در چارچوب اجرای بخشهای برنامه جامع راهبردی ایران و چین مذاکرات جدیدی آغاز شده است. این مساله در آستانه حضور ترامپ اهمیت بالایی دارد.
به گزارش سرمایه فردا، در هفتههای گذشته، روابط تجاری ایران و چین با پیگیریهای مستمر دو کشور در جلسهای با محوریت تهران دنبال شد. معاون نخستوزیر چین در رأس هیأتی برای یک سفر ۲ روزه در روزهای (۱۳ و ۱۴ آذر) به تهران آمد و با محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهوری و هیئت اقتصادی ایرانی دیدار کرد. این دیدار در چارچوب اجرای بخشهای برنامه جامع راهبردی ایران و چین برگزار شد. هیأتهای دیپلماتیک دو کشور ایران و چین در این مجموعه دیدارها درباره راههای گسترش همکاریها، خصوصاً در حوزه اقتصادی و زمینههای مورد علاقه فیمابین بحث و تبادل نظر کردند.
در این دیدار، عارف و ژانگ گوو چینگ، معاون نخست وزیر چین، با تاکید بر اینکه گسترش مناسبات دو کشور بزرگ و مهم آسیا، بر صلح و امنیت منطقهای تأثیر زیادی دارد، بر گسترش زمینههای همکاری و توسعه مبادلات اقتصادی تاکید کردند.
توسعه همکاری میان ایران و چین به خصوص در زمینههای اقتصادی به هر دو کشور کمک میکنند. این همکاریها میتوانند به توسعه اقتصادی، افزایش تجارت، تبادل فناوری و دانش، و ایجاد امنیت منطقهای کمک کنند. همچنین، همکاریهای ایران و چین میتوانند موجب تقویت روابط سیاسی و افزایش اعتماد بین دو کشور شود. این همکاریها میتوانند به ایجاد یک محیط اقتصادی و سیاسی پایدار و پیشرفته کمک کند.
دلایل اهمیت توسعه همکاریهای ایران و چین:
- تنوع اقتصادی و تجاری:
- چین بهعنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان، بازار گستردهای برای کالاها و خدمات مختلف دارد. ایران نیز با منابع نفت، گاز، مواد معدنی و نیروی کار ماهر، میتواند کالاها و خدمات خود را در این بازار عرضه کند. این تنوع منافع هر دو کشور را تأمین میکند.
- موقعیت جغرافیایی استراتژیک ایران:
- ایران از نظر سیاسی و اقتصادی بسیار دارای اهمیت است. دسترسی به خلیج فارس، تنگه هرمز و مرزهای مشترک با کشورهای آسیای میانه، جنوب آسیا و خاورمیانه، این کشور را به یک پل ارتباطی کلیدی برای چین تبدیل میکند. بنابراین چین با استفاده از ایران میتواند به بازارهای خاورمیانه، آسیای میانه و حتی اروپا دسترسی داشته باشد.
- طرح جاده ابریشم (یک کمربند – یک جاده):
- چین در قالب طرح یک کمربند – یک جاده، پروژههای زیرساختی در سراسر جهان، بخصوص در آسیا، آفریقا و اروپا، اجرا میکند. ایران نیز در این طرح از اهمیت ویژهای برخوردار است و بهعنوان یک نقطه اتصال مهم در این مسیر، میتواند نقش خود را در تسهیل تبادلات تجاری چین با سایر کشورها ایفا کند.
- دور زدن تحریمها:
- به دلیل تحریمهای ظالمانه بینالمللی علیه ایران، بسیاری از کشورها بهدلیل محدودیتهای سیاسی و اقتصادی از برقراری مراودات تجاری با ایران خودداری میکنند. بنابراین چین بهعنوان یک قدرت اقتصادی بزرگ و مستقل، توانسته بهطور مؤثر از این تحریمها عبور کرده و روابط تجاری خود را با ایران حفظ کند. این موضوع برای ایران اهمیت بسزایی دارد و این امکان را میدهد که از بازارهای جهانی و منابع خارجی بهرهبرداری کند.
- استفاده از ظرفیت توسعه صادرات ایران به چین:
- جمعیت و قدرت خرید عظیم چین، این توان را برای ایران ایجاد میکند تا فرصتهای زیادی برای صادرات کالاهای غیرنفتی خود به این کشور پیدا کند.
۳۰ درصد از صادرات غیرنفتی کشور بهطور مستقیم به چین صادر میشود
مجیدرضا حریری، رئیس اتاق مشترک ایران و چین، در حاشیه این نشست در تشریح روابط تجاری ایران و چین گفت: در چند سال گذشته و بهویژه پس از امضای سند همکاری ۲۵ ساله ایران و چین، روابط تجاری دو کشور بهشدت رشد کرده و از حدود ۲۵ میلیارد دلار در سال به ۵۰ میلیارد دلار افزایش یافته است.
