق فرآوری شده برای سلامت مضر هستند اما تا پیش از این بررسی جامعی صورت نگرفته و ارزیابی گسترده‌ای از شواهد در این زمینه ارائه نشده بود.

براساس این مطالعه مصرف بالای غذاهای فوق فرآوری شده با ۵۰ درصد افزایش خطر مرگ ناشی از بیماری‌های قلبی عروقی، ۴۸ تا ۵۳ درصد بیشتر خطر اضطراب و اختلالات روانی رایج و ۱۲ درصد بیشتر خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ مرتبط است. همچنین شواهدی مبنی بر ارتباط بین این محصولات با بیماری آسم، سلامت دستگاه گوارش، برخی سرطان‌ها و عوامل خطرساز متابولیک قلبی، مانند چربی خون بالا وجود دارد.

دکتر «کریس ون تولکن»، دانشیار دانشگاه کالج لندن و یکی از متخصصان برجسته در خصوص غذاهای فوق فرآوری شده، می‌گوید که یافته‌های این پژوهش «کاملاً مطابق» با «تعداد زیادی از مطالعات مستقل» است که به وضوح رژیم غذایی سرشار از UPF را به چندین پیامد مخرب سلامت از جمله مرگ زودهنگام مرتبط می‌دانند.

او همچنین افزود: ما می‌دانیم که این غذاها اغلب دارای چربی اشباع شده، نمک و شکر آزاد هستند و به بدن آسیب می‌رسانند. این محصولات خوراکی معمولا به گونه‌ای تبلیغ و به بازار عرضه می‌شوند که مصرف مازاد را افزایش می‌دهد.

به گزارش یورونیوز، به گفته متخصصان محصولات فوق فرآوری شده معمولا در جوامع محروم بیشتر به فروش می‌رسند.

محققانی از برزیل در یک مقاله علمی مرتبط می‌گویند که غذاهای فوق فرآوری شده «اغلب مواد ارزان قیمتی هستند که با دخالت مواد شیمیایی دستکاری می‌شوند» و «با استفاده از ترکیبی از طعم‌ها، رنگ‌ها، امولسیفایرها و سایر افزودنی‌ها خوش طعم و جذاب می‌شوند.»

در همین حال، یک مطالعه جداگانه که در مجله سلامت عمومی «Lancet» منتشر شده است، نشان می‌دهد که اگر همه رستوران‌ها، فست‌فودها، کافه‌ها و غذاخوری‌ها کالری را در منوی غذایی خود قرار دهند، می‌توان از بیش از ۹۰۰۰ مرگ ناشی از بیماری‌های قلبی در دو دهه آینده در انگلیس جلوگیری کرد.

 

 

 

موادی که هر روز لمس می‌کنیم اما خطرشان را نمی‌دانیم؛ از رسید خرید تا بلیت مترو

 

رسید خرید یا رسید بیماری  

 

تماس مداوم با کاغذهای حرارتی، پلاستیک‌ها و مواد شیمیایی می‌تواند سلامت هورمونی، باروری و آینده انسان را به‌تدریج تهدید کند

تماس مداوم با کاغذهای حرارتی، پلاستیک‌ها و مواد شیمیایی، سلامت هورمونی، باروری و امنیت زیستی جامعه را به‌مرور به خطر می‌اندازد

 

 

سوتیتر

سوگند کاخکی، کارشناس اداره آزمایشگاه کنترل غذا و دارو: رسیدهای خرید حقیقتا خطرناک هستند و باید نسبت به مصرف آنها به شهروندان هشدار داد. این رسیدها و بلیت‌ها می‌توانند در دراز مدت هورمون کسانی‌که با آنها در تماس هستند را تحت تاثیر قرار داده و باروری آنها را مختل کرده، موجب چاقی یا حتی سرطان در آنها شوند

 

سوتیتر

نیلوفر حیدری، متخصص بهداشت محیط و علوم تغذیه: کاغذهای حرارتی که در فروشگاه‌ها برای چاپ رسید استفاده می‌شوند، حاوی ترکیباتی شیمیایی مانند بیسفول‌ها هستند. این مواد می‌توانند از طریق تماس پوستی وارد بدن شوند و به‌عنوان مختل‌کننده هورمونی عمل کنند. بلیت اتوبوس، مترو و سینما نیز از همین نوع کاغذها هستند

