اقتصاد کلان

چرا برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای به اقتصاد ایران کمک نکرد؟

به گزارش سرمایه فردا، توسعه مفهومی چندبعدی است که شامل مظاهر سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی می‌شود. تجربه کشورهای توسعه‌یافته نشان می‌دهد که دستیابی به توسعه اقتصادی معمولاً مقدمه‌ای برای توسعه سیاسی و سایر ابعاد بوده است. این کشورها با برنامه‌ریزی جامع به سمت تحقق تمامی ابعاد توسعه حرکت کرده‌اند.

توسعه و رضایتمندی شهروندان

اغلب، توسعه‌یافتگی از دید شهروندان با میزان رضایتمندی از زندگی تعریف می‌شود. این رضایتمندی ناشی از عواملی نظیر سلامت، آموزش، بهداشت، شرایط اقتصادی و اجتماعی است. این فاکتورها از طریق شاخص‌هایی مانند شاخص توسعه انسانی (HDI) قابل ارزیابی و مقایسه هستند. استفاده از آمار و ارقام مرتبط، تغییرات کیفی در تولید، سازمان‌دهی و انگیزه‌های اقتصادی را نشان می‌دهد.

وضعیت ایران در شاخص‌های توسعه

طبق گزارش جهانی شادی سال ۲۰۲۵، ایران رتبه ۹۹ را از میان ۱۵۶ کشور از منظر درک شادی شهروندان به خود اختصاص داده است. این کمبود شادی می‌تواند باعث کاهش بهره‌وری و رفاه و در نتیجه، کاهش رشد و توسعه اقتصادی شود. در شاخص توسعه انسانی (HDI)، که میانگین وزنی امید به زندگی، سطح آموزش و دسترسی به منابع را می‌سنجد، ایران با نمره ۰.۷۸ در رتبه ۷۸ جهانی قرار گرفته است. با این حال، روند نزولی این شاخص در سال‌های اخیر و رشد توسعه جهانی، ایران را در معرض همگرایی با میانگین جهانی قرار داده است. در میان زیرشاخص‌های HDI، ایران در امید به زندگی و متوسط سال‌های تحصیل عملکرد بهتری نسبت به شاخص اقتصادی و درآمد ناخالص سرانه داشته است.

عملکرد برنامه‌های توسعه در ایران

از سال ۱۳۶۸، ایران برنامه‌های توسعه پنج‌ساله را اجرا کرده است. اگرچه کنترل نقدینگی و تورم از اهداف این برنامه‌ها بوده، اما عملکرد پایداری نداشته‌اند. به‌جز برنامه سوم توسعه، که نرخ تورم ۱۵.۹ درصدی را هدف‌گذاری و به ۱۴.۱ درصد دست یافت، سایر برنامه‌ها نتوانسته‌اند اهداف خود را محقق کنند. در سال ۲۰۲۳، ایران با تورم ۴۴.۶ درصدی پنجمین کشور دارای بالاترین نرخ تورم در جهان بود، در حالی‌که میانگین جهانی تورم ۵.۶ درصد بود. علاوه بر این، اهداف رشد اقتصادی ۸ درصدی در برنامه‌های پنجم و ششم توسعه نیز اغلب محقق نشده است؛ متوسط رشد اقتصادی ایران طی برنامه ششم منفی ۰.۵ درصد بوده است.

درآمد سرانه و تحریم‌ها

از سال ۱۹۷۹ تا ۲۰۲۱، تولید سرانه ایران تنها ۳.۴ درصد رشد داشته که معادل رشد سالانه ۰.۰۸ درصد است. اگرچه دوره‌هایی از رشد مثبت درآمد سرانه مشاهده شده (مانند دوران مذاکرات هسته‌ای و اجرای برجام)، اما تحریم‌ها و خروج آمریکا از برجام این روند را معکوس کرده‌اند.

چالش‌ها و مسیر پیش‌رو

برای دستیابی به توسعه اقتصادی پایدار، رشد اقتصادی ضروری است. با این حال، ایران در سال‌های اخیر به‌دلایلی مانند رشد منفی بهره‌وری، کاهش سرمایه‌گذاری ثابت ناخالص و رشد ناکافی اشتغال از این مسیر فاصله گرفته است. اجرای برنامه‌های توسعه‌ای فراگیر، مشارکتی، آینده‌نگر و دارای تعامل بین‌المللی مناسب می‌تواند گامی مؤثر برای تحقق اهداف توسعه باشد

نویسنده:

modir

Recent Posts

قیمت بنزین و ناترازی‌های اقتصادی؛ مسیر دشوار پیش‌روی اقتصاد ایران

یارانه سنگین ۴۰ هزار تومانی دولت برای هر لیتر قیمت بنزین و ناترازی‌های گسترده در…

6 ساعت ago

چالش‌های صنایع ایران و راهکارها برای آینده

از صنعت دارو و خودروسازی تا روانکارها، تأثیر قیمت‌گذاری دستوری بر اقتصاد ایران غیرقابل‌انکار است.…

6 ساعت ago

آیا برنامه هفتم توسعه اقتصاد ایران را شفاف‌تر و رقابت‌پذیرتر کند؟

تورم تولیدکننده صنعتی در پنج سال اخیر ۷۰ درصد جهش داشته است. با برنامه‌ریزی برای…

6 ساعت ago

بودجه سال ۱۴۰۴: چالش‌ها، ابرتورم و چشم‌انداز اقتصادی ایران

بودجه سال ۱۴۰۴ با رویکردی شفاف و واقعی‌تر نوشته شده است، اما کسری ۳۵۰ همتی،…

15 ساعت ago

رژیم سرمایه‌گذاری ۲۰۲۵: مسیر موفقیت در میان رشد کُند اقتصادی

پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۵ با رشد کاهشی و تورمی ملایم…

15 ساعت ago

چالش‌های اقتصادی جهان: از تعرفه‌های ترامپ تا کاهش رشد اقتصادی چین

سیاست‌های تجاری ترامپ و کاهش سرعت رشد اقتصادی چین، همراه با تحولات جهانی همچون کشف…

15 ساعت ago