نبرد ارزی در آسیا؛ از مداخله شبانه تا ائتلاف تاریخی علیه دلار
به گزارش سرمایه فردا، ین ژاپن در هفتههای اخیر به پایینترین سطح خود در ۴۰ سال اخیر سقوط کرده بود و در ۳۰ ژوئیه (۸ مرداد)، هر دلار آمریکا تا آستانهی ۱۶۴ ین معامله میشد. این سقوط آزاد که ناشی از سیاستهای انبساطی دولت ژاپن، تنشهای خاورمیانه و قدرت گرفتن دلار بود، زنگ خطر را برای اقتصاد این کشور به صدا درآورد.
در واکنش به این بحران، ژاپن که از ابتدای سال جاری تا پیش از این، بیش از ۷۳۰ میلیارد دلار برای حمایت از ین هزینه کرده بود，دست به یک اقدام بیسابقه زد. در روز ۳۰ ژوئیه، وزارت دارایی ژاپن با هماهنگی کامل با همتای کرهای خود و با حمایت عملی آمریکا، وارد بازار ارز شد و با فروش دلار و خرید ین، به دنبال ترمیم ارزش پول ملی خود گشت. بر اساس برآوردها، حجم این مداخله در همان روز اول حدود ۶ تا ۷ تریلیون ین (بیش از ۵۰ میلیارد دلار) بوده است.
نتیجه، فوری و چشمگیر بود. ین در یک جهش تاریخی، بیش از ۳ درصد رشد کرد و به محدودهی ۱۵۷.۸ ین در برابر دلار رسید. روز بعد، این روند صعودی ادامه یافت و ین تا مرز ۱۵۵ ین در برابر دلار نیز پیش رفت که بالاترین سطح آن از اوایل اردیبهشتماه سال جاری محسوب میشد.
کرهی جنوبی؛ نجات وون از بحران ۱۷ ساله
کرهی جنوبی نیز در شرایط مشابهی دستوپنجه نرم میکرد. وون کرهای در اواخر خرداد ماه، با سقوط به کانال ۱۵۶۰ وون در برابر دلار، به پایینترین سطح خود از زمان بحران مالی ۲۰۰۹ رسیده بود.
در اقدامی هماهنگ با ژاپن، مقامات ارزی کرهی جنوبی در ۳۰ ژوئیه (۸ مرداد) با ورود به بازار و فروش گستردهی دلار، سعی در مهار این سقوط داشتند. این مداخله که در بازار نیویورک و در زمانی که نقدینگی دلار در بالاترین سطح خود قرار داشت، انجام شد، وون را به طرز محسوسی تقویت کرد.
وون کرهای در همان روز با جهشی حدود ۲ درصدی، به ۱,۴۱۸ وون در برابر دلار رسید که بالاترین سطح از اواسط مهرماه سال گذشته بود. این موفقیت، سایه سنگین بحران ۱۷ ساله را از روی بازار ارز کرهی جنوبی برداشت و امیدواری را به بازارهای مالی این کشور بازگرداند.
هند؛ نبرد فرسایشی برای حفظ روپیه
هند نیز از این موج کاهش ارزش ارز در امان نمانده است. روپیه هند در پی جنگ خاورمیانه و افزایش قیمت نفت، به پایینترین سطح تاریخی خود در برابر دلار سقوط کرد و تا مرز ۹۶.۹۶ روپیه در برابر دلار نیز پیش رفت. این کاهش ارزش که تا حدی ناشی از خروج سرمایههای خارجی از بازارهای نوظهور بود، فشار زیادی بر اقتصاد وابسته به واردات این کشور وارد کرد.
برای جلوگیری از یک سقوط آزاد، بانک مرکزی هند (RBI) از اوایل سال جاری تاکنون، به طور مستمر و با شدتی فزاینده وارد بازار ارز شده است. بر اساس دادههای منتشرشده، بانک مرکزی هند تنها در ماه آوریل (فروردین-اردیبهشت) بیش از ۸۹.۴ میلیارد دلار از ذخایر خود را برای فروش در بازار و حمایت از روپیه هزینه کرده است. مجموع فروش خالص دلار توسط هند در سال مالی جاری به رکورد ۵۳۱.۳ میلیارد دلار رسیده که نشان از شدت فشار بر این ارز دارد. این مداخلات، هرچند از سقوط آزاد روپیه جلوگیری کرده، اما هزینهی سنگینی بر دوش ذخایر ارزی این کشور گذاشته است.
اقتصاد زیر آتش؛ سه عاملی که ارزهای آسیایی را شکست داد
دلیل اصلی این فشار هماهنگ بر ارزهای آسیایی را باید در سه عامل کلیدی جستجو کرد:
۱. قیمت نفت و هزینهی واردات انرژی: جنگ در خاورمیانه و اختلال در تردد از تنگهی هرمز، قیمت نفت را تا مرز ۱۰۵ دلار در هر بشکه افزایش داد. کشورهای آسیایی که وابستگی شدیدی به واردات انرژی دارند، برای تأمین این کالاهای اساسی، به دلار بیشتری نیاز پیدا کردند و همین امر، فشار مضاعفی بر ارزهای محلی آنها وارد کرد.