 

 

 

 

حمیده عبدالهی: دست‌های شهروندانی که از سوپرمارکت بیرون می‌آیند، هنوز گرم کاغذهای سفید و نازکی است که روی آن‌ها رسید خرید چاپ شده. بدون آنکه بدانند، این کاغذها حامل مواد شیمیایی‌اند. موادی که کارشناسان هشدار می‌دهند می‌توانند سلامت هورمون‌ها را تحت تاثیر قرار داده و حتی احتمال ابتلا به بیماری‌های جدی و خطرناک را افزایش دهند. اما رسید خرید فقط یکی از خطرات روزمره مصرف محصولات و کالاهایی است که هر روز سلامت ما را تهدید می‌کنند. از ظروف یکبار مصرف و مواد آرایشی گرفته تا ظروف پلاستیکی خانگی و برخی مواد خوراکی به‌ظاهر سنتی که رنگ و ظاهرشان معیار سلامت نیست و البته ده‌ها مورد دیگر را هم می‌توانید به این لیست اضافه کنید.

گزارش خبرگزاری ایسنا درباره کاغذهای حرارتی رسید خرید و وجود مواد شیمیایی مختل‌کننده هورمونی، بار دیگر نگاه‌ها را به‌سمت تهدیدهایی جلب کرده است که سال‌هاست در زندگی روزمره جریان دارند اما کمتر جدی گرفته می‌شوند. موضوعی که یک سوال قدیمی را پررنگ کرده است: این تهدیدهای خاموش روزمره تا چه اندازه رصد و کنترل می‌شوند؟ هشدارها سال‌هاست مطرح می‌شود، اما بسیاری از این کالاها همچنان با مجوزهای رسمی تولید و مصرف می‌شوند، بی‌آنکه پاسخ روشنی درباره پیامدهای بلندمدتشان داده شود.

مصرف روزمره، تهدید نامرئی

از فروشگاه که بیرون می‌آیم، رسید خرید هنوز در دستم است. چند قدم آن‌طرف‌تر، کنار در خروجی، رسید را به اولین نفرکه زنی حدود ۴۰ ساله است نشان می‌دهم و می‌پرسم: می‌دانستید این کاغذها می‌تواند برای سلامت ضرر داشته باشد؟

نگاه کوتاهی می‌کند، شانه بالا می‌اندازد و می‌گوید: واقعاً؟ خب البته چیز عجیبی نیست، دیگر چیزی هم مانده که ضرر نداشته باشد؟!

چند متر جلوتر، زن میانسالی که کیسه‌های خریدش را مرتب می‌کند، رسید را می‌گیرد، نگاهی به آن می‌اندازد و با لبخند تلخی در مورد آن به «هفت‌صبح‌» می‌گوید: هر روز خبر تازه‌ای منتشر می‌شود؛ یک روز درباره مواد غذایی، یک روز در مورد ظروف پلاستیکی و حالا هم این رسیدهای خرید که به گفته شما برای انسان مضر هستند.  واقعا آدم نمی‌داند به چه چیزی باید اعتماد کند؟

جوان دیگری هم در پاسخ به سوال ما، مکثی می‌کند، رسید را بین انگشتانش می‌چرخاند و می‌گوید: همه اینها با مجوز رسمی تولید و عرضه می‌شوند، بنابراین طبیعی است که تصور کنید خطری ندارند! اما حقیقت این است که به نظر می‌رسد، باید به همه آنها شک کرد!‌

واکنش‌ها شبیه هم است؛ نه شوک، نه ترس شدید. بیشتر نوعی خستگی و بی‌حوصلگی در چهره‌ها دیده می‌شود. انگار رسید خرید فقط یک هشدار تازه نیست، بلکه حلقه‌ای دیگر از زنجیره‌ای است که سال‌هاست شهروندان با آن زندگی می‌کنند؛ از آلودگی هوا گرفته تا خبرهای ضدونقیض درباره کیفیت مواد غذایی و افزودنی‌ها.

در میان این چند گفت‌وگوی کوتاه، جمله‌ای مدام تکرار می‌شود؛ جمله‌ای که حالا به یک واکنش جمعی تبدیل شده است: این یکی را کجای دلمان بگذاریم؟ پرسشی که نشان می‌دهد هشدارهای سلامت، وقتی پشت سر هم و بدون تغییر ملموس در نظارت بر بازار مصرف مطرح می‌شوند، به‌جای اصلاح رفتار، بیشتر حس سردرگمی و بی‌اعتمادی را در میان مردم تقویت می‌کنند.

