دوشنبه ۸ تیر ۱۴۰۵
آموزش مجازی به چالشی جدی برای سطح یادگیری و مهارت نسل جدید تبدیل شدهاست و این روزها بسیاری از خانوادهها نگران آینده بچههای خود هستند، اما چرا؟
کیمیا نعمتاله: نزدیک ظهر شده و هنوز از داخل اتاق دختر نوجوان صدای شنیده نمیشود مادر پیش خودش گفت « دخترم لابد کلاس آنلاین دارد و بدون اینکه صبحانه بخورد پای لپتاپ نشسته است » یکی دو ساعت بعد گذشت اما بازهم خبری از دخترش نشد پشت درب اتاق رفت و دخترش را برای خوردن ناهار صدا کرد و بعد از چندبار صدا زدن دخترش با موهای ژولیده و چشمهای خوابآلود از اتاق بیرون آمد. مادرش پرسید کلاس آنلاین داشتی دختر جوان با تردید گفت «بله» و بعد پیش خودش گفت مشکلی نیست کلاس شرکت نکردم امتحانات هم آنلاین است از چت جی بی تی استفاده می کنم! این داستانِ تکراریِ این روزهای بسیاری از خانههای ایرانی است؛ تقریبا از زمان آغاز جنگ رمضان که حدود ۴ ماه از آن میگذرد کلاسهای مدارس و دانشگاهها آنلاین شدهاند و بسیاری از خانوادهها نگران کیفیت پایین آموزش آنلاین هستند چون از یک طرف مشکل قطعی اینترنت و بینظمی در آموزش زیاد شده و از طرف دیگر دانشآموزان و دانشجویان همه چیز را به چت جی بی تی سپردهاند. البته بسیاری از مسئولان آموزش و پرورش نیز نسبت به پایین آمدن سطح یادگیری و آموزش ابراز نگرانی کردهاند.
آموزشِ مجازی، اگرچه در شرایطِ بحرانِ جنگ، یک ضرورت بود، اما خود به چالشی جدید تبدیل شده است. مشکلاتِ فنی و زیرساختی مانند قطعیِ اینترنت، در دسترس نبودن لپتاپ مناسب برای همه دانشآموزان، و همچنین، سروصدای محیطِ خانه به دلیلِ حضورِ اعضایِ خانواده و برایِ تمرکزِ درسی تاثیر منفی گذاشته است. اما دردناکتر از همه، افتِ انگیزه و سختیِ خودانضباطی در آموزشِ مجازی است. نبودِ فضایِ رقابتیِ مدرسه و جمعِ همکلاسیها، باعث میشود که دانشآموزان بهسادگی از انجامِ تکالیف و شرکتِ فعال در کلاسها سر باز زنند. همچنین، ارزیابیِ عملکردِ دانشآموزان در فضایِ مجازی، بهشدت دشوار شده و نگرانی از تقلب، به یکی از دغدغههایِ اصلیِ معلمان تبدیل شده است.
شاید مهمترینِ چالشِ این روزها، رویآوردنِ بیحدوحصرِ دانشآموزان و دانشجویان به ابزارهایِ هوش مصنوعی مانند چتجیپیتی است. این ابزار که میتواند بهسرعت، پاسخِ هر سؤالی را تولید کند، بهجایِ آنکه بهعنوانِ یک دستیارِ آموزشی برایِ درکِ عمیقترِ مفاهیم موردِ استفاده قرار گیرد، به ابزاری برایِ گریز از تفکر و تلاشِ ذهنی تبدیل شده است. دانشآموزی که تمامِ تکالیفِ خود را با چتجیپیتی انجام میدهد، هرگز تواناییِ تحلیل، استدلال و حلِ مسئله را بهدست نخواهد آورد. این موضوع، آیندهای تاریک را برایِ نسلِ جوانِ کشور ترسیم میکند که بهجایِ یادگیری با آموزش و تمرین، به «سپردنِ یادگیری» به ماشینها عادت کرده است.
به نظر میرسد که آموزش مجازی در ایران، بهویژه در دوران جنگ، فقط به مسیری برای گذراندن سال تحصیلی تبدیل شده است، درحالی که بسیاری از کشورهای جهان، این شیوه را بهعنوان یک فرصت استراتژیک برای ارتقای کیفیت آموزش و گسترش عدالت آموزشی پذیرفتهاند. این کشورها با سرمایهگذاری هدفمند، توسعه زیرساختها، توانمندسازی معلمان و طراحی محتوای تعاملی، توانستهاند کلاسهای مجازی را به فضایی پویا و اثربخش تبدیل کنند.