وی افزود که نفت را نمیتوان از آمار مبادلات تجاری کنار گذاشت. ایران در میان کشورهای صادرکننده نفت به چین، کمترین تخفیف را به این کشور میدهد.
رئیس اتاق مشترک ایران و چین با اشاره به آمار تجارت خارجی ایران و چین گفت: بر اساس آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران، چین بزرگترین مقصد صادرات غیرنفتی ما است؛ بهطوریکه حدود ۳۰ درصد از صادرات غیرنفتی کشور بهطور مستقیم به چین صادر میشود. اگر صادرات غیرمستقیم از طریق کشورهای ثالث را هم در نظر بگیریم، این رقم به ۴۰ درصد میرسد. در مجموع، با احتساب صادرات نفت، حدود ۵۰ درصد از صادرات ایران به چین است.
وی همچنین اشاره کرد که طبق آمار گمرک، چین پس از امارات، دومین واردکننده کالا به ایران است.
ترکیب صادرات غیرنفتی ایران
حریری در خصوص ترکیب صادرات غیرنفتی ایران گفت: عمده کالاهای صادراتی ایران شامل مواد معدنی و محصولات پتروشیمی است. ترکیب صادرات ایران به کشورهای مختلف هم همین است، مگر در موارد خاصی مانند عراق و افغانستان که کالاهای صنعتی نیز صادر میشود.
وی افزود که بر اساس آمار گمرک، حدود ۸۰ درصد از صادرات غیرنفتی ما شامل مواد معدنی و محصولات بر پایه نفت است، ۱۰ درصد محصولات کشاورزی و بقیه کالاها شامل محصولات صنعتی میشود. بهطور کلی، تنها حدود ۵ تا ۶ درصد از صادرات غیرنفتی ایران کالاهای صنعتی هستند.
ایران توان رقابت در بازارهای جهانی را دارد
رئیس اتاق مشترک ایران و چین با تأکید بر اینکه کالاهای صنعتی ایران از نظر کیفیت و قیمت توان رقابت در بازارهای جهانی را ندارند، افزود: در نتیجه، حدود ۲ تا ۲.۵ میلیارد دلار از صادرات غیرنفتی ما شامل محصولات صنعتی است و وضعیت صادرات به چین نیز مشابه است. بنابراین، نمیتوانیم کالاهای صنعتی قابل توجهی برای صادرات داشته باشیم، اما میتوان با برنامهریزی وضعیت را تغییر داد.
وی همچنین اشاره کرد که بیش از ۷۰ درصد ماشینآلات صنعتی مورد نیاز ایران از چین وارد میشود.
حریری در خصوص توسعه روابط ایران و چین گفت: برای این کار، برقراری ارتباطات بانکی و مالی منظم ضروری است. در حال حاضر، ایجاد کانال مالی دو جانبه بین دو کشور در دستور کار قرار دارد. وی با اشاره به سفر ژانگ هو چینگ، معاون نخستوزیر چین به ایران، افزود که این مقام چینی مسئول پیگیری سند ۲۵ ساله توسعه همکاریهای ایران و چین است.
روابط اقتصادی ایران در شرایط تحریم
رئیس اتاق مشترک ایران و چین تأکید کرد: برای پیشبرد اهداف اقتصادی سند ۲۵ ساله، باید شرکتهای ایرانی و چینی در کنار هم فعالیت کنند. طرفین قطعاً با موانعی روبهرو خواهند شد که برای رفع آنها باید عالیترین مقامات دو کشور سالی یک یا دو بار ملاقات کرده و مسائل را بررسی کنند.
وی همچنین اشاره کرد که طبق این سند، دو کشور یکدیگر را به سرمایهگذاری تشویق میکنند و اقدامات در این زمینه در حال انجام است. بهطور خاص، در حوزه انرژی خورشیدی، ایران پروژههایی را در دست اجرا دارد که پنلهای خورشیدی مورد نیاز این پروژهها از چین وارد میشود.
این فعال اقتصادی با اشاره به وضعیت تحریمی ایران افزود: این شرایط موجب میشود که برخی شرکتهای چینی نتوانند بهطور مستقیم با ایران همکاری کنند و برخی دیگر نیز بهطور پنهانی فعالیت میکنند. به همین دلیل، ما نمیتوانیم اطلاعات دقیقی از پروژههای انجامشده منتشر کنیم، اما در حوزههای مختلف مانند راهآهن و نیروگاهها اقداماتی در حال انجام است.
آمادگی بخش خصوصی ایران برای همکاری با چین
صمد حسن زاده، رئیس اتاق بازرگانی ایران، نیز در این خصوص اظهار کرد: بخش خصوصی ایران در بیشتر زمینههای صنعتی، فناوری، کشاورزی، معدنی و تجاری از نفت و گاز تا داروسازی و تجهیزات پزشکی، محصولات دانشبنیان، مصالح ساختمانی و فولادی و همچنین در بخش خدمات در حوزه فنی مهندسی، گردشگری و صنایعدستی آماده همکاری با چین است. وی تأکید کرد که باید زمینه آشنایی بیشتر جوامع تجاری دو کشور توسط اتاقهای بازرگانی فراهم شود.
برای موفقیت در تجارت با چین، بخش خصوصی باید بهطور جامع به نیازها و خواستههای این بازار بزرگ توجه کند و از فرصتهای موجود در زمینههای مختلف بهرهبرداری کند. شناخت دقیق بازار، فرهنگ تجاری، مقررات قانونی و استفاده از تکنولوژیهای نوین از جمله عوامل کلیدی برای موفقیت در این تجارت است.
جزئیات همکاری تجاری
این دو کشور بهدلیل اشتراکات اقتصادی، سیاسی و جغرافیایی میتوانند زمینههای متنوعی برای همکاریهای تجاری داشته باشند که از جمله آنها صنعت انرژی، صنعت برق و انرژیهای تجدیدپذیر، توسعه زیرساختها و حمل و نقل، صنعت خودروسازی و گردشگری است.
- صنعت خودروسازی: چین به داشتن فناوریهای پیشرفته در تولید خودروهای برقی، هیبریدی و خودروهای معمولی میتواند در ارتقا صنعت خودروسازی ایران مؤثر باشد و ایران نیز میتواند بازار بزرگی برای خودروهای چینی باشد.
- پروژههای زیرساختی و حمل و نقل: شامل ساخت راهآهن، جادهها، بنادر و فرودگاهها که چین تجربه زیادی در این زمینه دارد. ایران میتواند از این تجربهها برای توسعه شبکههای حمل و نقل خود استفاده کند.
- گردشگری: با توجه به جمعیت فراوان چین و تمایل مردم این کشور برای سفر به کشورهای دیگر، ایران میتواند به مقصدی جذاب برای ۱۶۰ میلیون گردشگر چینی باشد و چین نیز میتواند در توسعه صنعت گردشگری ایران با ایجاد زیرساختهای مناسب مؤثر باشد.
همکاریهای حملونقلی و ترانزیتی آسیا
ایران و چین به عنوان دو کشور با روابط تاریخی و تمدنی عمیق، در سالهای اخیر گامهای مؤثری در جهت تقویت همکاریهای اقتصادی در زمینههای مختلفی از جمله انرژی، زیرساختها، تجارت، فناوری و سرمایهگذاری مشترک برداشتهاند. تحولات جهانی، رویدادهای ژئوپلیتیکی و روی کار آمدن ترامپ به عنوان رئیسجمهور منتخب آمریکا، زمینههای همکاری نزدیکتر میان دو کشور را فراهم کردهاست.
همکاری اقتصادی ایران و چین به یکی از موضوعات مهم در عرصه روابط بینالملل تبدیل شدهاست که در سالهای اخیر توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. سند جامع ۲۵ ساله میان دو کشور که در سال ۲۰۲۱ به امضا رسید، چشمانداز همکاریهای دو کشور را ارتقا بخشیدهاست.
حوزه انرژی: یکی از مهمترین ابعاد همکاری اقتصادی ایران و چین، حوزه انرژی است. ایران به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت و گاز جهان و چین به عنوان بزرگترین مصرفکننده انرژی، منافع مشترکی در این زمینه دارند. چین در سالهای اخیر بزرگترین خریدار نفت ایران بود. این همکاری در چارچوب قراردادهای بلندمدت ادامه دارد. از طرفی ایران میتواند با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته چینی در زمینه استخراج و پالایش نفت و گاز، بهرهوری خود را افزایش بدهد.
روند تجاری: روند تجاری دو کشور براساس آمارهای تجارت جهانی، روند نسبتاً صعودی را در دهه گذشته تجربه کردهاست. چین به عنوان بزرگترین شریک تجاری ایران، واردات کالاهایی نظیر نفت، پتروشیمی و محصولات کشاورزی از ایران را افزایش داده و از سوی دیگر، ایران نیز واردات کالاهایی نظیر ماشینآلات، تجهیزات الکترونیکی و محصولات صنعتی از چین را در دستور کار قرار داده است.
نظرات کارشناسان: مطابق نظر کارشناسان، همکاری اقتصادی ایران و چین با توجه به ظرفیتهای دو کشور میتواند به تقویت روابط دوجانبه و افزایش قدرت اقتصادی آنها در سطح منطقهای و جهانی منجر شود. در این راستا، لیمینگ شن، کارمند سفارت چین در ایران، در حساب مجازی خود از سفر ژانگ گووکینگ، معاون نخست وزیر چین به دعوت محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور ایران طی امروز و فردا خبر داد.
مسیرهای حملونقلی و ترانزیتی شرق به ایران
۱-) همکاری در توسعه بندر شهید رجایی: حضور چین در بنادر جنوبی کشور از جمله بندر شهید رجایی که حداقل در دو سال گذشته، درگیر چالشهایی با سازمان بنادرودریانوردی بوده، نیازمند بازنگری در فرآیندهای همکاری بلندمدت برای بهرهبرداری از پایانههای شهید رجایی، حضور کشتیرانیهای چینی در این بندر و تبدیل آن به هاب بنادر غرب آسیا است.
۲-) احداث پل خلیجفارس-قشم: احداث پل ۲.۲ کیلومتری خلیجفارس-قشم که ارتباط بزرگترین جزیره ایران به سرزمین اصلی را فراهم میکند و علاوه بر مزایای تسهیل حملونقل کالا و مسافر و کاهش زمان سفر، فرصت تقویت ارتباطات اقتصادی و تجاری بین جزیره قشم و مناطق دیگر ایران را در اختیار ما قرار میدهد و چین نیز جزیره قشم را با دارا بودن بالاترین آبخور کشتی در خلیجفارس، به مرکز تردد کشتیها و بانکرینگ غرب آسیا تبدیل میکند.
۳-) نقشآفرینی در ابتکار کمربند-راه چین: همکاری سهجانبه چین، کشورهای آسیایمرکزی و ایران برای فعالسازی کریدور چین-آسیایمرکزی-غرب آسیا که یکی از شاخههای اصلی ابتکار کمربند-راه چین (BRI) محسوب میشود و در تعهد سرمایهگذاری ۴۰۰ میلیارد دلاری آنها در ایران گنجانده شدهاست.
۴-) اتصال چین به اروپا از جنوب شرق ایران: همکاری چندجانبه میان کشورهای چین، پاکستان، ایران و ترکیه که بستر راهاندازی مسیر یکپارچه ریلی حملونقل کالا میان چین و اروپا را فراهم میکند که در کنار آن، کریدور ریلی اسلامآباد-تهران-استانبول (ITI) به عنوان یکی از مهمترین کریدورهای سازمان همکاری اقتصادی اکو در منطقه، رونق بیشتری پیدا میکند.
خلاصهای از تجارت دوجانبه ایران و چین در نیمه نخست ۱۴۰۳ به روایت آمار
صادرات ایران به چین
- مجموع صادرات: ۷ میلیارد دلار (۲۳ میلیون تن)
- رشد صادرات: ۱ درصد
- بیشترین افزایش: مواد اولیه پلیمری (۳۷ درصد)، قیر (۲۵۰ درصد)، متانول (۱۸ درصد)
- صادرات معدن و صنایع معدنی: ۲۵ درصد (رتبه نخست)
- محصولات کشاورزی: ۵ درصد (رتبه پنجم)
- کل صادرات: ۲۷.۲ درصد به چین (۴ درصد رشد وزنی)
- تفکیک گروههای کالایی: گاز (۳۴ درصد)، الپیجی (۳۴ درصد)، مواد پلیمری (۱۷ درصد)، متانول (۱۵ درصد)، سنگ و کنسانتره آهن (۹ درصد)، مواد پتروشیمی (۵ درصد)، سایر کالاها (۲۰ درصد)
واردات ایران از چین:
- مجموع واردات: ۸ میلیارد دلار (۲.۴ میلیون تن)
- کل واردات: ۲۵.۶ درصد کل واردات کشور
تفکیک گروههای کالایی: خودرو و نیروی محرکه (۳۰ درصد)، صنایع برق و الکترونیک (۱۸ درصد)، ماشینسازی و تجهیزات (۱۲ درصد)، صنایع معدنی فلزی (۹ درصد)، شیمیایی (۷ درصد)، محصولات پلیمری (۶ درصد)، سایر کالاها (۱۸ درصد)
- رتبه وارداتی: پس از امارات، دومین کشور واردکننده کالا به ایران
صادرات نفت ایران:
- مجموع صادرات: ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز (۹۰ درصد به چین)
- ارزش صادرات نفت: ۲۳.۲ میلیارد دلار (۹۰ درصد به چین)
تراز تجاری:
- تراز تجاری غیرنفتی: ۱.۳ میلیارد دلار
- مازاد تراز تجاری (با احتساب نفت): ۱۹.۶ میلیارد دلار