کالاهای روزمره، خطرهای نادیده

بسیاری از محصولاتی که هر روز استفاده می‌کنیم، نه در گوشه‌ای پنهان‌اند و نه غیرمجاز. با مجوز رسمی تولید می‌شوند و در دسترس همه‌اند. انواع خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های بسته‌بندی، ظروف پلاستیکی و محصولات آرایشی و بهداشتی که همگی روی قفسه فروشگاه‌ها به صف شده‌اند. با این حال، گزارش‌ها نشان می‌دهند که این ظاهر بی‌خطر ممکن است فریب‌دهنده باشد. کارشناسان سازمان غذا و دارو بارها هشدار داده‌اند که برخی مواد شیمیایی در بسته‌بندی‌ها و ظروف پلاستیکی می‌توانند هنگام تماس با غذا یا نوشیدنی آزاد و با گذشت زمان وارد بدن شوند و روند طبیعی هورمون‌ها و عملکرد بدن را تحت تاثیر قرار دهند. یعنی ممکن است این اختلال به تعادل طبیعی بدن آسیب بزند یا تاثیراتی طولانی‌مدت داشته باشد.

در مورد خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های آماده نیز متخصصان تغذیه هشدار داده‌اند؛ مواد نگه‌دارنده‌ای که برای افزایش ماندگاری و خوش رنگ و لعاب جلوه دادن آنها، در بسیاری از غذاهای بسته‌بندی‌شده به کار می‌روند، اگر بیش‌ازحد مصرف شوند می‌توانند اثرات زیانباری در بدن داشته باشند و پس از انباشت به اندام‌هایی مثل کبد و کلیه آسیب برسانند. آن‌ها همچنین به این نکته اشاره می‌کنند که مصرف مداوم نوشابه‌های گازدار و البته سوسیس و کالباس می‌تواند ریسک‌های سلامت را افزایش دهد، به‌خصوص برای گروه‌های حساسی مثل کودکان و سالمندان.

محصولات آرایشی و بهداشتی هم از این قاعده مستثنا نیستند. مسئولان اداره فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی سازمان غذا و دارو تاکنون بارها نسبت به استفاده گسترده از پارابن‌ها در بسیاری از این محصولات هشدار داده‌اند. این مواد که به‌عنوان نگه دارنده در شامپو، کرم‌ها و بسیاری از اقلام آرایشی به کار می‌روند، ممکن است باعث اختلال در عملکرد هورمون‌ها شوند و خطراتی مثل افزایش مشکلات هورمونی و برخی بیماری‌های دیگر را به همراه داشته باشند. بررسی‌های علمی حاکی از آن است که ترکیباتی مانند «بیسفنول ای» و «فتالات‌»ها در بسیاری از  این محصولات وجود دارند و تماس مکرر با آن‌ها می‌تواند تعادل هورمونی بدن را مختل کند. همچنین پژوهش‌های داخلی و بین‌المللی که در رسانه‌های ایران منتشر شده است نشان می‌دهد که ترکیبات شیمیایی در بسته‌بندی‌ها و اقلام پلاستیکی حتی در برخی موارد بیش از حدود مجاز مشاهده شده‌اند. این داده‌ها به‌روشنی نشان می‌دهند که مواجهه با این مواد محدود به اخبار خارجی نیست بلکه در کشور ما هم باید به عنوان مسئله‌ای جدی تلقی شود. چالشی که سردرگمی و بی‌اعتمادی مصرف‌کنندگان را تشدید می‌کند.

