آینده فناوری و اقتصاد

به گزارش سرمایه فردا، دکتر بهروز خیراندیش پژوهشگر پارک علم و فناوری دانشگاه صنعتی شریف و متخصص صنایع دانش بنیان، در گفت‌وگویی که با او داشتیم، تاکید می‌کند آینده به شکل یکباره ایجاد نمی‌شود، بلکه حاصل تعامل بین نخبگان، رسانه‌ها، سرمایه و قدرت است. او توضیح می‌دهد که تصور پیش‌بینی دقیق سال‌های آینده، مانند تلاش برای دیدن دنیا در سال ۲۰۲۵ از منظر سال ۲۰۰۰  است و تقریباً غیرممکن است. آینده به تدریج شکل می‌گیرد و برای درک آن نیاز به نگاه به بازیگران اصلی و جریان‌های موثر داریم.

او می‌گوید: «نخبگان واقعی کسانی هستند که هم توانایی تخیل دارند، هم ظرفیت عملی کردن ایده‌ها و هم ابزارهای مالی و قدرت نفوذ لازم برای اثرگذاری بر جریان‌های بزرگ دارند.» مثال ملموس او ایلان ماسک است که با ترکیب توانایی‌های مالی، قدرت نفوذ و رسانه، توانسته ایده‌هایش در حوزه هوش مصنوعی، فضا و انرژی‌های آینده را به شکل عملی پیاده کند.

‌ رسانه به مثابه ابزاری برای شکل دادن آینده

خیراندیش معتقد است رسانه‌های سنتی دیگر ابزار اصلی شکل‌دهی به آینده نیستند؛ بلکه رسانه‌های آینده‌نگر، جریان‌ساز و مرتبط با تکنولوژی هستند که می‌توانند افکار عمومی، سرمایه و تصمیمات سیاست‌گذاران را جهت‌دهی کنند. او می‌گوید: «اگر کسی بخواهد جریان‌سازی کند، فقط حرف زدن کافی نیست. شنیدن، تحلیل و سپس انتقال ایده‌هاست که قدرت ایجاد تغییر واقعی دارد.»
او اضافه می‌کند: «جریان‌سازی موفق باعث می‌شود منابع مالی و قدرت به سمت ایده‌ها و فناوری‌های آینده حرکت کنند. به همین دلیل است که افرادی مانند ایلان ماسک یا طرح‌هایی مانند نیروی فضایی آمریکا اهمیت پیدا می‌کنند. البته نه صرفاً به خاطر خود ایده، بلکه به دلیل نحوه اتصال آن به جریان‌های قدرت و سرمایه.»

 هوش مصنوعی و پزشکی آینده

یکی از بخش‌های جذاب گفت‌وگو به حوزه پزشکی بازمی‌گردد. خیراندیش توضیح می‌دهد که تحولات آینده علاوه بر صنایع بزرگ، بر حرفه‌هایی مانند پزشکی اثرگذار خواهد بود. او می‌گوید: «تصور کنید ۲۰ سال آینده، پزشک سنتی دیگر ابزارهای فعلی را ندارد و تشخیص و درمان به کمک هوش مصنوعی و رباتیک انجام می‌شود. حتی بیمار می‌تواند در خانه تصاویر پزشکی خود را ثبت کند و سیستم‌های هوش مصنوعی آنها را تحلیل کنند.»این تحول نشان می‌دهد که تخصص‌های امروز در آینده ممکن است به شکل قابل توجهی تغییر کنند. پیشگیری، سلامت مبتنی بر داده و درمان‌های دقیق به جای روش‌های سنتی، مدل‌های اقتصادی جدیدی ایجاد خواهند کرد که هم فرصت و هم چالش‌های مالی به همراه دارند.

تحولات انرژی و نقش فناوری‌های نوین

یکی دیگر از محورهای اصلی صحبت‌های خیراندیش، آینده انرژی است. او به تحولات صنعت انرژی در جهان اشاره می‌کند و می‌گوید: «کشورها و شرکت‌ها در حال حرکت به سمت انرژی‌های نو مانند هیدروژن هستند، چرا که ارزش افزوده و قابلیت‌های اقتصادی آن در مقایسه با سوخت‌های فسیلی بسیار بیشتر است.» او تحلیل می‌کند که تکنولوژی‌های فضایی، ماهواره‌ای و انرژی‌های نو، به یک بزرگ اقتصادی متصل شوند. این تصویر کلان کمک می‌کند تصمیم‌گیران و سرمایه‌گذاران بدانند کدام فناوری‌ها بیشترین اثر اقتصادی را خواهند داشت و چه بخش‌هایی از صنایع موجود ممکن است کم‌کم منسوخ شوند.

اهمیت نگاه کلان و تصویرسازی آینده

خیراندیش بارها بر ضرورت تصویرسازی آینده تاکید می‌کند. او معتقد است بدون درک تصویر کلان، تصمیم‌ها محدود، ناکافی و بعضاً اشتباه خواهند بود. وی می‌گوید: «اگر فقط به یک فناوری نگاه کنیم، ممکن است کل زنجیره اثرات آن را درک نکنیم. اما وقتی Big Picture شکل می‌گیرد، جایگاه هر فناوری، نقش آن در اقتصاد و تاثیرات اجتماعی‌اش روشن می‌شود.»
به عنوان مثال، او اشاره می‌کند که بررسی انرژی هیدروژنی بدون در نظر گرفتن تحولات فضایی و ماهواره‌ای، ناقص خواهد بود. ماهواره‌ها نیاز به سوخت‌هایی دارند که ویژگی‌های خاصی دارند و این موضوع، مسیر توسعه انرژی را تغییر می‌دهد.

