یکشنبه ۳۰ فروردین ۱۴۰۵
مهدی دادفر گفت: تولید، حمایت از تولید و واردات خودرو همه اینها باید در نهایت به افزایش رفاه مردم منجر شود. اگر تولید داخلی میتواند این رفاه را ایجاد کند، بسیار خوب؛ واردات را ببندید. اما اگر سالها حمایت کردهاید و نتیجهاش نارضایتی مردم و کیفیت پایین بوده، چرا همچنان بر همان مسیر اشتباه اصرار دارید؟
به گزارش سرمایه فردا، مهدی دادفر دبیر انجمن واردکنندگان خودرو در گفتوگو با سرمایه فردا با اشاره به اینکه بسیاری از تصمیمات گذشته در حوزه خودرو اشتباه بوده، گفت: «کار غلط کردند؛ حالا اگر هم میخواهند درستش کنند، باید سریعتر بجنبند. اما متأسفانه تصمیمات جدید هم دوباره غلط است. آقای دکتر پزشکیان، این بودجهای که نوشتهاید نه عرضه را افزایش میدهد، نه قیمت را کاهش میدهد، نه رفاه مردم را بالا میبرد. هیچکدام.»
وی با تأکید بر اینکه سیاست فعلی دولت عملاً مردم را از خرید خودرو ناامید میکند، افزود: «بهنظر میرسد دولت میگوید مردم خودرو نخرند. اما مگر میشود؟ ایران که ایسلند نیست. فاصلهها زیاد است، شهرها پراکندهاند، مردم خانه پدری در شهرستان دارند، باغچه دارند، کار دارند. خودرو در ایران یک نیاز واقعی است، نه کالای لوکس.»
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو با اشاره به ضرورت نوسازی ناوگان فرسوده تصریح کرد: «بازار خودرو باید طوری باشد که کسی که خودروی فرسوده دارد بتواند آن را جایگزین کند. باید انگیزه ایجاد شود. باید خودروهای کممصرف و برقی وارد شود. باید دولت بخشی از هزینه را تقبل کند تا مصرف بنزین کاهش یابد. امروز مصرف روزانه بنزین به یکمیلیون و دویست هزار لیتر رسیده؛ این یعنی بحران.»
وی با انتقاد از افزایش تعرفهها در بودجه ۱۴۰۵ گفت: «در بودجه جدید تعرفه خودروهای زیر ۱۵۰۰ سیسی از ۲۰ درصد شده ۴۰ درصد. ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ سیسی از ۴۰ درصد شده ۷۰ درصد. در حالی که واردات ۲۵۰۰ سیسی ممنوع است. وقتی قانون بالادستی ممنوعیت دارد، چرا درباره تعرفهاش حرف میزنید؟ تخصیص ارز هم که کوچکتر شده. درآمدی هم از واردات نیست. این یعنی هیچ برنامهای برای تنظیم بازار وجود ندارد.»
دادفر با اشاره به برخی اظهارنظرهای غیرکارشناسی درباره سبک زندگی مردم گفت: «اینکه بگوییم مردم باید گونی بپوشند یا شترسواری کنند، حرفهای بیربط است. مردم ایران همیشه پای کشورشان ایستادهاند، اما قرار نیست بدهکار هم باشند. اگر آن مدل زندگی خوب است، کسانی که این حرفها را میزنند خودشان بروند همانطور زندگی کنند.»
وی در ادامه درباره چشمانداز بازار خودرو گفت: «بر اساس بودجه ۱۴۰۵، چشمانداز بازار خودرو اصلاً خوب نیست. کاهش عرضه، افزایش قیمت، لوکستر شدن خودروهای وارداتی و دورتر شدن آنها از دسترس مردم کاملاً قابل پیشبینی است. امیدوارم اشتباه کنم، اما پازل تصمیمات کنار هم تصویر روشنی میدهد.»
دادفر با اشاره به نقش رسانهها در آگاهیبخشی تصریح کرد: «امیدوارم انتشار اطلاعات درست و آگاهیرسانی رسانهها کمک کند این مسیر اصلاح شود. مردم باید از مجاری صحیح اطلاعات بگیرند. ما منتقد دلسوزیم؛ اگر همه چیز خوب بود، اصلاً چرا باید این حرفها را بزنیم؟»
وی گفت: «امیدوارم تمام پیشبینیهای من غلط از آب دربیاید و سال آینده بگوییم اشتباه میکردیم. اما تا زمانی که رانت اطلاعاتی، سیاستگذاری غلط و تصمیمات پشتپرده وجود دارد، این مشکلات ادامه خواهد داشت. اولین قدم اصلاح، حذف همین رانت اطلاعاتی است. اگر این اتفاق بیفتد، بسیاری از مشکلات حل میشود.
دادفر با اشاره به بیاعتمادی عمیق مردم نسبت به سیاستگذاریهای حوزه خودرو گفت: «مردم دیگر هیچکدام از این حرفها را نمیپذیرند. آنقدر خلف وعده شده، آنقدر دروغ شنیدهاند، آنقدر بیدلیل انگولکشان کردهایم که دیگر هیچ توضیحی برایشان قابل قبول نیست. سالها گفتند ارز نداریم؛ امروز که واردات آزاد شده، مگر ارز داریم؟ اگر امروز ارز هست، چرا شش سال پیش نبود؟ اگر نیست، پس چرا امروز آزاد کردهاید؟ این تناقضها مردم را خسته کرده.»
وی با تأکید بر اینکه سیاستهای بودجهای سال ۱۴۰۵ دوباره فاجعه میآفریند، افزود: «در حالی که تازه میگویند واردات آزاد است، در بودجه سال آینده دوباره تصمیماتی گرفتهاند که بازار را به آشفتگی میکشاند. چرا این کار را میکنید؟ مگر بیمارید؟ ما ۱۵ سال است—نه فقط من، رسانهها و کارشناسان—میگوییم این مسیر غلط است. اما باز همان تصمیمات تکرار میشود.»