 

مواجهه روزمره ایرانی‌ها با مواد شیمیایی

هشدارهای کارشناسان درباره مواد شیمیایی موجود در اقلام روزمره این سوال را پررنگ کرده که چرا با وجود هشدارها، مصرف این کالاها همچنان گسترده است و نظارت کافی بر آنها وجود ندارد؟

دکتر نیلوفر حیدری، متخصص بهداشت محیط و علوم تغذیه در گفت‌وگو با «هفت‌صبح» می‌گوید: کاغذهای حرارتی که در فروشگاه‌ها برای چاپ رسید استفاده می‌شوند، حاوی ترکیباتی شیمیایی مانند بیسفول‌ها هستند. این مواد می‌توانند از طریق تماس پوستی وارد بدن شوند و به‌عنوان مختل‌کننده هورمونی عمل کنند. کاغذهای حرارتی فقط در رسیدهای خرید کاربرد ندارد بلکه بسیاری از کاغذها و بلیت‌هایی که روزانه با آنها سروکار داریم نیز با همین نوع از کاغذها تولید می‌شوند. از بلیت‌های اتوبوس و مترو گرفته تا بلیت‌های سینما و شهربازی‌ها. ازبرچسب‌های بسته‌بندی‌ گوشت و مرغ و برچسب‌های روی بطری‌ها گرفته تا برچسب‌های حمل و نقل و اطلاعات ردیابی بسته. بنابراین طیف وسیعی از محصولات با این کاغذها تهیه می‌شوند.

وی نیز براین نکته تاکید دارد که این مشکل محدود به رسیدهای خرید نیست‌ بلکه بسیاری دیگر از مواد و محصولاتی مانند ظروف یکبار مصرف، بسته‌بندی‌های پلاستیکی و لوازم آرایشی حاوی پارابن‌ها نیز می‌توانند اثرات هورمونی و حساسیت‌زایی داشته باشند. مواجهه مکرر با این مواد، به‌ویژه برای کودکان و زنان باردار، می‌تواند خطراتی ایجاد کند.

 

هشدار برای مصرف ظروف یکبار مصرف در ایران

حیدری با بیان اینکه با وجود هشدارهای مکرر، مصرف ظروف یکبار مصرف در ایران هنوز بالاست، می‌گوید که دلیل اصلی آن،  قیمت پایین و دسترسی آسان به این اقلام است.

این کارشناس علوم تغذیه مدعی است که نظارت رسمی بر این محصولات بر عهده وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو است همانطور که برای تولید هر محصول باید مجوز بهداشتی آن هم صادر شود. وی اما در عین حال معتقد است که استانداردها هنوز مبتنی بر داده‌های محدود یا استانداردهای بین‌المللی قدیمی است و درباره اثرات تجمعی مواد شیمیایی در مصرف روزمره اطلاعات جامع ملی وجود ندارد؛« در مورد محصولات سنتی یا خانگی، نظارت دقیق کمتر است و همین باعث شده تا بخشی از بازار در این حوزه فاقد کنترل کافی باشد.»

به گفته وی برای کاهش این آسیب‌ها بهتر است اولا تا حد امکان از دریافت رسید کاغذی خودداری شود و در صورتی هم که با آنها تماس داشته باشیم، دست‌ها را با آب و صابون بشوییم ضمن آنکه ازظروف پلاستیکی برای نگهداری غذاهای داغ و کنسروی هم استفاده نکنیم.

دکتر سوگند کاخکی، کارشناس اداره آزمایشگاه کنترل غذا و دارو نیز در مورد کاغذهای حرارتی که در بلیت‌ها و رسیدهای خرید کاربرد دارند، تقریبا همان نکاتی را عنوان می‌کند که پیش از آن دکتر حیدری به آنها اشاره کرده است. وی در گفت‌وگو با «هفت‌صبح» در کنار اشاره به همان موارد علمی که پیش از این در مورد خطرات تماس با رسیدهای خرید عنوان شد، می‌گوید: این مواد حقیقتا خطرناک هستند و باید نسبت به مصرف آنها به شهروندان هشدار داد. این رسیدها و بلیت‌ها می‌توانند در دراز مدت هورمون‌های کسانیکه با آنها در تماس هستند را تحت تاثیر قرار داده و باروری آنها را مختل کرده، موجب چاقی یا حتی سرطان در آنها شوند.

وی با ذکر اینکه این عوارض می‌تواند در کودکان بسیار شدیدتر باشد از تجربه‌اش در مورد هشدار دادن به فروشنده‌هایی که بیشتر از همه با این نوع کاغذها سروکار دارند سخن می‌گوید:« خیلی وقت‌ها به فروشنده‌ها و بخصوص صندوق‌دارهای فروشگاه‌های زنجیره‌ای می‌گویم که زیاد با این رسیدها تماس نداشته باشید یا از دستکش استفاده کنید ولی اکثرا جواب می‌دهند؛ ما اینهمه درد و مرض داریم، دیگر چه فرقی می‌کند که یکی دیگر هم به آنها اضافه شود یا نه؟!»

این کارشناس وزارت بهداشت معتقد است که اطلاع رسانی در این زمینه باید به عنوان یک حرکت چند جانبه از سوی نهادهای مختلفی مانند وزارت بهداشت، وزارت صمت، سازمان استاندارد و سایر دستگاه‌های مرتبط در سطحی گسترده انجام شود تا شاید این بی‌تفاوتی کنونی نسبت به آن به تدریج از بین برود و شهروندان کمتر از این محصولات استفاده کرده یا مثلا کمتر موادی که رنگ‌های خوراکی دارند را مصرف کنند. از طرفی بانک‌ها و نهادهایی که متولی بلیت‌ها هستند نیز باید به سمتی حرکت کنند که استفاده از این رسیدها و بلیت‌ها و برچسب‌ها به حداقل ممکن برسد.

 

تبعات استفاده از ظروف پلاستیکی یا فست‌فودها

اما تماس با این نوع از کاغذها، استفاده از ظروف پلاستیکی و یا فست‌فودها و خوراکی‌هایی که حاوی برخی از مواد رنگی خوراکی مضر هستند تحت چه شرایطی و درچه مدت زمانی می‌تواند خطرناک باشد؟ سوالی که کاخکی در پاسخ به آن جواب قابل تاملی می‌دهد:« اینجا نکته ظریفی وجود دارد. اینکه برخلاف تصور عامه این رسیدهای کاغذی زمانی خطرناک هستند که به صورت مستمر با پوست انسان تماس داشته باشند. یعنی مثلا اگر در هفته شما فقط چند بار با این رسیدها در تماس هستید جای نگرانی چندانی نیست اما وقتی هر روز آنها را لمس می‌کنید می‌تواند در دراز مدت منجر به بروز بیماری و سرطان شود.

با این تفاصیل اگر این رسیدها و موارد مشابه تا این حد خطرناک هستند، چرا در دنیا در سطحی گسترده از آنها استفاده می‌شود؟ به گفته کاخکی، چند سالی است که دیگر در کشورهای پیشرفته هنگام خرید از رسیدهای چاپی استفاده نمی‌شود؛ «در این کشورها اصولا موقع خرید مشتری قیمت هر جنس را روی مانیتوری که مختص خریدار است مشاهده می‌کند. در واقع قیمت هیچ محصولی به صورت دستی وارد نمی‌شود ولی در ایران به‌جز هایپرمارکت‌های بزرگ، فروشنده قیمت را به صورت دستی در دستگاه کارت خوان وارد می‌کند. همین باعث می‌شود تا خریدار از قیمت ثبت شده اطمینان نداشته باشد و درخواست رسید می‌کند.

 

زندگی شهری زیر سایه مواد شیمیایی

همان‌طور که گفته شد، نه تنها رسیدهای خرید و ظروف یکبار مصرف، بلکه بسیاری از محصولاتی که روزانه از آن‌ها استفاده می‌کنیم، حامل ترکیبات شیمیایی‌اند که به‌صورت ملموس و ناملموس با بدن ما تماس پیدا می‌کنند یا وارد بدن می‌شوند و روی سلامت انسان تاثیرات مستقیم وغیرمستقیمی می‌گذارند. با این حال، مصرف این کالاها ادامه دارد و هشدارهای کارشناسی در عمل تاثیر چندانی روی رفتار مصرفی مردم نداشته است. دلایل آن ساده و ملموس است؛ سهولت استفاده، قیمت پایین و نبود جایگزین‌های عملی. این واقعیت، همراه با نظارت ناقص بر محصولات سنتی یا خانگی، شکاف بزرگی میان توصیه‌های علمی و تجربه واقعی مصرف‌کنندگان ایجاد کرده است.

نگاه متفاوت این است که تهدیدهای روزمره نه فقط یک چالش در عرصه سلامت فردی، بلکه یک چالش نظام‌مند برای سیاست‌گذاری و کنترل بازار هستند. جایی که تصمیم‌گیرندگان باید تعادلی میان دسترسی مردم به کالاهای مصرفی و تضمین سلامت بلندمدت آن‌ها برقرار کنند.