در روزهایی که اقتصاد ایران در آتش جنگ می‌سوزد، شاید وقت آن رسیده که نگاهی تازه به رفتارهای اقتصادی خودمان بیندازیم. شاید پاسخ بسیاری از پرسش‌های ما، نه در فرمول‌های پیچیده، که در درک بهتر خودمان به عنوان انسان‌های کژرفتار نهفته باشد.

در حمله نظامی و هکری آمریکا و رژیم صهیونی به زیرساخت‌های ایران بانک سپه و ملی از دسترس خارج شدند این یکی از همان ضعف‌های مدیریتی است که نتوانسته برای شرایط خاص پیش‌بینی لازم را داشته باشد.

سناریوی اعزام نیروی زمینی آمریکا به ایران، اگرچه هنوز تأیید نشده، اما زنگ خطری جدی برای آینده جنگ است. هر یک از اهداف اعلام‌شده برای این عملیات – از باز کردن تنگه هرمز تا تصرف ذخایر اورانیوم و تأسیسات نفتی – به تنهایی می‌تواند معادلات جنگ را تغییر دهد. اما ریسک‌های این عملیات نیز به همان اندازه بزرگ است.

چین برای ایران یک شریک اقتصادی مهم است، اما نه تنها شریک. ایران باید همزمان با بهره‌گیری از این همکاری، به دنبال تنوع‌بخشی به شرکای خود باشد و از وابستگی مطلق به یک کشور جلوگیری کند.

اگر حکومت ایران تغییر کند، زیرساخت‌های تخریب شده، مسیرهای جایگزین انرژی و دانش فنی از دست رفته، سال‌ها طول خواهد کشید تا جبران شود. این همان تصویری است که اسرائیل از آینده ایران در ذهن دارد؛ ایران ضعیف، وابسته و بی‌اثر در معادلات منطقه.

بسته شدن تنگه هرمز در پی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، زنجیره تأمین انرژی جهان را با شوکی بی‌سابقه مواجه کرده است، اما همه کشورها به یک اندازه از این بحران آسیب نمی‌بینند. داده‌های منتشر شده نشان می‌دهد هند با ۲۸ درصد، پاکستان با ۲۶ درصد و تایوان با ۲۷ درصد، بیشترین وابستگی به گاز عبوری از این آبراه را دارند و در خط مقدم آسیب‌پذیری قرار گرفته‌اند. کره جنوبی با ۲۰ درصد و سنگاپور با ۱۸ درصد نیز در رتبه‌های بعدی هستند. در مقابل، چین با تنها ۶ درصد و اروپا با ۳ درصد وابستگی، از این بحران مصون‌تر مانده‌اند. این نقشه از وابستگی، برندگان و بازندگان واقعی بحران انرژی خاورمیانه را به وضوح نشان می‌دهد.

آینده قیمت فلزات به شدت به تحولات جنگ خاورمیانه و تصمیمات بانک‌های مرکزی وابسته است. سرمایه‌گذاران باید با دید بلندمدت و مدیریت ریسک مناسب، در این بازار پرنوسان حضور پیدا کنند.

آنچه در خاورمیانه می‌گذرد، دیگر فقط یک جنگ منطقه‌ای نیست. این یک بحران انرژی تمام‌عیار است که دارد دومینوی اقتصادهای بزرگ جهان را یکی پس از دیگری به زمین می‌زند. هنوز مشخص نیست آخرین دومینو کدام اقتصاد بزرگ خواهد بود و چه زمانی این سقوط‌ها متوقف می‌شوند.

با جنگ خاورمیانه در کوتاه‌مدت، مردم آمریکا با افزایش قیمت بنزین، مواد غذایی و هزینه‌های مالی روبرو خواهند شد. در بلندمدت، ادامه این روند می‌تواند به کاهش اعتبار آمریکا، افزایش هزینه استقراض و تضعیف جایگاه دلار در جهان منجر شود.