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو با اشاره به اینکه صنعت خودرو نخستین هدف تحریمها بوده، تصریح کرد: «سال ۹۶ بارها گفتیم صنعت خودرو اولین بخشی است که آمریکا تحریمش میکند. نه چون سفینه فضایی میساختیم، بلکه چون این صنعت مستقیم با زندگی مردم گره خورده. اما گوش نکردند. امروز هم همان حرفها تکرار میشود: ارز نداریم، قطعه نداریم، تحریم هستیم. اما وقتی میگویند واردات آزاد است، یعنی ارز هست. پس چرا شش سال مردم را اذیت کردید؟»
وی با بیان اینکه هدف اصلی باید افزایش آرامش مردم باشد، گفت: «من کاری به دشمنی دشمن ندارم. حرفم این است که هر تصمیمی باید به آرامش مردم منجر شود. اگر با واردات میشود آرامش ایجاد کرد، انجام دهید. اگر با تولید میشود، انجام دهید. حتی اگر مردم با الاغ هم راحتترند، همان را فراهم کنید. اما امروز هیچکدام از اینها اتفاق نمیافتد.»
دادفر با اشاره به اینکه مدیریت بازار خودرو در ایران هیچ شباهتی به دنیا ندارد، افزود: «در هیچ جای دنیا بازار خودرو را اینطور اداره نمیکنند. اما وقتی این واقعیتها را میگوییم، برخی ناراحت میشوند و میگویند تشویش اذهان عمومی است. در حالی که کارشناس باید واقعیت را بگوید. همانطور که رئیس اتحادیه لوازم خانگی چند سال پیش گفت مردم توان خرید ندارند، اما بهجای اصلاح، او را متهم کردند.»
وی تصریح کرد: «رهبر انقلاب بارها گفته بودند که منتقد دلسوز سرمایه کشور است. اما ما بهجای شنیدن نقد، صورت مسئله را پاک میکنیم. اگر همه چیز خوب بود، چرا باید امروز بنشینیم و درباره این حجم از نارضایتی و آشفتگی صحبت کنیم؟ مشکل روشن است: تصمیمات غلط، رانت، گلوگاههای بسته و بیپاسخگویی. تا اینها اصلاح نشود، هیچ تغییری رخ نخواهد داد.»
دادفر با اشاره به مقایسه وضعیت صنعت خودروی ایران با کشورهای منطقه گفت: «متأسفانه امروز به جایی رسیدهایم که ترکیه با تولید قطعات برای برندهای اروپایی و صادرات آنها، درآمدی بالاتر از بسیاری از خودروسازان اروپایی دارد؛ در حالی که ما با سابقه طولانی خودروسازی، هنوز درگیر ابتداییترین مشکلات مدیریتی هستیم. ترکیه سایت تولید برندهای جهانی را دارد، اما ما همچنان درگیر تصمیمات اشتباه و ساختارهای ناکارآمدیم.»
وی با تأکید بر اینکه برخی مشکلات صنعت خودرو با یک تصمیم درست قابل حل است، افزود: «برخی مسائل مثل مسکن پیچیده و زمانبر است، اما خودرو اینطور نیست. دولت اگر امروز تصمیم بگیرد، فردا بازار آرام میشود. کافی است مصوبه بدهد که هر ایرانی بالای ۱۸ سال با داشتن گواهینامه بتواند یک خودرو با سن زیر پنج سال وارد کند؛ بدون ارز دولتی، با همکاری گمرک، استاندارد و راهور. همین یک تصمیم قیمت خودرو را نصف میکند.»
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو با اشاره به اینکه گره اصلی بازار خودرو در گلوگاههای رانتی است، تصریح کرد: «تا زمانی که این گلوگاهها و نورچشمیها وجود دارند، بازار خودرو اصلاح نمیشود. ایران ۱۱ کشور همسایه دارد و در همه آنها خودروهای وارداتی ارزانتر از ایران فروخته میشود. اگر فقط ۵۰ هزار خودرو از همین مسیرها وارد شود، بازار داخلی فوراً آرام میگیرد. اما اجازه نمیدهند، چون منافع برخی به خطر میافتد.»
وی با بیان اینکه مردم دیگر حوصله شنیدن حرفهای تکراری را ندارند، گفت: «اگر یک سال پیش درباره این مسائل صحبت میکردیم، هزاران نفر گوش میدادند. اما امروز مردم میگویند از سال ۹۶ همین حرفها را میزنید و هیچ اتفاقی نیفتاده. وقتی پیام به گیرنده نمیرسد، یعنی گیرنده خاموش شده. مردم دیگر به توصیهها و هشدارها گوش نمیدهند، چون نتیجهای ندیدهاند.»
دادفر با اشاره به اینکه سیاستگذاران باید پاسخگوی تصمیمات گذشته باشند، افزود: «شش سال واردات خودرو را به بهانه نداشتن ارز بستند. امروز که واردات آزاد شده، آیا ارز بیشتری داریم؟ خیر. پس چرا آن زمان بازار را نابود کردند؟ چرا کسی پاسخ نمیدهد؟ این سکوت و بیپاسخگویی باعث شده مردم اعتمادشان را از دست بدهند.»
وی تصریح کرد: «وقتی مردم میبینند هیچکس پاسخگو نیست، طبیعی است که گیرنده ذهنیشان خاموش شود. امروز اگر بگوییم واردات باید آزاد شود، میگویند اینها هم مثل بقیهاند. اما واقعیت این است که تنها راه واقعی تنظیم بازار خودرو، آزادسازی واردات و سپردن اختیار به مردم است. تا زمانی که این گرهها باز نشود، این چرخه معیوب ادامه خواهد داشت.»