یکی از مهمترین تفاوتها در آموزش مجازی ایران با کشورهای پیشرفته در حوزه زیرساختهای فنی است. در کشورهای پیشرفته مانند ژاپن، کرهجنوبی، استونی، فنلاند، سنگاپور و… دسترسی به اینترنت پرسرعت و پایدار، یک حق اساسی برای تمام شهروندان محسوب میشود. دولتها با سرمایهگذاری گسترده در شبکههای ارتباطی، تضمین کردهاند که حتی دورافتادهترین مناطق روستایی نیز از اینترنت باکیفیت برخوردار باشند. در ایران، اما قطعیهای مکرر اینترنت، سرعت پایین و نبود پوشش یکسان در مناطق مختلف، عملاً آموزش مجازی را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
در بسیاری از کشورها، دولتها برای جلوگیری از شکاف دیجیتال، برنامههای تأمین تجهیزات را اجرا کردهاند. بهعنوان مثال، در بریتانیا، در دوران همهگیری کرونا، هزاران لپتاپ و تبلت بهصورت رایگان در اختیار دانشآموزان کمبضاعت قرار گرفت. در آمریکا، برخی ایالتها برنامههای قرضدهی تجهیزات را راهاندازی کردند. در مقابل، در ایران، بسیاری از دانشآموزان، بهویژه در مناطق محروم، حتی به یک گوشی هوشمند ساده هم دسترسی نداشتند و این موضوع، شکاف آموزشی را عمیقتر کرد.
در کشورهای موفق، معلمان پیش از ورود به آموزش مجازی، دورههای تخصصی را میگذرانند. آنها میآموزند که چگونه محتوای تعاملی تولید کنند، چگونه دانشآموزان را در فضای مجازی مشارکت دهند و چگونه از ابزارهای دیجیتال برای ارزشیابی استفاده کنند. در فنلاند، معلمان ملزم به گذرا
حامد: ندن حداقل ۶۰ ساعت آموزش حینخدمت در زمینه فناوری آموزشی هستند. اما در ایران، بسیاری از معلمان بدون هیچ گونه آمادگی قبلی، بهناچار وارد آموزش مجازی شدند و این موضوع، کیفیت تدریس را به شدت کاهش داده است.
درواقع در سیستمهای موفق، آموزش مجازی به سخنرانی یکطرفه ختم نمیشود. محتواها با استفاده از ویدئوهای تعاملی، شبیهسازیها، بازیهای آموزشی و پروژههای گروهی طراحی میشوند تا دانشآموزان را درگیر فرآیند یادگیری کنند. در سنگاپور، پلتفرم ملی آموزش مجازی (SLS) امکانات گستردهای برای محتوای چندرسانهای و تعاملی فراهم کرده است. اما در ایران، اغلب کلاسهای مجازی به پخش زنده یا ضبط شده سخنرانیها محدود میشوند و خبری از تعامل و مشارکت فعال نیست.
در کشورهای پیشرو، ارزشیابی در آموزش مجازی، بر سنجش مهارتها و تواناییهای تحلیلی متمرکز است و نه صرفاً محفوظات به همین دلیل از ابزارهایی مانند پروژههای عملی، ارائههای ویدئویی، مقالات تحلیلی و آزمونهای تطبیقی استفاده میشود که امکان تقلب را به حداقل میرساند. در ایران، اما همچنان بر آزمونهای سنتی و اغلب با نظارت ضعیف تأکید میشود و این موضوع، نه تنها به نگرانی از تقلب دامن زده، بلکه به کاهش انگیزه یادگیری عمیق نیز انجامیده است.
شاید مهمترین تفاوت، رویکرد به عدالت آموزشی باشد. در کشورهای موفق، آموزش مجازی بهعنوان ابزاری برای کاهش نابرابریها دیده میشود و نه افزایش آنها. دولتها با سیاستهای حمایتی، تلاش میکنند تا همه دانشآموزان، صرفنظر از وضعیت اقتصادی و جغرافیایی، به امکانات یکسان دسترسی داشته باشند. اما در ایران، شکاف دیجیتال و اقتصادی، عملاً آموزش مجازی را به یک کالای طبقاتی تبدیل کرده است؛ دانشآموزان مرفه از امکانات کامل بهرهمندند و دانشآموزان مناطق محروم، از همان حداقلها نیز محروماند.
تجربه کشورهای موفق در آموزش مجازی نشان میدهد که این شیوه، بهشرط سرمایهگذاری هدفمند، توانمندسازی معلمان، توسعه زیرساختها و طراحی محتوای تعاملی، میتواند نه تنها جایگزین مناسبی برای آموزش حضوری باشد، بلکه حتی فرصتهای جدیدی را برای یادگیری عمیقتر و فراگیرتر ایجاد کند. اما در ایران، متأسفانه آموزش مجازی، بیش از آنکه یک فرصت باشد، به تهدیدی برای کیفیت آموزش تبدیل شده که ریشه در عواملِ متعددی دارد؛ از ضعفِ بنیادینِ نظامِ آموزشی و کمبودِ انگیزهی دانشآموزان گرفته تا شکافِ طبقاتی در دسترسی به آموزشِ باکیفیت . اگر مسئولان، بهویژه مجلس و وزارتِ آموزش و پرورش، به این بحران بهعنوانِ یک مسئلهی درجهیکِ ملی نگاه نکنند و برایِ اصلاحاتِ ساختاریِ اساسی، عزمی جدی نداشته باشند، نسلِ آیندهیِ ایران، نهتنها در آزمونهایِ بینالمللی، که در عرصهیِ رقابتِ جهانی و ساختنِ آیندهیِ کشور، بهشدت بازخواهد ماند.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا