دلایل ادامه داشتن مشکلات صنعت حمل‌ونقل از دهه ۷۰ تاکنون

رییس دانشکده مهندسی عمران دانشگاه تربیت مدرس نیز که به عنوان سخنران علمی در این همایش حضور داشت، در سخنانی ضمن برشمردن چالش‌های پیشروی صنعت حمل‌ونقل در کشور، عنوان کرد: صنعت حمل‌ونقل که شامل شبکه ارتباطی و پایانه‌هاست مانند شریان‌ها و رگ‌های قلب و سیستم خونرسانی بدن عمل می‌کند. باتوجه به اینکه نقش شبکه حمل‌ونقل در توسعه اقتصادی یک نقش موثر و ثابت شده است باید مطالعات دقیق‌تر و بیشتری در این زمینه صورت بگیرد.

محمود صفارزاده با اشاره به آمار و گزارش بانک مرکزی در زمینه ارزش افزوده شبکه حمل‌ونقل،‌ تصریح کرد: متوسط ارزش افزوده شبکه حمل‌ونقل حدود ۸.۵ درصد است و ۱۰ درصد شاغلان در کشور در این بخش فعال هستند. اما در نقطه مقابل هزینه‌کرد در این بخش کمتر از ۱ درصد تولید ناخالص داخلی است که این عدد حتی نسبت به کشورهایی که در این بخش زیرساخت‌ها بهتری نسبت به ما دارند از جمله اتریش و هلند کمتر است.

این استاد دانشگاه با تاکید بر ادامه داشتن مشکلات صنعت حمل‌ونقل از دهه ۷۰ تا به امروز، گفت: نبود نظام‌ جامع حمل‌ونقل، بهره‌وری پایین، ضعف‌های نظام مدیریتی و حکمرانی، جذب ضعیف سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی و ناایمن بودن شبکه حمل‌ونقل، فرسودگی ناوگان زیرساخت‌ها از جمله مهمترین چالش‌های پیشروی این صنعت هستند.

به گفته او ۹۰ درصد حمل‌ونقل هوایی از سوی ۱۵ فرودگاه انجام‌ می‌شود و بقیه فرودگاه‌ها در کشور غیرفعال یا نیمه‌فعال هستند. رئیس دانشکده مهندسی عمران دانشگاه تربیت مدرس عملکرد مدیریتی را جزیره‌ای دانست و خاطر نشان کرد: پایانه‌ها در تهران یکدیگر ارتباط نرم‌افزاری و سخت‌افزاری ندارند و اطلاعاتی برای کاهش هزینه حمل‌ونقل بین ناوگان‌ها اطلاعاتی در دست نیست.

وی با تاکید بر اینکه حدود ۲۰ درصد از پیش‌بینی برنامه توسعه حمل‌ونقل عقب هستیم، افزود: در بخش جاده‌ای چالش‌های صنعت پیچیده‌تر است. در برنامه توسعه آمده است که باید سالانه کاهش سوانح جاده‌ای را داشته باشیم در حالی که با افزایش ۶ درصدی سوانح مواجه هستیم. مطابق با برآوردها در تهران ۶۰۰ نفر در سال ۹۸ تلفات داشتیم که هزینه این تلفات حدود ۶۵ میلیارد تومان است که عدد بالا و قابل‌تأملی است و هزینه اجتماعی و روانی آن برای جامعه بالاتر و فراتر از برآورد کردن است.

این استاد دانشگاه متوسط عمر ناوگان هوایی را ۲۳ سال عنوان کرد و افزود: متوسط عمر ناوگان جاده‌ای کشور هم ۲۹ سال است و در این میان شرایط عمر کشنده ناوگان ریلی از همه بدتر و حدود ۵۸ سال است. در بخش فرسودگی ناوگان هزینه خرید ناوگان جدید نگهداری و بازسازی بالاست.

وی با بیان اینکه اقتصاد حمل‌ونقل در کشور تعریف نشده است، افزود: نباید در این بین از نقش تحریم‌های بین‌المللی غافل شویم. همچنین عدم بهره‌وری از بخش خصوصی و کم‌توجهی به نقش و کارکرد فعالان این صنعت شرایط را دشوار کرده است.

صفارزاده توسعه زیرساخت‌ها در کشور را نامتوازن دانست و خاطر نشان کرد: برخی فشارها و مداخله‌های سیاسی نیز باعث شده است تا بهره‌وری فرودگاه‌ها پایین باشد و در این زمینه تدوین یک طرح جامع که شبکه حمل‌ونقل را به شکل یکپارچه ببیند ضروری است؛ طرحی که بتوان با استناد به آن تسلیم فشارها نشد و از هدررفت زیرساخت‌ها جلوگیری کرد.

این استاد دانشگاه با اشاره به بالا بودن آمار طرح‌های نیمه‌تمام در کشور، گفت: باید ۳۰ سال بودجه بدهیم که طرح‌های نیمه‌تمام کشور به پایان برسد به شرطی که اولویت آن اثبات شود. به مدد موقعیت استراتژیک، کشور ما دسترسی به کریدور شرق و غرب و شمال به جنوب را دارد. با اینکه برخی همه مشکلات را به خصومت برخی کشورها و رقابت ناسالم آنها نسبت می‌دهند، بخشی از عملکرد آنها را هم باید به پای پیگیری جدی منافع ملی و اقتصادی این کشورها نوشت.

محمود صفارزاده در جمع‌بندی سخنانش گفت: شاخص‌های بهره‌وری لجستیک دارای اهمیت فراوان است که ۶ شاخص در این بین تعریف شده است با وجود اینکه جایگاه ما در این زمینه بهبود پیدا کرده و به رتبه ۹۶ رسیده اما نسبت به کشورهای منطقه مانند قطر و امارات، پسندیده نیست و نیازمند یک کار نرم‌افزاری جدی است و نیاز چندانی به ساخت زیرساخت مانند جاده و پل ندارد.