دادفر با اشاره به اظهارنظر مدیرانی که پیشنهاد کاشت سیبزمینی بهجای تولید خودرو را دادهاند، گفت: «بهنظر من همان روز اول هم چنین مدیری نابجا بوده است. کسی که نه سیبزمینی را میشناسد و نه خودرو را، چطور میتواند برای صنعت خودرو نسخه بپیچد؟ ما امروز با سرمایهگذاری عظیمی روبهرو هستیم که باید بهینه مدیریت شود تا آرامش مردم، رفاه مردم و کاهش هزینههای زندگی تأمین شود. این موضوع باید خط قرمز مدیریت کشور باشد.»
وی با تأکید بر اینکه دو خودروساز بزرگ کشور زیر فشار سیاستگذاری غلط قرار گرفتهاند، افزود: «این دو شرکت با وجود تمام ضعفها، هنوز فاصله زیادی با سایر مونتاژکاران دارند. اما بهجای اینکه اجازه دهیم کارشان را انجام دهند، مدام آنها را تحت فشار میگذاریم. نتیجهاش همین اعتراضات مردمی است؛ مردم میگویند دیروز خودرو یک میلیارد بود، امروز دو میلیارد شده. این واقعیت تلخ مدیریت دولتی است؛ زخمی که سالهاست باقی مانده.»
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو با اشاره به تناقضگویی برخی مدیران دولتی تصریح کرد: «همان مدیری که امروز میگوید سیبزمینی بکارید، خودش سالها در همین ساختار بوده؛ همان کسی است که در افتتاح خط تولید کنار وزیر و نماینده مجلس ایستاده بود. اگر واقعاً اعتقاد داشت این کار غلط است، همان روز باید حکم را میگذاشت زمین و میگفت من این کار را نمیکنم. اما نکرد. امروز هم نباید ژست منتقد بگیرد.»
وی با انتقاد از مدیرانی که مسئولیتگریز هستند، گفت: «اگر مدیری نمیتواند به مردم و اقتصاد کشور کمک کند، شرافتش در این است که کنار برود. مشکل ما همین آدمها هستند؛ کسانی که سالها روی صندلی نشستهاند و حاضر نیستند مسئولیت تصمیماتشان را بپذیرند.»
دادفر با تأکید بر اینکه واردات خودرو تنها اهرم واقعی برای جلوگیری از سوءاستفاده تولیدکنندگان است، افزود: «تا صد سال دیگر هم از من بپرسید، میگویم واردات خودرو شمشیر تیز تنظیم بازار است. بهمحض اینکه تولیدکننده قیمت را بالا برد یا کیفیت را پایین آورد، باید واردات را آزاد کرد تا مردم انتخاب داشته باشند. این یعنی حمایت از مردم، نه نابودی تولید.»
وی با اشاره به اینکه ساختار حکمرانی باید بر پایه رضایت مردم باشد، تصریح کرد: «اگر تولیدکننده داخلی بتواند رضایت مردم را جلب کند، منِ دولت باید همهجوره حمایتش کنم؛ حتی واردات را ببندم. اما وقتی نمیتواند، باید از اهرم واردات استفاده کرد. مردم ستون اصلی کشورند، نه مدیران.»
دادفر با اشاره به ظرفیت بالای نیروی انسانی در صنعت خودرو گفت: «در ایران خودرو و سایپا جوانان و متخصصانی کار میکنند که واقعاً در سطح جهانیاند. بسیاری از آنها بعد از چند سال جذب برندهای بزرگ دنیا میشوند. این یعنی ما مشکل نیروی انسانی نداریم؛ مشکل از مدیری است که نمیفهمد خودرو چیست و با یک تصمیم غلط همه چیز را بههم میریزد.»
وی تصریح کرد: «وقتی مدیری که هیچ شناختی از خودرو ندارد بر رأس کار قرار میگیرد، نتیجهاش محصول بیکیفیت، گران و آزاردهنده برای مردم است. نارضایتی مردم حاصل همین تصمیمات اشتباه است که تکهتکه روی هم جمع شده و امروز به این بحران رسیده.»
دادفر با اشاره به اینکه برخی مدیران حتی پیشنهاد تعطیلی کامل برخی سایتهای خودروسازی را دادهاند، گفت: «یکی از مدیران سابق صنعت خودرو میگفت اگر این کارخانهها تعطیل شوند و زمینهایشان را کشاورزی کنند، درآمدشان از فروش سیبزمینی بیشتر از تولید خودرو خواهد بود و حتی میتوانند حقوق کارمندانشان را هم بدهند. این حرف از سر شوخی نبود؛ از سر واقعیت تلخ ساختاری بود که سالهاست اشتباه مدیریت شده.»
وی با بیان اینکه ریشه بسیاری از مشکلات به تزریق نیروی انسانی غیرمتخصص بازمیگردد، افزود: «در دورهای نزدیک به ۳۰ تا ۴۰ هزار نفر به اسم شرکتهای لیزینگی وارد خودروسازها شدند. هر نماینده مجلس ده نفر معرفی میکرد. این فقط مربوط به یک دولت نبود؛ همه دولتها همین کار را کردند. این همان دلالی ساختاری است که بارها گفتهام باید از صنعت خودرو بیرون برود.»
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو با تأکید بر اینکه بخش خصوصی توان مقاومت بیشتری دارد، تصریح کرد: «اصرار ما همیشه این بود که مدیریت صنعت خودرو به بخش خصوصی سپرده شود. بخش خصوصی در برابر فشارها مقاومت میکند، اما مدیر دولتی با یک تلفن، دهها نفر را استخدام میکند. همین شد که شرکتهای لیزینگی و مادر تخصصی و ساختارهای عجیبوغریب شکل گرفتند و دیگر هم رها نمیشوند.»
وی با اشاره به اینکه تعطیلی این ساختارهای اشتباه بهسادگی ممکن نیست، گفت: «امروز اگر بخواهید یک واحد مونتاژ را تعطیل کنید، باید به صدها نفر بگویید بروید خانه. هیچ استاندار، فرماندار، نماینده مجلس یا امامجمعهای اجازه نمیدهد چنین اتفاقی بیفتد. این ساختار بهقدری بزرگ شده که کسی جرأت اصلاح ندارد.»
