بازنشستگی طولانیتر شد
سارا خادمی: اگر شما یا یکی از اعضای خانوادهتان کارمند هستید و شبها با حساب و کتاب مینشینید تا ببینید کی میتوانید بازنشسته شوید و حقوق بگیرید، حتماً خبرهای اخیر درباره «قانون برنامه هفتم» را شنیدهاید. راستش را بخواهید، متن این قوانین برای اکثر ما مثل یک معمای پیچیده است؛ کلماتی مثل «سنوات الزامی» و «مستند قانونی» باعث میشود آدم گیج شود و حس کند هر چه بیشتر بخواند، کمتر میفهمد. اما اگر بخواهیم خیلی ساده و به زبان خودمان بگوییم، داستان از این قرار است که دولت تصمیم گرفته برای اینکه صندوقهای بازنشستگی ورشکست نشوند، شرایط خروج از کار را کمی سختتر کند. در واقع، میخواهند ما کمی بیشتر کار کنیم و دیرتر به خانه برگردیم.
قصه ماده ۲۹ و تلهی سوابق
داستان از جایی شروع میشود که قانونی به نام «ماده ۲۹ قانون برنامه هفتم» تصویب شده است. هدف این قانون در ظاهر برای «تقویت توان صندوقها» است، اما در عمل یعنی زمان بازنشستگی برای خیلیها طولانیتر شده است.
بیایید خیلی ساده بررسی کنیم: اگر شما تا تاریخ ۳ مرداد ۱۴۰۳، کمتر از ۱۵ سال سابقه خدمت داشتید، باید بدانید که یک خبر چندان خوشحالکننده برایتان هست؛ شما باید ۵ سال بیشتر از آنچه فکر میکردید کار کنید تا بتوانید بازنشسته شوید. یعنی قانون جدید، یک سد ۵ ساله جلوی شما کشیده است تا بتوانید به حقوق بازنشستگی برسید. این یعنی اگر قبلاً فکر میکردید سال ۱۴۰۵ بازنشسته میشوید، حالا شاید مجبور باشید تا سال ۱۴۱۰ در محیط کار بمانید.
گروه خوششانسها
البته هر قانونی یک سری استثنا دارد و در این قانون هم کسانی هستند که میتوانند نفس راحتی بکشند و طبق روال قبلی بازنشسته شوند. چه کسانی هستند؟
اول از همه، کسانی هستند که تا ۳ مرداد ۱۴۰۳، بیش از ۲۸ سال سابقه داشتند. اینها دیگر جای نگرانی ندارند، چون سوابقشان آنقدر زیاد است که قانون جدید اصلاً روی آنها اثر نمیگذارد. یعنی اگر شما یک کارمند قدیمی هستید که سالهای زیادی خدمت کردهاید، این قانون شما را درگیر نمیکند.
دوم، افرادی هستند که در شرایط خاص و سخت زندگی یا کاری دارند؛ مثل ایثارگران، معلولین و کسانی که در مشاغل سخت و زیانآور کار میکنند. این گروهها به دلیل ماهیت شغلشان یا وضعیت خاصشان، طبق قوانین ویژه خودشان بازنشسته میشوند و این افزایش سابقه روی بازنشستگی آنها اثر نمیگذارد.
سوم، خانمهایی هستند که طبق مستندات قانونی (مثلاً ماده ۱۰۳ قانون مدیریت خدمات کشوری)، با ۲۰ یا ۲۵ سال سابقه شرایط بازنشستگی را داشتند و تا تاریخ ۳ مرداد این شرایط را احراز کرده بودند. این خانمها هم از این قانون مستثنی هستند و میتوانند با خیال راحتتر به فکر بازنشستگی و استراحت باشند.
هر سال چند ماه اضافه میشود؟
حالا میرسیم به قسمت کلیدی این تغییرات یعنی کسانی که سوابقشان کمتر از ۲۸ سال است. اینجا قانون به صورت «پلکانی» عمل میکند. یعنی هرچه سابقه شما کمتر باشد، جریمه شما (به شکل اضافه شدن زمان خدمت) بیشتر است آنهم در قالب گروه های زیر:
۱. گروه اول (سابقه بین ۲۵ تا ۲۸ سال) : اینها خوششانسترینها در بین مشمولین هستند. به ازای هر سالی که تا زمان بازنشستگی مانده، فقط ۲ ماه به سابقه الزامی آنها اضافه میشود. یعنی اگر ۳ سال تا بازنشستگی داشته باشند، کلاً ۶ ماه دیرتر بازنشسته میشوند.
۲. گروه دوم (سابقه بین ۲۰ تا ۲۵ سال) : اینجا فشار کمی بیشتر میشود. برای این افراد، به ازای هر سال، ۳ ماه به سابقه الزامی اضافه میشود. یعنی اگر ۵ سال تا بازنشستگی مانده باشد، کلا یک سال و سه ماه به زمان کارشان اضافه میشود.
۳. گروه سوم (سابقه بین ۱۵ تا ۲۰ سال) : اینها متاسفانه بیشترین ضربه را میخورند. برای این افراد، به ازای هر سال، ۴ ماه به سابقه الزامی اضافه میشود. یعنی اگر ۵ سال تا بازنشستگی مانده باشند، تقریبا ۲ سال اضافه به سوابقشان افزوده میشود تا اجازه بازنشستگی بگیرند.
چه زمانی بازنشسته می شویم؟
شاید از خودتان بپرسید: «یعنی اگر من سابقه کمی داشته باشم، تا ابد باید اینطور سابقه اضافه شود و هیچوقت بازنشسته نشوم؟» خیر، قانون یک «ترمز» یا سقف تعیین کرده است.
اگر آقایان به ۶۲ سالگی و خانمها به ۵۵ سالگی برسند، این بازی اضافه شدن سوابق متوقف میشود. یعنی در این سن، دیگر نیازی نیست نگران این ماهها و سالهای اضافه باشید و میتوانید طبق سن قانونی بازنشسته شوید. در واقع، قانون میگوید تا یک سنی باید این جریمهها را تحمل کنید، اما بعد از آن سن، دیگر سقف بازنشستگی فعال میشود.
بازنشستگی اختیاری یا خرید آزادی با قیمت کم!
با این وجود هنوز یک راه برای کسانی که اصلاً تحمل کار کردن تا رسیدن به این سوابق جدید را ندارند و میخواهند هر طور شده زودتر خانه بروند، وجود دارد. قانون میگوید شما میتوانید «به تقاضای خودتان» درخواست بازنشستگی بدهید، حتی اگر سابقه الزامی را کامل نکرده باشید.
ولی اینجا یک «اما» ی بزرگ و دردناک وجود دارد! شما میتوانید زودتر بازنشسته شوید، اما حقوق بازنشستگی شما کمتر میشود. اما در چنین شرایطی چطور محاسبه میشود؟ براساس این قانون جدید حقوق شما «به نسبت» محاسبه میگردد. یعنی مثلاً اگر قانون میگوید شما باید ۲۵ سال سابقه میداشتید تا حقوق کامل بگیرید، اما شما فقط ۲۰ سال سابقه دارید و میخواهید همین حالا بازنشسته شوید، حقوق شما را کمتر از یک بازنشسته کامل پرداخت میکنند. در واقع، شما با پذیرفتن یک حقوق کمتر در ماه، «آزادی» خود را از محیط کار میخرید. این یعنی یک ضرر مالی بلندمدت در ازای راحتی زودرس.
حالا چه کنیم؟
به زبان خیلی ساده، اگر شما زیر ۲۸ سال سابقه دارید، احتمالا تاریخ بازنشستگی شما کمی به تأخیر افتاده است. مگر اینکه در گروههای مستثنیات (ایثارگران یا مشاغل سخت) باشید. پیشنهاد ما این است که اول از همه، سوابق خود را با دقت بررسی کنید. اگر میبینید که در بازه زمانی ۱۵ تا ۲۰ سال سابقه هستید، باید خودتان را برای یک مدت طولانیتر کار کردن آماده کنید. اما اگر فشار کاری زیاد است و نمیتوانید ادامه دهید، گزینه «بازنشستگی اختیاری» را بررسی کنید، ولی حتما اول از حسابدار یا کارشناس سازمانتان بپرسید که دقیقا چقدر از حقوق شما کم میشود تا غافلگیر نشوید.
به یاد داشته باشید که هدف دولت از این کار، جلوگیری از ته کشیدن صندوقهای بازنشستگی است. پس در واقع شما بخشی از این بحران مالی را با «بیشتر کار کردن» یا «حقوق کمتر گرفتن» جبران میکنید. امیدواریم هر طور که هست، مسیر بازنشستگی شما هموار باشد و به سلامت به دوران استراحت برسید.