ابزار پنهان بازار سرمایه

به گزارش سرمایه فردا،  ساختار مالکیت سهام در شرکت‌های بورسی به‌طور کلی به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود: سهام قابل معامله توسط عموم مردم و سهام مدیریتی. بخش نخست، همان سهام شناور آزاد است که در بازار سهام خرید و فروش می‌شود و مبنای اصلی نقدشوندگی و کشف قیمت در بازار است. بخش دوم، سهامی است که در اختیار سهامداران عمده و مدیران شرکت قرار دارد و معمولاً در شرایط خاص و با اهداف راهبردی معامله می‌شود.

هرچه میزان سهام شناور آزاد یک شرکت بیشتر باشد، عمق بازار آن سهم افزایش می‌یابد و امکان دستکاری قیمتی کاهش می‌یابد. اما در برخی موارد، شرکت‌ها تصمیم می‌گیرند بخشی از سهام منتشرشده خود را از بازار بازخرید کنند. این سهام بازخریدشده، تحت عنوان «سهام خزانه» شناخته می‌شود.

سهام خزانه، به‌طور رسمی در ترازنامه شرکت در بخش حقوق صاحبان سهام ثبت می‌شود و از آن‌جا که دیگر در اختیار سهامداران عمومی نیست، در محاسبه سود هر سهم (EPS) و پرداخت سود نقدی لحاظ نمی‌شود. این سهام، به‌نوعی بازگشت مالکیت به خود شرکت است و می‌تواند به کاهش شناوری سهم و افزایش کنترل مدیریتی بر ساختار مالکیت منجر شود.

در بسیاری از کشورها، قوانین سخت‌گیرانه‌ای برای خرید و فروش سهام خزانه وجود دارد. در ایالات متحده، این نوع معاملات از گذشته مجاز بوده، اما در ایران تا پیش از سال ۱۳۹۴، طبق ماده ۱۹۸ قانون تجارت، بازخرید سهام توسط شرکت‌ها ممنوع بود. این ممنوعیت با هدف جلوگیری از مداخله شرکت‌ها در روند قیمت‌گذاری بازار اعمال شده بود.

خرید سهام خزانه سیگنالی مثبت برای بازار

اما در سال ۱۳۹۴، با اصلاح قانون، شرکت‌ها مجاز شدند تا سقف ۱۰ درصد از سهام خود را تحت عنوان سهام خزانه خریداری و نگهداری کنند. طبق بند «ب» ماده ۲۸ قانون تجارت، این سهام فاقد حق رأی است و باید فرآیند خرید آن با تصویب هیئت‌مدیره، اطلاع‌رسانی به سهامداران، و اعطای وکالت به کارگزار رسمی انجام شود. معاملات سهام خزانه، همانند سهام عادی و از طریق بازار بورس انجام می‌شود.

از منظر تحلیلی، خرید سهام خزانه می‌تواند سیگنالی مثبت برای بازار باشد. زمانی که هیئت‌مدیره احساس کند قیمت سهم کمتر از ارزش ذاتی آن است، یا چشم‌انداز مثبتی برای عملکرد آینده شرکت دارد، ممکن است تصمیم به بازخرید سهام بگیرد. این اقدام، علاوه بر کاهش عرضه در بازار، می‌تواند به افزایش تقاضا و رشد قیمت سهم منجر شود.

همچنین، بازخرید سهام می‌تواند نقدشوندگی سهم را افزایش دهد و از نوسانات شدید قیمتی جلوگیری کند. در واقع، سهام خزانه به‌عنوان ابزاری برای تعادل‌بخشی به قیمت سهم و تقویت اعتماد سرمایه‌گذاران عمل می‌کند. به همین دلیل، تصمیمات مربوط به خرید یا فروش سهام خزانه، همواره از سوی تحلیلگران به‌عنوان نشانه‌ای از ارزیابی درونی شرکت نسبت به ارزش خود تلقی می‌شود.

در مجموع، سهام خزانه اگر با شفافیت، اطلاع‌رسانی دقیق و در چارچوب مقررات انجام شود، می‌تواند به‌عنوان ابزاری مؤثر در مدیریت سرمایه، کنترل ساختار مالکیت و تقویت ثبات بازار سرمایه ایفای نقش کند.