دادفر با بیان اینکه تعداد خودروسازان ایران از مجموع خودروسازان بسیاری از کشورهای صنعتی بیشتر است، افزود: «در ایتالیا، سوئد یا آمریکا چند برند خودروسازی داریم؟ اما در ایران به اندازه کل جهان شرکت خودروسازی ثبت شده. این حجم از پراکندگی قابل جمع شدن نیست، مگر اینکه برای این واحدها فعالیت جایگزین تعریف شود و بهتدریج به آن سمت هدایت شوند.»
وی با اشاره به اینکه برخی جریانهای فکری خاص سالهاست سیاستگذاری صنعت خودرو را در دست دارند، تصریح کرد: «یک طیف فکری محدود در گلوگاههای حساس سیاستگذاری نشستهاند. در فضای ایزوله ذهنی خودشان تصمیم میگیرند و به هیچکس توجهی ندارند. من اسمشان را نمیبرم، اما همین افراد سالهاست مسیر صنعت خودرو را تعیین میکنند. امیدوارم ساختار جمهوری اسلامی هرچه سریعتر به این نتیجه برسد که این افراد باید کنار گذاشته شوند و پاسخگو باشند.»
دادفر با انتقاد از تبدیل واژه «تولید ملی» به پوششی برای رانت گفت: «تولید ملی را به یک واژه مقدس تبدیل کردهاند تا پشت آن فساد و رانت پنهان شود. همانهایی که امروز دم از تولید میزنند، سالها در همین ساختار بودهاند و تصمیماتی گرفتهاند که صنعت را به این وضعیت رسانده.»
وی با اشاره به سرمایهگذاریهای عظیم انجامشده در صنعت خودرو افزود: «ما در ایران خودرو و سایپا رباتهای پیشرفته، خطوط رنگ مدرن و تجهیزات گرانقیمت داریم؛ شاید در دنیا فقط ده نمونه مشابه آن باشد. این سرمایهگذاریها انجام شده—خوب یا بد—اما حالا مدیری میآید و میگوید اینها را تعطیل کنید و سیبزمینی بکارید. این نگاه نهتنها غیرکارشناسی است، بلکه توهین به سرمایه ملی است. مشکل در مدیریت و سیاستگذاری است، نه در ظرفیت صنعت.»
دادفر با اشاره به اینکه سیاستگذار امروز میخواهد زیان انباشته صنعت خودرو را از جیب مردم جبران کند، گفت: «نسل من باید تاوان اشتباهات سیاستگذاری را بدهد. میخواهند زیان چند دهساله را در یک یا دو سال از مردم بگیرند. در حالی که هزینه تولید در کشور ما بالاست و هیچکس هزینههای پنهان بروکراسی را حساب نمیکند.»
وی با بیان اینکه بروکراسی سنگین، قیمت تمامشده را بهشدت افزایش میدهد، افزود: «تا شهریور امسال بیش از ۲۰ نامه نوشتیم که خودروهای وارداتی در گمرک مانده و سامانه بسته است. واردکننده باید ماهی یکبار خودرو بیاورد تا سرمایهاش بچرخد، اما خودرو در گمرک، استاندارد، محیطزیست یا هر جای دیگری متوقف میشود. اینها هزینه فرصت است؛ سرمایه خوابیده و آخر سر همه این هزینهها روی قیمت تمامشده مینشیند.»
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو با اشاره به اینکه سیاستگذار در مونتاژ نیز اشتباهات بزرگی مرتکب شده، تصریح کرد: «چطور ممکن است خودروی مونتاژی در ایران از قیمت همان خودرو در پاکستان—که وارداتی است—گرانتر باشد؟ این یعنی سیاستگذار اشتباه کرده و حالا مردم باید تاوان بدهند. سال ۹۶ و ۹۷ بارها گفتیم تاجر را مجبور نکنید تولیدکننده شود. مدل ذهنی تاجر با تولیدکننده فرق دارد. اما گوش نکردند و همه را کردند مونتاژکار.»
وی با اشاره به اینکه بسیاری از واحدهای مونتاژ امروز صرفاً بهخاطر اشتغالزایی صوری حفظ شدهاند، گفت: «در هر استان چند واحد مونتاژ سبز شده. نه استاندارد دارند، نه تیراژ اقتصادی. اما هیچکس جرأت تعطیلی ندارد، چون دهها نفر آنجا نان میخورند. همان تاجری که مجبورش کردند تولید کند، امروز میگوید نه به پول قبلیام میرسم، نه این واحد به درد میخورد. اما مجبور است ادامه دهد، چون سیاستگذار اشتباه کرده.»
دادفر با اشاره به اینکه فشار این اشتباهات در نهایت بر دوش مردم افتاده، افزود: «وقتی تولیدکنندهای که باید با سرمایه نقدی تجارت میکرده، مجبور شده سالن و خط تولید بزند، طبیعی است که امروز دنبال جبران هزینهها باشد. وزارتخانه هم بهجای اصلاح، فرمولهای پیچیده میگذارد: درصد داخلیسازی، ضریب تولید، تعرفههای چندلایه… در نهایت همه اینها از جیب مردم جبران میشود.»
وی تصریح کرد: «این چرخه اشتباه سالهاست ادامه دارد. سیاستگذار با یک تصمیم غلط، تاجری را تبدیل به تولیدکننده کرده و حالا نه میتواند تعطیل کند، نه میتواند اصلاح کند. نتیجهاش همین بازار آشفتهای است که مردم باید هزینهاش را بدهند. تا زمانی که این ساختار اصلاح نشود و تصمیمگیری به دست متخصص واقعی نیفتد، همین مسیر ادامه خواهد داشت.»
دادفر با اشاره به اینکه امروز در بازار خودرو «التماسفروشی» جریان دارد، گفت: «چه واردکننده و چه تولیدکننده، همه در نهایت به مردم التماس میکنند که خودرو بخرند. اما تا زمانی که اختیار واقعی به مردم داده نشود، این چرخه ادامه دارد. مردم کاملاً میفهمند، تشخیص دارند و نیاز دارند که اختیار انتخاب به آنها داده شود.»
وی با بیان اینکه روند فعلی فروش خودرو توهین به شعور مردم است، افزود: «امروز در سایتها مینویسند یک میلیارد بده، سه ماه دیگر تحویل میدهیم. وسط کار دوباره یک میلیارد دیگر میگیرند و بعد از هشت ماه هنوز خودرو تحویل نشده. این در مورد وارداتیهاست. اما اگر مردم اختیار داشته باشند، همان خودرو را ده روزه از امارات میخرند، با لنج میآورند، گمرک میکنند و تمام. آنوقت کدام واردکننده میتواند این رفتارها را ادامه دهد؟»
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو با اشاره به فاصله شدید بین واقعیت بازار و توان مالی مردم تصریح کرد: «امروز خودرویی که باید دو میلیارد تمام شود، در بازار چهار یا شش میلیارد فروخته میشود. تولیدکننده هم جرأت نمیکند قیمت واقعی را اعلام کند، چون میداند مردم توان خرید ندارند. در حالی که در تولید انبوه، سود باید در تیراژ باشد، نه در هر دستگاه.»
وی با اشاره به تجربه سالهای اوج تولید گفت: «زمان مدیریت آقای نجمالدین، ایرانخودرو ۶۶۶ هزار دستگاه تولید کرد و ایران در تولید خودرو سیزدهم جهان شد. اما بعد از آن تولید دائماً کاهش یافت. تحریمها نقش داشت، اما سیاستگذاری غلط هم سهم بزرگی داشت. اگر میخواهید قیمت تمامشده را پایین بیاورید، تعرفه مواد اولیه و قطعات یدکی را کاهش دهید؛ نه اینکه همه فشار را روی مصرفکننده بگذارید.»
دادفر با اشاره به اینکه بسیاری از مونتاژکاران در ایران عملاً تولیدکننده نیستند، افزود: «در کشور ما مونتاژ به معنای واقعی انجام نمیشود. نه رباتی هست، نه خط تولیدی که روزی ده هزار دستگاه بدهد. وقتی تیراژ به ۱۰۰ هزار دستگاه نرسد، مونتاژ صرفه اقتصادی ندارد. هزینه CKD کمتر از CBU نیست؛ حتی گاهی بیشتر است. پس چرا خودروی مونتاژی در ایران دو برابر قیمت همان خودرو در پاکستان فروخته میشود؟»
وی با تأکید بر اینکه ادعای «هزینه تولید پایین در ایران» یک تصور غلط است، تصریح کرد: «اینکه میگویند هزینه تولید در ایران پایین است، یک دروغ تکراری است. اگر پایین بود، چرا ایرانخودرو و سایپا ۲۰۰ هزار میلیارد تومان زیان انباشته دارند؟ چرا سالهاست با همین سیاست غلط، این شرکتها را به مرز ورشکستگی رساندهاند؟ حالا هم میخواهند در یک یا دو سال این زیان را از جیب مردم جبران کنند.»
دادفر گفت: «نه آن حمایتهای بیحساب گذشته درست بود، نه این فشار یکباره امروز. تا زمانی که ساختار اصلاح نشود، رقابت واقعی شکل نگیرد و اختیار به مردم داده نشود، بازار خودرو همینطور آشفته باقی میماند.»
دادفر با اشاره به اینکه حذف ارز ترجیحی در دولت جدید بیشتر ناشی از کمبود منابع بوده تا مبارزه با فساد، گفت: «اگر واقعاً هدف مبارزه با فساد بود، این کار را سالها قبل انجام میدادند. همان زمانی که خبر میرسید تراستیها میلیاردها دلار را نگه داشتهاند و کسی پاسخگو نیست. امروز فقط به این دلیل ارز ترجیحی حذف شد که دیگر پولی برای توزیع باقی نمانده بود.»
وی با تأکید بر اینکه راهحل اصلی، سپردن اقتصاد به مردم است، افزود: «من اعتقاد دارم اقتصاد باید مردمی باشد. یعنی دولت کمتر دخالت کند و اجازه دهد مردم با منابع خودشان زندگیشان را مدیریت کنند. هر جا که نیاز باشد مردم برای گرفتن یک مجوز یا انجام یک کار مجبور شوند پشت در اتاق یک مدیر بایستند، یعنی فساد. در هر ادارهای اگر مراجعه حضوری شرط انجام کار باشد، ۹۰ درصد احتمال فساد وجود دارد.»
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو با اشاره به ضرورت حذف امضاهای طلایی تصریح کرد: «اگر روزی برسد که واردکننده خودرو مجبور نباشد پشت در اتاق مدیرکل بایستد، آن روز فساد در این حوزه تمام میشود. سیستم باید مشخص کند چه کسی واجد شرایط است و چه کسی نیست. اما امروز شرایط واردات برای همه یکسان نیست. شما اگر بخواهید خودرو وارد کنید، باید همان رفتاری با شما شود که با من میشود؛ اما در عمل اینطور نیست.»
وی با اشاره به اینکه بودجه ۱۴۰۵ هیچ برنامهای برای تنظیم بازار از طریق واردات ندارد، گفت: «در بودجه سال ۱۴۰۵ دولت اصلاً قصد ندارد از واردات خودرو بهعنوان ابزار تنظیم بازار استفاده کند. واردات فقط هست که باشد؛ نه برای کاهش قیمت، نه برای افزایش رفاه. این یعنی اگر من و شما امروز تصمیم بگیریم یک خودروی معمولی وارد کنیم—نه مدل عجیب و غریب—باز هم با دیوارهای بروکراتیک روبهرو میشویم.»
دادفر با تأکید بر اینکه راهحل بسیار ساده است، افزود: «اگر هر ایرانی بتواند خودرویی را که استاندارد دارد و قبلاً هم وارد شده، آزادانه وارد کند، کل مسئله خودرو حل میشود. این را با اطمینان میگویم. اما این نیازمند یک تصمیم بزرگ است؛ تصمیمی که یک رئیسجمهور واقعی میتواند بگیرد. اگر اختیار را به مردم بدهند، بازار خودرو چنان کاهش قیمتی را تجربه میکند که باورکردنی نیست.»
وی تصریح کرد: «این کار سختی نیست؛ فقط باید سطل آب را برداشت و روی این ساختار غلط ریخت. اما تا زمانی که تصمیمگیری در دست همان بدنه ثابت و غیرپاسخگو باشد، نه واردات آزاد میشود، نه رقابت شکل میگیرد و نه مردم طعم رفاه را میچشند.»
دادفر با اشاره به اینکه ساختار اداری کشور عمداً پیچیده نگه داشته شده، گفت: «آن فردی که پشت آن صندلی نشسته، هر روز پیچها را سفتتر میکند تا ارتباطات و امتیازاتش حفظ شود. سؤال این است: کدام دولتمردی پیدا میشود که محکم بایستد و بگوید این بساط را جمع کنید؟ موضوع خودرو نباید دغدغه ذهنی مردم باشد. وقتی اعتراضات خیابانی را میبینیم، بخشی از آن دقیقاً به همین نارضایتیهای اقتصادی برمیگردد؛ نه همه تحتتأثیر رسانهاند و نه همه دشمنزده. بسیاری فقط شغل، مسکن و خودرو میخواهند؛ نیازهای اولیهای که باید تأمین شود.»
وی با تأکید بر اینکه مسائل ساده را عمداً پیچیده کردهاند، افزود: «مردم توقع ندارند خانهشان در نیاوران باشد؛ میگویند در پرند هم باشد، اما قابل خرید باشد. خودرو هم همین است. اما ما این بدیهیات را چنان پیچیده کردهایم که امروز برای خرید یک خودرو باید برنامه تلویزیونی ساخت. این یعنی ۴۰ یا ۵۰ سال است دور خودمان میچرخیم. در حالی که راهحل ساده است و همه جای دنیا امتحان شده.»
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو با اشاره به مفهوم «فضای عدم اطمینان» تصریح کرد: «وقتی مردم نمیدانند فردا چه میشود، سه انتخاب دارند: ادامه مسیر با ریسک، ایجاد اطمینان یا دور زدن مسیر. امروز در ایران، بسیاری دیگر ریسک نمیکنند؛ بسیاری هم دور میزنند و ناامید شدهاند. عدهای هم پشت تریلی رانت سوار میشوند و جلو میروند. این تریلی همان رانت است که در وزارتخانهها و دستگاهها وجود دارد.»
وی با اشاره به تلاش دولت جدید برای مقابله با این وضعیت گفت: «بهنظرم دولت آقای پزشکیان واقعاً تلاش میکند این فضا را تغییر دهد. حتی احساس میکنم اگر دورهاش تمام شود، فردا صبح به خانهاش میرود و دیگر بیرون نمیآید؛ چون حرفهایی که قبل از ریاستجمهوری میزد با واقعیت امروز زمین تا آسمان فرق دارد. همانطور که آقای روحانی گفت صبحِ روز گرانی بنزین تازه فهمیده چه شده، اینجا هم همین است؛ رئیسجمهور حرف میزند اما اجرا نمیشود.»
دادفر با اشاره به اینکه ریشه مشکل در بدنه ثابت و غیرقابلتغییر دستگاه اجرایی است، افزود: «بدنه وزارتخانهها با تغییر دولت عوض نمیشود. وزیر میرود، معاون میرود، اما آن مدیرکل و کارشناسی که سالها پشت میز نشسته، همان است. این افراد دوست دارند پشت در اتاقشان صف باشد، تعظیم ببینند، هدیه بگیرند. همان داستانهایی که گفتید: از خودرو قسطی گرفته تا سفر خارجی و گوشی آیفون. اینها واقعی است، نه تخیل.»
وی در ادامه با اشاره به اینکه رانت در بازار خودرو نتیجه همین ساختار معیوب است، تصریح کرد: «وقتی بازار نابسامان باشد، طبیعی است که عدهای دور آن مینشینند و میخورند. مسئول هم که میبیند این سفره پهن است، میگوید من هم سهمی داشته باشم. این رانت برای مردم نیست؛ برای همان نورچشمیهاست. ما امروز در کشوری زندگی میکنیم که ارز را باید مثل کالا دید؛ وقتی کم باشد، عرضه ضعیف میشود و تقاضا همچنان وجود دارد. مردم ۹۰ میلیون نفرند؛ نیازشان کم نمیشود.»
دادفر با اشاره به حذف ارز ترجیحی در دولت جدید گفت: «آقای پزشکیان ارز ترجیحی را حذف کرد، نه فقط بهخاطر فساد، بلکه چون پولی برای ادامه آن نبود. دولتها منابع درآمدیشان کم شده و وقتی پول نیست، مجبورند تصمیمهای سخت بگیرند. اما این تصمیمها باید همراه با اصلاح ساختار باشد، نه اینکه فقط فشار روی مردم بماند.»
دادفر با اشاره به اینکه دولتِ مداخلهگر خود بهتنهایی بستر فساد را ایجاد میکند، گفت: «وقتی سیاستگذار و رگولاتور تبدیل به مجری میشود، فساد قطعی است. اینطور نیست که بگوییم شاید اتفاق نیفتد؛ حتماً رخ میدهد. همان ضربالمثل معروف را ببینید: اگر کویر لوت را به دولت بدهید، موقع تحویل شن کم میآید. این ذات دولتهای مداخلهگر است.»
وی با تأکید بر اینکه فضای عدماطمینان باعث شده مردم به سخنان مسئولان بیاعتماد شوند، افزود: «مردم دیگر به حرف مسئولان گوش نمیدهند؛ حتی به حرف ما که فعال صنفی هستیم. اما به اخبار سیاسی توجه میکنند، چون میبینند سیاست در همه شئون زندگی جریان دارد و دقیقتر از هر مقام رسمی، بازتاب بازار را نشان میدهد. وقتی رئیسجمهور ماهی یکبار درباره خودرو حرف میزند اما نه قیمت پایین میآید، نه ارز ثابت میماند، نه واردات تسهیل میشود، مردم حق دارند به شایعات بیشتر اعتماد کنند.»
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو با اشاره به اینکه دخالتهای دولت در تعیین تعرفه و نرخ ارز، بازار را قفل کرده، تصریح کرد: «وقتی دولت میگوید تعرفه اینقدر، نرخ ارز اینقدر، و فقط چند شرکت خاص اجازه واردات دارند، نتیجهاش همین میشود. سال ۹۴ فقط ۱۲ واردکننده ۱۰۰ هزار خودرو وارد کردند. امروز ۴۰۰ واردکننده فقط ۳۵ هزار دستگاه آوردهاند. این یعنی بروکراسی و محدودیتها عملاً بازار را فلج کرده است.»
وی با اشاره به اینکه برخی افراد عمداً گلوگاهها را میبندند تا رضایتمندی مردم افزایش پیدا نکند، گفت: «بهنظر میرسد عدهای نمیخواهند مردم آرامش داشته باشند. اگر واردات برای همه آزاد شود، دغدغه مردم کم میشود. اما برخی با شعار حمایت از تولید، تمام مسیرهای کاهش قیمت و افزایش رفاه را میبندند. این حمایت نیست؛ بستن راه رقابت است.»
دادفر با اشاره به نقش وزارت صمت و سازمان برنامه در تشدید نابسامانیها افزود: «وقتی سال قبل تعرفه را ۱۰۰ درصد گذاشتند، همه گفتند اشتباه است. اما گوش نکردند. یا این افراد بلد نیستند تصمیم بگیرند، یا بیمارند و مردم را گرفتار میکنند. وزارت صمت باید سیاستگذار باشد، اما تبدیل شده به مجری دستوراتی که معلوم نیست از کجا میآید.»
وی با تأکید بر اینکه بدنه دولت تغییر نمیکند و همین موضوع مانع اصلاحات است، تصریح کرد: «من بارها گفتهام دولتها در ایران کارهای نیستند. رئیسجمهور حرف میزند اما اجرا نمیشود. چرا؟ چون بدنه دستگاه اجرایی همان آدمهایی هستند که سالها در وزارتخانه ماندهاند. این افراد دوست دارند پشت در اتاقشان صف باشد، تعظیم ببینند، هدیه بگیرند. همان داستانهایی که شما اشاره کردید؛ از دادن خودرو قسطی به برخی افراد گرفته تا هدیهدادن گوشیهای آیفون به مناسبت دهه فجر. اینها واقعی است، نه تصویر ذهنی.»
وی گفت: «تا زمانی که این ساختار اصلاح نشود، تا زمانی که شفافیت نباشد و نورچشمیها از گلوگاهها کنار نروند، بازار خودرو همین خواهد بود؛ پر از رانت، پر از فساد و دور از رفاه مردم.»
دادفر با اشاره به مقایسه قیمت خودروهای داخلی با محصولات چینی گفت: «اگر امروز بخواهیم خودروهای داخلی را با چینیهایی که سطح بالاتری دارند مقایسه کنیم، نتیجه روشن است. اما مسئله اصلی این نیست که کدام خودرو بهتر است؛ مسئله این است که تا زمانی که بازار یک صاحب مشخص و یک بازارگردان عاقل نداشته باشد، چه مونتاژکار باشم، چه واردکننده و چه تولیدکننده، تا ریال آخر سودم را برمیدارم. هیچکس از حداکثر سودش نمیگذرد، حتی اگر مشمول قیمتگذاری باشد. امروز میگیرد، فردا هم اگر لازم شد به تعزیرات میرود. پیام روشن است: وقتی نظارتی وجود ندارد، همه تا جایی که میتوانند سود میگیرند.»
وی با تأکید بر اینکه افزایش قیمت اخیر ایرانخودرو ریشه اقتصادی ندارد، افزود: «این افزایش قیمت بیشتر یک انتقامگیری است. انتقام از اینکه چرا بخش خصوصی وارد فضایی شد که سالها در اختیار دولت و حلقههای نزدیک به آن بود. این افزایش قیمت نه برای حمایت از مصرفکننده است و نه برای اصلاح بازار. یک بازی نمایشی است؛ فیلمی که خودشان هم میدانند فیلم است، اما مجبورند آن را بازی کنند.»
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو با اشاره به اینکه دولت از ابزار واردات برای کنترل قیمت استفاده نمیکند، تصریح کرد: «اگر واقعاً دلشان برای قیمت خودرو میسوخت، چرا واردات را آزاد نمیکنند؟ چرا از این اهرم استفاده نمیشود؟ بدون دادگاه و تعزیرات و بگیر و ببند، کافی است بگویند واردات آزاد؛ مردم خودشان انتخاب میکنند. اگر خودروساز توان رقابت داشت، میماند؛ اگر نداشت، تکلیف روشن میشود. اما این کار را نمیکنند، چون نمیخواهند کسی وارد حوزهای شود که سالها محل منفعت بوده است.»
وی با اشاره به اینکه نابسامانی بازار خودرو بهشت دلالان و تولیدکنندگان بیضابطه شده، گفت: «این بازار امروز بهشت دلالی است؛ بهشت تولیدکننده بیدر و پیکر، بهشت واردکننده بیضابطه و بهشت مونتاژکارانی که بدون پاسخگویی سود میبرند. مردم دو ماه پیش در سامانه ثبتنام خودرو شرکت میکردند، خودرو را ۶۰۰ میلیون میخریدند و یک میلیارد و دویست میلیون میفروختند. این یعنی هیچ فکری برای افزایش عرضه و پاسخ به تقاضا وجود ندارد.»