آموزش و پرورش: چالش آینده‌نگری

یکی از دغدغه‌های خیراندیش، نظام آموزشی است. او می‌گوید: «جامعه‌ای که نتواند جوانان خود را برای دنیای آینده آماده کند، ریسک بزرگی در حوزه اقتصاد و اشتغال دارد. بسیاری از مشاغل سنتی در آینده جای خود را به فناوری‌ها و مدل‌های جدید می‌دهند.»وی تاکید می‌کند که دانشگاه‌ها و موسسات آموزشی نباید صرفاً روی آموزش سنتی تمرکز کنند. دانشجویان باید با ابزارهای نوین، تحلیل داده، هوش مصنوعی و مدل‌های اقتصادی آینده آشنا شوند. حتی مهارت‌های فنی امروز مانند قلاب‌دوزی، در حالی که ارزش فرهنگی دارند، برای آینده اقتصادی کافی نخواهند بود.

سه ضلع تاثیرگذار فناوری، سرمایه و سیاست

خیراندیش تحلیل می‌کند که هر تحولی در تکنولوژی ایجاد می‌شود، تنها با اتصال به جریان‌های سرمایه و سیاست، اثر واقعی اقتصادی دارد. او مثال می‌زند: «یک فناوری ممکن است نوآورانه باشد، اما بدون سرمایه و حمایت سیاست‌گذار، وارد بازار نمی‌شود و اثر اقتصادی واقعی ایجاد نمی‌کند.» به همین دلیل، ترکیب دانش، قدرت تصمیم‌گیری و سرمایه، بازیگران اصلی شکل‌دهنده آینده اقتصادی و تکنولوژیک هستند. جریان‌سازی، رسانه و تخیل نقشی حیاتی دارند تا این ترکیب به سمت تحقق نوآوری‌ها حرکت کند.

اقتصاد و بازارهای آینده

یکی از نکات مهم، تاثیر فناوری‌های نوین بر بازارها و صنایع است. خیراندیش می‌گوید: «صنایع سنتی که امروز سرمایه‌گذاری سنگینی روی آنها شده، ممکن است ارزش افزوده آینده خود را از دست بدهند. در عین حال، فرصت‌های جدید برای خلق ارزش در حوزه‌هایی مثل انرژی هیدروژنی، هوش مصنوعی و پزشکی دقیق به وجود می‌آید.» این تغییرات، پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای دارند. شرکت‌ها و دولت‌ها باید بتوانند همزمان با نوآوری، بازارها را بازتعریف کنند، نیروی کار را آماده سازند و سیاست‌های حمایتی مناسبی طراحی کنند تا اقتصاد از تغییرات تکنولوژیک جا نماند.

 نگاه به فضا و صنایع مرتبط

به گفته خیراندیش، آینده تکنولوژی بدون نقش فضا قابل تصور نیست. ماهواره‌ها، انرژی خورشیدی فضایی و ارتباطات ریز مقیاس، پایه‌های بسیاری از نوآوری‌های آینده خواهند بود. او می‌گوید: «فضا نقش مهمی در تحولات اقتصادی و تکنولوژیک دارد، زیرا منابع و ظرفیت‌هایی فراهم می‌کند که روی زمین محدود هستند. مثلا آینده پردازشگرها و مراکز نگهداری داده، در ماهواره‌های مخصوص رقم خواهد خورد.»در واقع، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های فضایی و ارتباطی، اثرگذاری دیگر صنایع مانند انرژی، کشاورزی و حمل‌ونقل را نیز تقویت می‌کند و در نهایت به رشد اقتصادی منجر می‌شود.

آینده، ترکیبی از تخیل و عمل

بهروز خیراندیش تاکید می‌کند که آینده، محصول همزمان تخیل، عمل، سرمایه و سیاست است. فناوری‌های نوین فرصت‌های اقتصادی عظیمی ایجاد می‌کنند، اما بدون تصویرسازی کلان، جریان‌سازی و آماده‌سازی نیروی انسانی، این فرصت‌ها ممکن است از دست بروند.او می‌گوید: «تصور کنید که امروز ما روی یک فناوری نوآورانه کار می‌کنیم. اگر تصویر کلان آینده و نقش آن در اقتصاد و جامعه را ندانیم، حتی بهترین ایده‌ها هم ممکن است ناکام بمانند.» این نگاه آینده‌نگرانه، هم برای سیاست‌گذاران، هم برای سرمایه‌گذاران و هم برای فعالان صنعتی ضروری است. در دنیای پیچیده و سریع تغییرات تکنولوژیک، تنها کسانی موفق خواهند بود که بتوانند تصویر بزرگ آینده را ببینند، منابع را به سمت آن هدایت کنند و نیروی انسانی را برای مواجهه با چالش‌ها آماده سازند.