خشم هزاران آلبانیایی از پروژه ۱.۶ میلیارد دلاری داماد ترامپ و نبرد تازه سرمایه و طبیعت در سواحل بکر بالکان نمایان شده است.
رامتین لطیفی: در روزهایی که رقابت جهانی برای جذب سرمایه خارجی شدت گرفته، آلبانی به صحنه یکی از جنجالیترین منازعات زیستمحیطی اروپا تبدیل شده است. هزاران نفر در پایتخت این کشور به خیابانها آمدند تا علیه پروژهای اعتراض کنند که نام آن با جرد کوشنر، سرمایهگذار آمریکایی و داماد رئیسجمهور آمریکا، گره خورده است. پروژه مورد بحث، یک مجموعه عظیم گردشگری و اقامتی لوکس به ارزش حدود ۱.۴ میلیارد یورو (معادل ۱.۶ میلیارد دلار) است که قرار است در امتداد سواحل بکر جنوب آلبانی و در نزدیکی تالاب حفاظتشده «ویوسا-نارتا» احداث شود؛ منطقهای که از دید بسیاری از کارشناسان، یکی از ارزشمندترین ذخیرهگاههای طبیعی حوزه مدیترانه به شمار میرود. معترضان معتقدند این طرح میتواند صدها هکتار از سواحل طبیعی و دستنخورده آلبانی را دگرگون کند و ضربهای جبرانناپذیر به اکوسیستم منطقه وارد آورد.
سرزمین فلامینگوها در معرض تهدید
تالاب ویوسا-نارتا تنها یک پهنه آبی معمولی نیست. این منطقه یکی از مهمترین ایستگاههای پرندگان مهاجر در مسیر اروپا، آفریقا و خاورمیانه محسوب میشود. هر سال هزاران پرنده مهاجر برای استراحت، تغذیه و زادآوری به این تالاب پناه میآورند. در میان ساکنان این زیستبوم، فلامینگوهای صورتی جایگاه ویژهای دارند؛ پرندگانی که طی سالهای اخیر به نماد طبیعی جنوب آلبانی تبدیل شدهاند. لدی سلگیکای، پرندهشناس آلبانیایی، در توصیف اهمیت این منطقه میگوید بیش از یک درصد جمعیت جهانی فلامینگوها در آلبانی زندگی میکنند؛ رقمی که از نگاه کارشناسان محیطزیست، اهمیت بینالمللی این زیستگاه را نشان میدهد. فعالان محیطزیست هشدار میدهند که ورود ماشینآلات سنگین، ساخت جادهها، هتلها، ویلاهای لوکس، اسکلههای تفریحی و افزایش تردد گردشگران میتواند الگوهای مهاجرت و زادآوری پرندگان را برای همیشه مختل کند. علاوه بر فلامینگوها، این منطقه میزبان گونههای متنوع دیگری از جمله لاکپشتهای دریایی، پستانداران ساحلی و صدها گونه پرنده کمیاب است.
از ساحل تا خیابانهای تیرانا
جرقه اعتراضها زمانی زده شد که تصاویر ماشینآلات عمرانی و عملیات مقدماتی ساختوساز در نزدیکی محل پروژه منتشر شد. ابتدا ساکنان محلی و فعالان محیطزیست در مناطق ساحلی تجمع کردند اما ظرف چند روز اعتراضها به پایتخت کشیده شد و هزاران نفر مقابل دفتر ادی راما، نخستوزیر آلبانی گرد آمدند. صحنههای این تظاهرات بسیار نمادین بود؛ معترضان فلامینگوهای صورتی بادی را به نشانه دفاع از طبیعت حمل میکردند و شعارهایی چون «انقلاب» و «پروژه را متوقف کنید» سر میدادند.
برخی از تظاهرکنندگان نیز خواستار استعفای نخستوزیر شدند و او را متهم کردند که منافع ملی را قربانی سرمایهگذاری خارجی کرده است. شعار اصلی معترضان جملهای بود که به سرعت به نماد جنبش تبدیل شد: «آلبانی فروشی نیست.» لیندیتا کومانی، نویسنده و از شرکتکنندگان در اعتراضها، میگوید مسئله فقط یک پروژه ساختمانی نیست، بلکه بحث برسر مالکیت میراث ملی است. به باور او، تصمیمهایی از این دست بدون مشارکت واقعی جامعه مدنی و بدون شنیدن صدای شهروندان گرفته میشود؛ تصمیمهایی که میتوانند چهره طبیعی و فرهنگی کشور را برای نسلهای آینده تغییر دهند. برای بسیاری از معترضان، این پروژه نمادی از روندی گستردهتر است؛ روندی که در آن دولتها برای جذب سرمایه خارجی حاضر میشوند بخشهایی از ارزشمندترین منابع طبیعی خود را در اختیار سرمایهگذاران بزرگ قرار دهند.
دولت چه میگوید؟
دولت آلبانی اما روایت متفاوتی ارائه میدهد. ادی راما و اعضای کابینه او تأکید دارند که این پروژه میتواند فرصتهای شغلی گستردهای ایجاد کند، درآمدهای گردشگری کشور را افزایش دهد و جایگاه آلبانی را در بازار گردشگری لوکس اروپا ارتقا بخشد. مسئولان دولتی میگویند هرگونه ساختوساز منوط به انجام ارزیابیهای زیستمحیطی دقیق خواهد بود و پروژه باید مطابق قوانین محیطزیستی آلبانی و استانداردهای اتحادیه اروپا اجرا شود. سرمایهگذاران نیز وعده دادهاند که توسعه این مجموعه با رعایت اصول «گردشگری پایدار» انجام خواهد شد و حفاظت از اکوسیستم منطقه در اولویت قرار خواهد داشت. منتقدان میگویند در بسیاری از نقاط جهان پروژههای مشابه با وعدههای زیستمحیطی آغاز شدهاند اما در نهایت به تخریب گسترده طبیعت منجر شدهاند.
جرد کوشنر؛ از کاخ سفید تا امپراتوری املاک
جرد کوشنر که در دوران نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ یکی از بانفوذترین چهرههای کاخ سفید بود، پس از خروج از سیاست رسمی تمرکز خود را برسرمایهگذاریهای بینالمللی گذاشت. شرکت سرمایهگذاری او، «افینیتی پارتنرز»، طی سالهای اخیر در چندین پروژه بزرگ در اروپا و خاورمیانه مشارکت داشته است. این نخستین بار نیست که پروژههای مرتبط با کوشنر با مخالفت عمومی روبهرو میشوند. او سال گذشته نیز در صربستان با اعتراضهای گستردهای مواجه شد؛ اعتراضهایی که سرانجام موجب کنار گذاشته شدن طرح بازسازی بحثبرانگیز یک مجموعه بزرگ در بلگراد شد.
ماجرای آلبانی یادآور چندین نمونه مشهور در تاریخ معاصر آمریکا و پروژههای مرتبط با سرمایهگذاران آمریکایی است؛ پروژههایی که به دلیل نگرانیهای زیستمحیطی یا اجتماعی با مقاومت شدید افکار عمومی مواجه شدند. یکی از مشهورترین نمونهها، نبرد چند دههای برسر خط لوله نفت «کیاستون ایکسال» بود. مخالفان معتقد بودند این پروژه میتواند به منابع آبی و زیستبومهای حساس آمریکای شمالی آسیب بزند.