دادفر با اشاره به اینکه سیاستگذاریها سلیقهای و بدون پشتوانه کارشناسی است، افزود: «یک روز میگویند همه واردکنندهها باید تولیدکننده شوند؛ فردا یکی دیگر میگوید سطح تولید اقتصادی نیست و باید تعطیل شوند. بعد میبینیم عدهای سالن و تجهیزات آوردهاند و حالا بلاتکلیف ماندهاند. این یعنی سیاستگذاری بدون ثبات، بدون تحلیل و بدون نگاه بلندمدت.»
وی تصریح کرد: «تا زمانی که سیاستگذار ساختار بازار را اصلاح نکند و واردات را بهعنوان یک ابزار واقعی تنظیمگری به رسمیت نشناسد، این آشفتگی ادامه خواهد داشت. مردم هم این را بهتر از هر کسی میفهمند و به همین دلیل است که دیگر هیچ وعدهای درباره خودرو برایشان باورپذیر نیست.»
دادفر با اشاره به پیامدهای سیاستهای متناقض در حوزه تولید و مونتاژ خودرو گفت: «وقتی بدون برنامهریزی، همه واردکنندگان را به سمت مونتاژکاری سوق میدهیم، نتیجهاش همین وضع فعلی است. بسیاری از این واحدها نه استاندارد مونتاژ دارند، نه بازدهی اقتصادی. فقط منابع هدر رفته و سرمایههایی که معلوم نیست چگونه باید تعطیل شوند. اینها یکی دو واحد کوچک نیستند؛ دهها مجموعهاند که با تصمیمات خلقالساعه بلاتکلیف ماندهاند.»
وی با تأکید بر اینکه نبود بازارگردان و سیاستگذار عاقل، زمینهساز سودجویی حداکثری شده، افزود: «تا زمانی که بازار صاحب نداشته باشد، هر فعال اقتصادی—چه مونتاژکار، چه واردکننده و چه تولیدکننده—تا ریال آخر سودش را برمیدارد. این طبیعی است. وقتی نظارت و تنظیمگری وجود ندارد، هیچکس از سودش نمیگذرد. امروز هم اتفاق خاصی نیفتاده که رفتارها تغییر کند. تنها جایی که کمی تکان خورده ایرانخودروست، آن هم نه بهخاطر اصلاح قیمت، بلکه بیشتر شبیه انتقامگیری از ورود بخش خصوصی به حوزهای است که سالها در اختیار دولت و حلقههای نزدیک به آن بوده.»
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو با اشاره به اینکه سیاستگذار از ابزار واردات برای کنترل بازار استفاده نمیکند، تصریح کرد: «اگر واقعاً دغدغه قیمت داشتند، چرا واردات را آزاد نمیکنند؟ چرا از این اهرم استفاده نمیشود؟ بهجای بگیر و ببند و تعزیرات، کافی است بگویند واردات آزاد. مردم خودشان انتخاب میکنند. اگر تولیدکننده داخلی توان رقابت داشت، میماند؛ اگر نداشت، تکلیف روشن میشود. اما این کار را نمیکنند، چون نمیخواهند کسی وارد حوزهای شود که سالها محل منفعت بوده است.»
وی با اشاره به اینکه نابسامانی بازار خودرو بهشت دلالان شده، گفت: «این بازار امروز بهشت دلالی است؛ بهشت تولیدکننده بیضابطه، واردکننده بیقاعده و مونتاژکاری که بدون پاسخگویی سود میبرد. مردم دو ماه پیش در سامانه ثبتنام خودرو شرکت میکردند، خودرو را ۶۰۰ میلیون میخریدند و یک میلیارد و دویست میلیون میفروختند. این یعنی هیچ فکری برای افزایش عرضه و پاسخ به تقاضا وجود ندارد.»
دادفر با اشاره به نقش سیاست در تشدید آشفتگی بازار افزود: «در بودجه ۱۴۰۵ دولت عملاً نشان داده که نه به درآمد واردات خودرو امید دارد و نه به تخصیص ارز برای آن. از دو میلیارد دلار پیشبینیشده، فقط ۴۰۰ میلیون دلار باقی مانده. یعنی واردات را بهعنوان ابزار تنظیم بازار کنار گذاشتهاند. نتیجهاش این است که خودروهای وارداتی در سال آینده نهتنها ارزان نمیشوند، بلکه به کالاهای لوکس و نایاب تبدیل خواهند شد و اثرگذاریشان بر بازار داخلی صفر خواهد بود.»
وی با اشاره به نفوذ منافع خاص در سیاستگذاری خودرو تصریح کرد: «وقتی قوانینی به اسم حمایت از تولید تصویب میشود اما پشت پرده منافع دیگری جریان دارد، نتیجه همین میشود. نمونهاش ماجرای خودروهای دیگنیتی و فیدلیتی بود که به برخی نمایندگان داده شد. اینها نشان میدهد نگاه سوداگرانه حتی وارد سیاستگذاری هم شده. سالهاست میگوییم ایرانخودرو و برخی شرکتهای دیگر تبدیل به محفلهایی شدهاند برای استخدام آشنایان و توزیع رانت. این زنجیره نفوذ در دولت و مجلس روی سیاستگذاری اثر مستقیم دارد.»
دادفر در ادامه گفت: «تولید، حمایت از تولید و واردات خودرو همه اینها باید در نهایت به افزایش رفاه مردم منجر شود. اگر تولید داخلی میتواند این رفاه را ایجاد کند، بسیار خوب؛ واردات را ببندید. اما اگر سالها حمایت کردهاید و نتیجهاش نارضایتی مردم و کیفیت پایین بوده، چرا همچنان بر همان مسیر اشتباه اصرار دارید؟»
وی تصریح کرد: «این مناقشه امروز و دیروز نیست؛ دهههاست ادامه دارد. سؤال ساده است: آیا این حجم حمایت از تولید، رفاه مردم را افزایش داده؟ اگر نه، چرا مسیر را اصلاح نمیکنید؟ چرا همچنان سر را به دیوار میکوبید و انتظار نتیجه متفاوت دارید؟
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا