استراتژی معاملات بورس در جنگ

به گزارش سرمایه فردا، بازار سرمایه ایران پس از هفته‌ها تعطیلی اجباری، سرانجام در آستانه بازگشایی قرار دارد. اما این بازگشایی، بر خلاف تصور عموم که انتظار دارند تمام نمادها یکجا باز شوند، به صورت پلکانی و تدریجی خواهد بود. تحلیلگران و فعالان بازار معتقدند که سازمان بورس و وزارت اقتصاد به این جمع‌بندی رسیده‌اند که نمی‌توان همه شرکت‌ها را با یک نسخه واحد مدیریت کرد. برخی گروه‌ها که کمترین آسیب را از جنگ دیده‌اند و زنجیره تولیدشان سالم مانده است، در اولویت بازگشایی قرار دارند. اما در مقابل، گروه‌هایی که زیرساخت‌هایشان هدف حملات قرار گرفته یا صادراتشان به طور کامل متوقف شده است، ممکن است تا اطلاع ثانوی و حتی ماه‌ها، بسته باقی بمانند. این گزارش به تحلیل اولویت‌های بازگشایی و مهم‌تر از آن، استراتژی سرمایه‌گذاری در شرایط «نه جنگ، نه صلح» می‌پردازد.

اولویت اول؛ گروه‌های کم‌آسیب و راهبردی

بر اساس پیش‌بینی تحلیلگران و اظهارات مقامات مسئول، اولین گروه‌هایی که پس از بازگشایی بازار به چرخه معاملات بازخواهند گشت، صنایعی هستند که وابستگی کمتری به واردات دارند، زنجیره تولیدشان در داخل کشور تکمیل است و محصولاتشان از جمله کالاهای ضروری و اساسی محسوب می‌شود. این گروه‌ها عبارتند از:

زراعت و کشاورزی: با توجه به تأمین امنیت غذایی و وابستگی کمتر به نهاده‌های وارداتی (با وجود چالش‌ها)، این گروه جزو اولویت‌های اول بازگشایی خواهد بود.

سیمان و ساختمانی: با توجه به نیاز فوری به بازسازی مناطق آسیب‌دیده و ادامه پروژه‌های عمرانی (هرچند با کندی)، این صنعت نیز احتمالاً زودتر از سایرین بازگشایی می‌شود.
· دارویی: صنعت دارو به عنوان یک کالای استراتژیک و حیاتی، در هر شرایطی باید فعال بماند و قطعاً جزو اولین گروه‌های بازگشایی خواهد بود.

غذایی (به جز گروه‌های وابسته به واردات گسترده): تولیدکنندگان مواد غذایی که مواد اولیه آنها عمدتاً داخلی است (مانند لبنیات، قند و شکر، روغن‌های خوراکی تولید داخل) نیز در اولویت بازگشایی قرار دارند.

اما نکته مهم این است که حضور در این گروه‌ها به معنای توصیه به سرمایه‌گذاری نیست. بازگشایی صرفاً به معنای اجازه معامله است، نه تضمین سودآوری.

گروه‌های پرریسک و آسیب‌دیده؛ بسته می‌مانند

در سوی دیگر میدان، گروه‌هایی هستند که به دلیل ماهیت فعالیتشان (وابستگی به واردات/صادرات)، موقعیت جغرافیایی (استقرار در مناطق جنوبی و خوزستان) یا ماهیت استراتژیک (هدف مستقیم حملات)، احتمالاً برای مدت طولانی‌تری (هفته‌ها یا حتی ماه‌ها) بسته باقی خواهند ماند. مهم‌ترین این گروه‌ها عبارتند از:

پتروشیمی (به ویژه تأسیسات جنوبی): هم از نظر زیرساخت آسیب دیده‌اند و هم صادراتشان از طریق دریا به طور کامل متوقف شده است.

فولاد (بیشتر شرکت‌های جنوبی): بسیاری از شرکت‌های فولادی خوزستان و مناطق جنوبی با قطعی گاز، برق و حتی خسارت فیزیکی مواجه شده‌اند.

حمل و نقل دریایی و کشتیرانی: با بسته شدن تنگه هرمز، عملاً درآمد ارزی این شرکت‌ها به صفر رسیده و فعالیتشان متوقف شده است.

 پالایشگاهی (برخی پالایشگاه‌های جنوب): پالایشگاه‌هایی که به نفت خام وارداتی یا صادرات فرآورده وابسته هستند، در شرایط فعلی با مشکل جدی مواجه‌اند.

شرایط «نه جنگ، نه صلح»؛ قتلگاه سرمایه‌گذاران

فرض نکنید بازگشایی بازار به معنای پایان ریسک است. حتی اگر بازار با همین شرایط فعلی بازگشایی شود – یعنی نه جنگ تمام‌عیار وجود دارد و نه صلح پایدار – باز هم سرمایه‌گذاری در برخی گروه‌ها (حتی گروه‌های به ظاهر بی‌آسیب) یک اشتباه راهبردی محسوب می‌شود.

نمونه بارز این هشدار، گروه نیروگاهی است. فعالان بازار می‌دانند که در چند وقت اخیر، قیمتگذاری محصولات نیروگاهی (برق) افزایش مناسبی داشته و سودآوری این صنعت بهبود یافته است. اما تحلیلگران تأکید دارد که با وجود این افزایش نرخ، گروه نیروگاهی در شرایط فعلی برای سرمایه‌گذاری مناسب نیست و حتی افرادی که هم اکنون سهام این گروه را در پرتفوی خود دارند، باید نسبت به خروج از آن اقدام کنند.

چرا؟ پاسخ ساده است: تهدیدات جنگی. نیروگاه‌ها زیرساخت‌های حیاتی و استراتژیک هر کشوری هستند و در صورت تشدید تنش‌های نظامی، اولین اهداف حملات محسوب می‌شوند. حتی یک حمله محدود به یک نیروگاه می‌تواند باعث قطعی برق گسترده، خاموشی‌های طولانی و در نتیجه توقف تولید آن شرکت برای ماه‌ها شود. ارزش سهام شرکتی که معلوم نیست کی و آیا اصلاً دوباره به مدار تولید بازمی‌گردد، به صفر نزدیک می‌شود.

همین منطق در مورد سایر گروه‌های «زیرساختی و حساس» نیز صدق می‌کند. تا زمانی که وارد صلح پایدار و قابل اتکا نشویم، سرمایه‌گذاری در دارایی‌هایی که امنیت فیزیکی و تداوم فعالیت آنها در گرو آتش‌بس است، یک قمار بسیار پرریسک محسوب می‌شود.

استراتژی پیشنهادی؛ خروج، انتظار و تمرکز بر نقدینگی

در چنین فضای مبهم و سرشار از ریسک سیستماتیک (ریسک جنگ)، توصیه تحلیلگران ارشد بازار سرمایه به شرح زیر است:

۱. در گروه‌های پرریسک (نیروگاهی، پالایشگاهی، پتروشیمی جنوب و فولاد جنوب) حتی اگر بازار باز شد، دست نگه دارید و از ورود یا افزایش سرمایه خودداری کنید. اگر هم اکنون سهامدار آنها هستید، خروج از این گروه‌ها را در اولویت قرار دهید. نقدشوندگی این گروه‌ها در روزهای اول بازگشایی ممکن است پایین باشد و برای فروش مجبور به ارائه تخفیف شوید، اما بهتر از آن است که اصل سرمایه را در صورت تشدید جنگ از دست بدهید.

۲. برای گروه‌های به ظاهر امن (زراعت، سیمان، دارویی، غذایی)، با احتیاط و در حجم کم ورود کنید. حتی این گروه‌ها نیز در برابر شوک‌های ناگهانی (مثل قطعی برق سراسری، حملات سایبری یا افزایش مجدد نرخ ارز) مصون نیستند. انتظار بازدهی سریع و بالا از آنها نداشته باشید.

۳. اولویت اصلی، حفظ نقدینگی و سرمایه است، نه کسب سود. در شرایط جنگی و «نه جنگ، نه صلح»، بزرگترین اشتباه، قفل کردن سرمایه در دارایی‌هایی است که در زمان بحران، نقدشوندگی خود را از دست می‌دهند. بخش قابل توجهی از سرمایه خود را به صورت وجه نقد (ریال یا ارز) یا در دارایی‌های بسیار پرنقدشونده (مانند طلای آب شده) نگهداری کنید تا در صورت وقوع شوک، توان مانور داشته باشید.

۴. منتظر «صلح پایدار» بمانید. شاید بهترین تصمیم، «هیچ کاری نکردن» باشد. منتظر بمانید تا وضعیت سیاسی و نظامی به سمت صلح و ثبات پایدار حرکت کند. آن موقع است که می‌توانید با خیال راحت‌تر وارد بازار شوید و از فرصت‌های ارزندگی استفاده کنید. تا آن زمان، در حاشیه امن بمانید.

جمع‌بندی؛ احتیاط، کلیدواژه روزهای آینده

بازگشایی بورس گفته شده از ۲۹ اردیبهشت است و این یک اتفاق مثبت و ضروری است، اما به معنای پایان بحران نیست. سرمایه‌گذاران باید با این ذهنیت وارد بازار شوند که «شرایط عادی» وجود ندارد و «قاعده بازی» تغییر کرده است. در چنین شرایطی، مدیریت ریسک بر هر چیز دیگری اولویت دارد. سودهای احتمالی را فدای حفظ اصل سرمایه نکنید. گروه‌های پرریسک را حتی اگر افزایش نرخ و سودآوری مناسبی داشته‌اند، فراموش کنید. و همیشه به یاد داشته باشید: در بازارهای مالی، «زنده ماندن» از «سود کردن» مهم‌تر است. بقیه ماجرا پس از برقراری صلح و ثبات.