۲. تنشهای ژئوپلیتیکی: جنگ و نااطمینانیهای سیاسی در منطقه، سرمایهگذاران را به سمت دلار به عنوان یک پناهگاه امن سوق داد و خروج سرمایه از بازارهای نوظهور آسیا را تسریع بخشید.
۳. قدرت بیچونوچرای دلار: سیاستهای انقباضی بانک مرکزی آمریکا (فدرال رزرو) و افزایش نرخ بهره، دلار را به ارزی جذاب برای سرمایهگذاری تبدیل کرده و تقاضا برای آن را در سطح جهانی افزایش داده است.
آمریکا در سایه؛ چرا واشنگتن به کمک آمد؟
یکی از نکات کلیدی و بیسابقه در این مداخله، نقش فعال آمریکا بود. برخلاف گذشته که حمایت واشنگتن اغلب به اظهارات و بررسیهای غیررسمی (Rate Check) محدود میشد، این بار ایالات متحده به صورت عملی در این مداخله شرکت داشت.
این همراهی در شرایطی رخ داد که ین ژاپن به پایینترین سطح خود در ۴۰ سال اخیر رسیده بود. تحلیلگران معتقدند که واشنگتن از این بیم داشت که تداوم کاهش ارزش ین، سیاستهای «آمریکا اول» و تعرفههای سنگین دولت ترامپ را با چالش مواجه کند. از سوی دیگر، اگر ژاپن برای تأمین منابع مالی مداخله خود، مجبور به فروش اوراق قرضه خزانهداری آمریکا میشد، میتوانست نرخ بهره بلندمدت آمریکا را به شدت افزایش دهد و هزینههای تأمین مالی دولت آمریکا را بالا ببرد.
به همین دلیل، آمریکا با ارائهی تسهیلات ویژه از طریق مکانیسم FIMA (قرارداد بازخرید فدرال رزرو با بانکهای مرکزی خارجی)، عملاً به ژاپن این امکان را داد تا بدون نیاز به فروش اوراق قرضه آمریکایی، دلار مورد نیاز خود را برای مداخله تأمین کند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت آمریکا، نیز این اقدام را نشانهای از «روابط خوب و دوستانه» با ژاپن و حرکتی برای ثبات اقتصاد جهانی توصیف کرد.
تأثیرات بازار؛ از شوک ارزی تا موج در داراییهای جهانی
مداخله ارزی کشورهای آسیایی، پیامدهای گستردهای فراتر از مرزهای این کشورها به همراه دارد:
کاهش فشار بر بازارهای ریسکی: در کوتاهمدت، تقویت ین و وون میتواند فشار بر بازارهای سهام و داراییهای ریسکی را کاهش دهد. دلیل آن، کاهش جذابیت معاملات «کری ترید» (Carry Trade) است که در آن سرمایهگذاران با استقراض ین ارزان، در داراییهای پربازده دیگر سرمایهگذاری میکردند. افزایش ارزش ین، این معاملات را زیانده کرده و موجی از بازگشت سرمایه به ژاپن ایجاد میکند که میتواند به فروش داراییهای خارجی منجر شود.
تضعیف دلار، تقویت طلا و نقره: در میانمدت و بلندمدت، این مداخلات که با فروش دلار همراه است، میتواند به تضعیف شاخص دلار منجر شود. تضعیف دلار، به طور سنتی به نفع داراییهای سخت و فیزیکی مانند طلا، نقره و سایر کالاها تمام میشود و میتواند موج جدیدی از سرمایهگذاری را به سمت این بازارها هدایت کند.
افزایش هزینههای واردات برای کشورهای آسیایی: مداخله ارزی، اگرچه از سقوط بیشتر ارز جلوگیری میکند، اما هزینهی واردات کالاهای اساسی را برای این کشورها بالا میبرد و فشار تورم را بر دوش مردم و به ویژه خانوارهای کمدرآمد، افزایش میدهد.
چشمانداز پیشرو؛ یک نفس عمیق یا پایان بحران؟
با وجود موفقیت اولیهی این مداخله هماهنگ، کارشناسان اقتصادی نسبت به تداوم این روند تردید دارند. نرخ بهره در آمریکا همچنان بالاست و انتظار میرود که شکاف نرخ بهره با ژاپن، دوباره دلار را تقویت کرده و ین را تحت فشار قرار دهد. همچنین، کارشناسان معتقدند که مداخله در بازار ارز، تنها یک راهحل کوتاهمدت برای یک مشکل ساختاری است و تا زمانی که کشورهای آسیایی به سیاستهای پولی و مالی خود برای مقابله با تورم و کاهش وابستگی به واردات انرژی، سامان ندهند، این فشارها ادامه خواهد داشت.
با این حال، آنچه مسلم است، این مداخله بیسابقه، یک نفس عمیق به اقتصادهای آسیایی و بازارهای مالی جهان داده است. حال باید دید که آیا این ائتلاف ارزی، میتواند به یک همکاری پایدار برای مقابله با طوفانهای اقتصادی آینده تبدیل شود یا صرفاً یک اقدام مقطعی برای خرید زمان خواهد بود.